ఉద్ధవగీతా - సప్తమోఽధ్యాయః

తస్మాత్ యుక్తైంద్రియగ్రామః యుక్తచిత్తః ఇదం జగత్ । ఆత్మని ఈక్షస్వ వితతం ఆత్మానం మయి అధీశ్వరే ॥ 9॥

జ్ఞానవిజ్ఞానసంయుక్తః ఆత్మభూతః శరీరిణామ్ । ఆత్మానుభవతుష్టాత్మా న అంతరాయైః విహన్యసే ॥ 10॥

దోషబుద్ధ్యా ఉభయాతీతః నిషేధాత్ న నివర్తతే । గుణబుద్ధ్యా చ విహితం న కరోతి యథా అర్భకః ॥ 11॥

సర్వభూతసుహృత్ శాంతః జ్ఞానవిజ్ఞాననిశ్చయః । పశ్యన్ మదాత్మకం విశ్వం న విపద్యేత వై పునః ॥ 12॥

శ్రీ శుకః ఉవాచ

ఇతి ఆదిష్టః భగవతా మహాభాగవతః నృప । ఉద్ధవః ప్రణిపత్య ఆహ తత్త్వజిజ్ఞాసుః అచ్యుతమ్ ॥ 13

ఉద్ధవః ఉవాచ

యోగేశ యోగవిన్న్యాస యోగాత్మ యోగసంభవ । నిఃశ్రేయసాయ మే ప్రోక్తః త్యాగః సంన్యాసలక్షణః ॥ 14

త్యాగః అయం దుష్కరః భూమన్ కామానాం విషయాత్మభిః । సుతరాం త్వయి సర్వాత్మన్ న అభక్తైః ఇతి మే మతిః ॥ 15॥

సః అహం మమ అహం ఇతి మూఢమతిః విగాఢః త్వత్ మాయయా విరచిత ఆత్మని సానుబంధే । తత్ తు అంజసా నిగదితం భవతా యథా అహం సంసాధయామి భగవన్ అనుశాధి భృత్యమ్ ॥ 16॥

సత్యస్య తే స్వదృశః ఆత్మనః ఆత్మనః అన్యం వక్తారం ఈశ విబుధేషు అపి న అనుచక్షే । సర్వే విమోహితధియః తవ మాయయా ఇమే బ్రహ్మాదయః తనుభృతః బహిః అర్థభావః ॥ 17॥

తస్మాత్ భవంతం అనవద్యం అనంతపారం సర్వజ్ఞం ఈశ్వరం అకుంఠవికుంఠధిష్ణి అయమ్ । నిర్విణ్ణధీః అహం ఉ హ వృజనాభితప్తః నారాయణం నరసఖం శరణం ప్రపద్యే ॥ 18॥

శ్రీ భగవాన్ ఉవాచ

ప్రాయేణ మనుజా లోకే లోకతత్త్వవిచక్షణాః । సముద్ధరంతి హి ఆత్మానం ఆత్మనా ఏవ అశుభాశయాత్ ॥ 19

ఆత్మనః గురుః ఆత్మా ఏవ పురుషస్య విశేషతః । యత్ ప్రత్యక్ష అనుమానాభ్యాం శ్రేయః అసౌ అనువిందతే ॥ 20॥

పురుషత్వే చ మాం ధీరాః సాంఖ్యయోగవిశారదాః । ఆవిస్తరాం ప్రపశ్యంతి సర్వశక్తి ఉపబృంహితమ్ ॥ 21॥

ఏకద్విత్రిచతుష్పాదః బహుపాదః తథా అపదః । బహ్వ్యః సంతి పురః సృష్టాః తాసాం మే పౌరుషీ ప్రియా ॥ 22॥

అత్ర మాం మార్గయంత్యద్ధాః యుక్తాః హేతుభిః ఈశ్వరమ్ । గృహ్యమాణైః గుణైః లింగైః అగ్రాహ్యం అనుమానతః ॥ 23॥

అత్ర అపి ఉదాహరంతి ఇమం ఇతిహాసం పురాతనమ్ । అవధూతస్య సంవాదం యదోః అమితతేజసః ॥ 24॥

(అథ అవధూతగీతమ్ ।) అవధూతం ద్విజం కంచిత్ చరంతం అకుతోభయమ్ । కవిం నిరీక్ష్య తరుణం యదుః పప్రచ్ఛ ధర్మవిత్ ॥ 25॥

యదుః ఉవాచ

కుతః బుద్ధిః ఇయం బ్రహ్మన్ అకర్తుః సువిశారదా । యాం ఆసాద్య భవాన్ లోకం విద్వాన్ చరతి బాలవత్ ॥ 26

ప్రాయః ధర్మార్థకామేషు వివిత్సాయాం చ మానవాః । హేతునా ఏవ సమీహంతే ఆయుషః యశసః శ్రియః ॥ 27॥

త్వం తు కల్పః కవిః దక్షః సుభగః అమృతభాషణః । న కర్తా నేహసే కించిత్ జడౌన్మత్తపిశాచవత్ ॥ 28॥

జనేషు దహ్యమానేషు కామలోభదవాగ్నినా । న తప్యసే అగ్నినా ముక్తః గంగాంభస్థః ఇవ ద్విపః ॥ 29॥

త్వం హి నః పృచ్ఛతాం బ్రహ్మన్ ఆత్మని ఆనందకారణమ్ । బ్రూహి స్పర్శవిహీనస్య భవతః కేవల ఆత్మనః ॥ 30॥

శ్రీ భగవాన్ ఉవాచ

యదునా ఏవం మహాభాగః బ్రహ్మణ్యేన సుమేధసా । పృష్టః సభాజితః ప్రాహ ప్రశ్రయ అవనతం ద్విజః ॥ 31

బ్రాహ్మణః ఉవాచ

సంతి మే గురవః రాజన్ బహవః బుద్ధ్యా ఉపాశ్రితాః । యతః బుద్ధిం ఉపాదాయ ముక్తః అటామి ఇహ తాన్ శ్రుణు ॥ 32

పృథివీ వాయుః ఆకాశం ఆపః అగ్నిః చంద్రమా రవిః । కపోతః అజగరః సింధుః పతంగః మధుకృద్ గజః ॥ 33॥

మధుహా హరిణః మీనః పింగలా కురరః అర్భకః । కుమారీ శరకృత్ సర్పః ఊర్ణనాభిః సుపేశకృత్ ॥ 34॥

ఏతే మే గురవః రాజన్ చతుర్వింశతిః ఆశ్రితాః । శిక్షా వృత్తిభిః ఏతేషాం అన్వశిక్షం ఇహ ఆత్మనః ॥ 35॥

యతః యత్ అనుశిక్షామి యథా వా నాహుషాత్మజ । తత్ తథా పురుషవ్యాఘ్ర నిబోధ కథయామి తే ॥ 36॥

భూతైః ఆక్రమాణః అపి ధీరః దైవవశానుగైః । తత్ విద్వాన్ న చలేత్ మార్గాత్ అన్వశిక్షం క్షితేః వ్రతమ్ ॥ 37॥

శశ్వత్ పరార్థసర్వేహః పరార్థ ఏకాంతసంభవః । సాధుః శిక్షేత భూభృత్తః నగశిష్యః పరాత్మతామ్ ॥

38॥

ప్రాణవృత్త్యా ఏవ సంతుష్యేత్ మునిః న ఏవ ఇంద్రియప్రియైః । జ్ఞానం యథా న నశ్యేత న అవకీర్యేత వాఙ్మనః ॥ 39॥

విషయేషు ఆవిశన్ యోగీ నానాధర్మేషు సర్వతః । గుణదోషవ్యపేత ఆత్మా న విషజ్జేత వాయువత్ ॥ 40॥

పార్థివేషు ఇహ దేహేషు ప్రవిష్టః తత్ గుణాశ్రయః । గుణైః న యుజ్యతే యోగీ గంధైః వాయుః ఇవ ఆత్మదృక్ ॥ 41॥

అంతః హితః చ స్థిరజంగమేషు బ్రహ్మ ఆత్మభావేన సమన్వయేన । వ్యాప్త్య అవచ్ఛేదం అసంగం ఆత్మనః మునిః నభః త్వం వితతస్య భావయేత్ ॥ 42॥

తేజః అబన్నమయైః భావైః మేఘ ఆద్యైః వాయునా ఈరితైః । న స్పృశ్యతే నభః తద్వత్ కాలసృష్టైః గుణైః పుమాన్ ॥

43॥

స్వచ్ఛః ప్రకృతితః స్నిగ్ధః మాధుర్యః తీర్థభూః నృణామ్ । మునిః పునాతి అపాం మిత్రం ఈక్ష ఉపస్పర్శకీర్తనైః ॥ 44॥

తేజస్వీ తపసా దీప్తః దుర్ధర్షౌదరభాజనః । సర్వభక్షః అపి యుక్త ఆత్మా న ఆదత్తే మలం అగ్నివత్ ॥ 45॥

క్వచిత్ శన్నః క్వచిత్ స్పష్టః ఉపాస్యః శ్రేయః ఇచ్ఛతామ్ । భుంక్తే సర్వత్ర దాతౄణాం దహన్ ప్రాక్ ఉత్తర అశుభమ్ ॥

46॥

స్వమాయయా సృష్టం ఇదం సత్ అసత్ లక్షణం విభుః । ప్రవిష్టః ఈయతే తత్ తత్ స్వరూపః అగ్నిః ఇవ ఏధసి ॥ 47॥

విసర్గాద్యాః శ్మశానాంతాః భావాః దేహస్య న ఆత్మనః । కలానాం ఇవ చంద్రస్య కాలేన అవ్యక్తవర్త్మనా ॥ 48॥

కాలేన హి ఓఘవేగేన భూతానాం ప్రభవ అపి అయౌ । నిత్యౌ అపి న దృశ్యేతే ఆత్మనః అగ్నేః యథా అర్చిషామ్ ॥ 49॥

గుణైః గుణాన్ ఉపాదత్తే యథాకాలం విముంచతి । న తేషు యుజ్యతే యోగీ గోభిః గాః ఇవ గోపతిః ॥ 50॥

బుధ్యతే స్వేన భేదేన వ్యక్తిస్థః ఇవ తత్ గతః । లక్ష్యతే స్థూలమతిభిః ఆత్మా చ అవస్థితః అర్కవత్ ॥ 51॥

న అతిస్నేహః ప్రసంగః వా కర్తవ్యః క్వ అపి కేనచిత్ । కుర్వన్ విందేత సంతాపం కపోతః ఇవ దీనధీః ॥ 52॥

కపోతః కశ్చన అరణ్యే కృతనీడః వనస్పతౌ । కపోత్యా భార్యయా సార్ధం ఉవాస కతిచిత్ సమాః ॥ 53॥

కపోతౌ స్నేహగుణితహృదయౌ గృహధర్మిణౌ । దృష్టిం దృష్ట్యాంగం అంగేన బుద్ధిం బుద్ధ్యా బబంధతుః ॥

54॥

శయ్యాసనాటనస్థానవార్తాక్రీడాశనాదికమ్ । మిథునీభూయ విస్రబ్ధౌ చేరతుః వనరాజిషు ॥ 55॥

యం యం వాంఛతి సా రాజన్ తర్పయంతి అనుకంపితా । తం తం సమనయత్ కామం కృచ్ఛ్రేణ అపి అజితైంద్రియః ॥ 56॥

కపోతీ ప్రథమం గర్భం గృహ్ణతి కాలః ఆగతే । అండాని సుషువే నీడే స్వపత్యుః సంనిధౌ సతీ ॥ 57॥

తేషూ కాలే వ్యజాయంత రచితావయవా హరేః । శక్తిభిః దుర్విభావ్యాభిః కోమలాంగతనూరుహాః ॥ 58॥

ప్రజాః పుపుషతుః ప్రీతౌ దంపతీ పుత్రవత్సలౌ । శ‍ఋణ్వంతౌ కూజితం తాసాం నిర్వృతౌ కలభాషితైః ॥ 59॥

తాసాం పతత్రైః సుస్పర్శైః కూజితైః ముగ్ధచేష్టితైః । ప్రత్యుద్గమైః అదీనానాం పితరౌ ముదం ఆపతుః ॥ 60॥

స్నేహానుబద్ధహృదయౌ అన్యోన్యం విష్ణుమాయయా । విమోహితౌ దీనధియౌ శిశూన్ పుపుషతుః ప్రజాః ॥ 61॥

ఏకదా జగ్మతుః తాసాం అన్నార్థం తౌ కుటుంబినౌ । పరితః కాననే తస్మిన్ అర్థినౌ చేరతుః చిరమ్ ॥ 62॥

దృష్ట్వా తాన్ లుబ్ధకః కశ్చిత్ యదృచ్ఛ అతః వనేచరః । జగృహే జాలం ఆతత్య చరతః స్వాలయాంతికే ॥ 63॥

కపోతః చ కపోతీ చ ప్రజాపోషే సదా ఉత్సుకౌ । గతౌ పోషణం ఆదాయ స్వనీడం ఉపజగ్మతుః ॥ 64॥

కపోతీ స్వాత్మజాన్ వీక్ష్య బాలకాన్ జాలసంవృతాన్ । తాన్ అభ్యధావత్ క్రోశంతీ క్రోశతః భృశదుఃఖితా ॥ 65॥

సా అసకృత్ స్నేహగుణితా దీనచిత్తా అజమాయయా । స్వయం చ అబధ్యత శిచా బద్ధాన్ పశ్యంతి అపస్మృతిః ॥ 66॥

కపోతః చ ఆత్మజాన్ బద్ధాన్ ఆత్మనః అపి అధికాన్ ప్రియాన్ । భార్యాం చ ఆత్మసమాం దీనః విలలాప అతిదుఃఖితః ॥ 67॥

అహో మే పశ్యత అపాయం అల్పపుణ్యస్య దుర్మతేః । అతృప్తస్య అకృతార్థస్య గృహః త్రైవర్గికః హతః ॥ 68॥

అనురూపా అనుకూలా చ యస్య మే పతిదేవతా । శూన్యే గృహే మాం సంత్యజ్య పుత్రైః స్వర్యాతి సాధుభిః ॥ 69॥

సః అహం శూన్యే గృహే దీనః మృతదారః మృతప్రజః । జిజీవిషే కిమర్థం వా విధురః దుఃఖజీవితః ॥ 70॥

తాన్ తథా ఏవ ఆవృతాన్ శిగ్భిః మృత్యుగ్రస్తాన్ విచేష్టతః । స్వయం చ కృపణః శిక్షు పశ్యన్ అపి అబుధః అపతత్ ॥ 71॥

తం లబ్ధ్వా లుబ్ధకః క్రూరః కపోతం గృహమేధినమ్ । కపోతకాన్ కపోతీం చ సిద్ధార్థః ప్రయయౌ గృహమ్ ॥ 72॥

ఏవం కుటుంబీ అశాంత ఆత్మా ద్వంద్వ ఆరామః పతత్ త్రివత్ । పుష్ణన్ కుటుంబం కృపణః సానుబంధః అవసీదతి ॥ 73॥

యః ప్రాప్య మానుషం లోకం ముక్తిద్వారం అపావృతమ్ । గృహేషు ఖగవత్ సక్తః తం ఆరూఢచ్యుతం విదుః ॥ 74॥

ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామేకాదశస్కంధే శ్రీకృష్ణోద్ధవసంవాదే యద్వధూతేతిహాసే సప్తమోఽధ్యాయః ॥

Browse Related Categories: