Sri Rama Charita Manasa - Kishkindha Kanda

బ్రహ్మాంభోధిసముద్భవం కలిమలప్రధ్వంసనం చావ్యయం శ్రీమచ్ఛంభుముఖేందుసుందరవరే సంశోభితం సర్వదా। సంసారామయభేషజం సుఖకరం శ్రీజానకీజీవనం ధన్యాస్తే కృతినః పిబంతి సతతం శ్రీరామనామామృతమ్ ॥ 2 ॥

సో. ముక్తి జన్మ మహి జాని గ్యాన ఖాని అఘ హాని కర జహఁ బస సంభు భవాని సో కాసీ సేఇఅ కస న ॥ జరత సకల సుర బృంద బిషమ గరల జేహిం పాన కియ। తేహి న భజసి మన మంద కో కృపాల సంకర సరిస ॥ ఆగేం చలే బహురి రఘురాయా। రిష్యమూక పరవత నిఅరాయా ॥ తహఁ రహ సచివ సహిత సుగ్రీవా। ఆవత దేఖి అతుల బల సీంవా ॥ అతి సభీత కహ సును హనుమానా। పురుష జుగల బల రూప నిధానా ॥ ధరి బటు రూప దేఖు తైం జాఈ। కహేసు జాని జియఁ సయన బుఝాఈ ॥ పఠే బాలి హోహిం మన మైలా। భాగౌం తురత తజౌం యహ సైలా ॥ బిప్ర రూప ధరి కపి తహఁ గయూ। మాథ నాఇ పూఛత అస భయూ ॥ కో తుమ్హ స్యామల గౌర సరీరా। ఛత్రీ రూప ఫిరహు బన బీరా ॥ కఠిన భూమి కోమల పద గామీ। కవన హేతు బిచరహు బన స్వామీ ॥ మృదుల మనోహర సుందర గాతా। సహత దుసహ బన ఆతప బాతా ॥ కీ తుమ్హ తీని దేవ మహఁ కోఊ। నర నారాయన కీ తుమ్హ దోఊ ॥

దో. జగ కారన తారన భవ భంజన ధరనీ భార। కీ తుమ్హ అకిల భువన పతి లీన్హ మనుజ అవతార ॥ 1 ॥

కోసలేస దసరథ కే జాఏ । హమ పితు బచన మాని బన ఆఏ ॥ నామ రామ లఛిమన దూ భాఈ। సంగ నారి సుకుమారి సుహాఈ ॥ ఇహాఁ హరి నిసిచర బైదేహీ। బిప్ర ఫిరహిం హమ ఖోజత తేహీ ॥ ఆపన చరిత కహా హమ గాఈ। కహహు బిప్ర నిజ కథా బుఝాఈ ॥ ప్రభు పహిచాని పరేఉ గహి చరనా। సో సుఖ ఉమా నహిం బరనా ॥ పులకిత తన ముఖ ఆవ న బచనా। దేఖత రుచిర బేష కై రచనా ॥ పుని ధీరజు ధరి అస్తుతి కీన్హీ। హరష హృదయఁ నిజ నాథహి చీన్హీ ॥ మోర న్యాఉ మైం పూఛా సాఈం। తుమ్హ పూఛహు కస నర కీ నాఈమ్ ॥ తవ మాయా బస ఫిరుఁ భులానా। తా తే మైం నహిం ప్రభు పహిచానా ॥

దో. ఏకు మైం మంద మోహబస కుటిల హృదయ అగ్యాన। పుని ప్రభు మోహి బిసారేఉ దీనబంధు భగవాన ॥ 2 ॥

జదపి నాథ బహు అవగున మోరేం। సేవక ప్రభుహి పరై జని భోరేమ్ ॥ నాథ జీవ తవ మాయాఁ మోహా। సో నిస్తరి తుమ్హారేహిం ఛోహా ॥ తా పర మైం రఘుబీర దోహాఈ। జానుఁ నహిం కఛు భజన ఉపాఈ ॥ సేవక సుత పతి మాతు భరోసేం। రహి అసోచ బని ప్రభు పోసేమ్ ॥ అస కహి పరేఉ చరన అకులాఈ। నిజ తను ప్రగటి ప్రీతి ఉర ఛాఈ ॥ తబ రఘుపతి ఉఠాఇ ఉర లావా। నిజ లోచన జల సీంచి జుడ఼ఆవా ॥ సును కపి జియఁ మానసి జని ఊనా। తైం మమ ప్రియ లఛిమన తే దూనా ॥ సమదరసీ మోహి కహ సబ కోఊ। సేవక ప్రియ అనన్యగతి సోఊ ॥

దో. సో అనన్య జాకేం అసి మతి న టరి హనుమంత। మైం సేవక సచరాచర రూప స్వామి భగవంత ॥ 3 ॥

దేఖి పవన సుత పతి అనుకూలా। హృదయఁ హరష బీతీ సబ సూలా ॥ నాథ సైల పర కపిపతి రహీ। సో సుగ్రీవ దాస తవ అహీ ॥ తేహి సన నాథ మయత్రీ కీజే। దీన జాని తేహి అభయ కరీజే ॥ సో సీతా కర ఖోజ కరాఇహి। జహఁ తహఁ మరకట కోటి పఠాఇహి ॥ ఏహి బిధి సకల కథా సముఝాఈ। లిఏ దుఔ జన పీఠి చఢ఼ఆఈ ॥ జబ సుగ్రీవఁ రామ కహుఁ దేఖా। అతిసయ జన్మ ధన్య కరి లేఖా ॥ సాదర మిలేఉ నాఇ పద మాథా। భైంటేఉ అనుజ సహిత రఘునాథా ॥ కపి కర మన బిచార ఏహి రీతీ। కరిహహిం బిధి మో సన ఏ ప్రీతీ ॥

దో. తబ హనుమంత ఉభయ దిసి కీ సబ కథా సునాఇ ॥ పావక సాఖీ దేఇ కరి జోరీ ప్రీతీ దృఢ఼ఆఇ ॥ 4 ॥

కీన్హీ ప్రీతి కఛు బీచ న రాఖా। లఛమిన రామ చరిత సబ భాషా ॥ కహ సుగ్రీవ నయన భరి బారీ। మిలిహి నాథ మిథిలేసకుమారీ ॥ మంత్రిన్హ సహిత ఇహాఁ ఏక బారా। బైఠ రహేఉఁ మైం కరత బిచారా ॥ గగన పంథ దేఖీ మైం జాతా। పరబస పరీ బహుత బిలపాతా ॥ రామ రామ హా రామ పుకారీ। హమహి దేఖి దీన్హేఉ పట డారీ ॥ మాగా రామ తురత తేహిం దీన్హా। పట ఉర లాఇ సోచ అతి కీన్హా ॥ కహ సుగ్రీవ సునహు రఘుబీరా। తజహు సోచ మన ఆనహు ధీరా ॥ సబ ప్రకార కరిహుఁ సేవకాఈ। జేహి బిధి మిలిహి జానకీ ఆఈ ॥

దో. సఖా బచన సుని హరషే కృపాసిధు బలసీంవ। కారన కవన బసహు బన మోహి కహహు సుగ్రీవ ॥ 5 ॥

నాత బాలి అరు మైం ద్వౌ భాఈ। ప్రీతి రహీ కఛు బరని న జాఈ ॥ మయ సుత మాయావీ తేహి న్AUఁ। ఆవా సో ప్రభు హమరేం గ్AUఁ ॥ అర్ధ రాతి పుర ద్వార పుకారా। బాలీ రిపు బల సహై న పారా ॥ ధావా బాలి దేఖి సో భాగా। మైం పుని గయుఁ బంధు సఁగ లాగా ॥ గిరిబర గుహాఁ పైఠ సో జాఈ। తబ బాలీం మోహి కహా బుఝాఈ ॥ పరిఖేసు మోహి ఏక పఖవారా। నహిం ఆవౌం తబ జానేసు మారా ॥ మాస దివస తహఁ రహేఉఁ ఖరారీ। నిసరీ రుధిర ధార తహఁ భారీ ॥ బాలి హతేసి మోహి మారిహి ఆఈ। సిలా దేఇ తహఁ చలేఉఁ పరాఈ ॥ మంత్రిన్హ పుర దేఖా బిను సాఈం। దీన్హేఉ మోహి రాజ బరిఆఈ ॥ బాలి తాహి మారి గృహ ఆవా। దేఖి మోహి జియఁ భేద బఢ఼ఆవా ॥ రిపు సమ మోహి మారేసి అతి భారీ। హరి లీన్హేసి సర్బసు అరు నారీ ॥ తాకేం భయ రఘుబీర కృపాలా। సకల భువన మైం ఫిరేఉఁ బిహాలా ॥ ఇహాఁ సాప బస ఆవత నాహీం। తదపి సభీత రహుఁ మన మాహీఁ ॥ సుని సేవక దుఖ దీనదయాలా। ఫరకి ఉఠీం ద్వై భుజా బిసాలా ॥

దో. సును సుగ్రీవ మారిహుఁ బాలిహి ఏకహిం బాన। బ్రహ్మ రుద్ర సరనాగత గేఁ న ఉబరిహిం ప్రాన ॥ 6 ॥

జే న మిత్ర దుఖ హోహిం దుఖారీ। తిన్హహి బిలోకత పాతక భారీ ॥ నిజ దుఖ గిరి సమ రజ కరి జానా। మిత్రక దుఖ రజ మేరు సమానా ॥ జిన్హ కేం అసి మతి సహజ న ఆఈ। తే సఠ కత హఠి కరత మితాఈ ॥ కుపథ నివారి సుపంథ చలావా। గున ప్రగటే అవగునన్హి దురావా ॥ దేత లేత మన సంక న ధరీ। బల అనుమాన సదా హిత కరీ ॥ బిపతి కాల కర సతగున నేహా। శ్రుతి కహ సంత మిత్ర గున ఏహా ॥ ఆగేం కహ మృదు బచన బనాఈ। పాఛేం అనహిత మన కుటిలాఈ ॥ జా కర చిత అహి గతి సమ భాఈ। అస కుమిత్ర పరిహరేహి భలాఈ ॥ సేవక సఠ నృప కృపన కునారీ। కపటీ మిత్ర సూల సమ చారీ ॥ సఖా సోచ త్యాగహు బల మోరేం। సబ బిధి ఘటబ కాజ మైం తోరేమ్ ॥ కహ సుగ్రీవ సునహు రఘుబీరా। బాలి మహాబల అతి రనధీరా ॥ దుందుభీ అస్థి తాల దేఖరాఏ। బిను ప్రయాస రఘునాథ ఢహాఏ ॥ దేఖి అమిత బల బాఢ఼ఈ ప్రీతీ। బాలి బధబ ఇన్హ భి పరతీతీ ॥ బార బార నావి పద సీసా। ప్రభుహి జాని మన హరష కపీసా ॥ ఉపజా గ్యాన బచన తబ బోలా। నాథ కృపాఁ మన భయు అలోలా ॥ సుఖ సంపతి పరివార బడ఼ఆఈ। సబ పరిహరి కరిహుఁ సేవకాఈ ॥ ఏ సబ రామభగతి కే బాధక। కహహిం సంత తబ పద అవరాధక ॥ సత్రు మిత్ర సుఖ దుఖ జగ మాహీం। మాయా కృత పరమారథ నాహీమ్ ॥ బాలి పరమ హిత జాసు ప్రసాదా। మిలేహు రామ తుమ్హ సమన బిషాదా ॥ సపనేం జేహి సన హోఇ లరాఈ। జాగేం సముఝత మన సకుచాఈ ॥ అబ ప్రభు కృపా కరహు ఏహి భాఁతీ। సబ తజి భజను కరౌం దిన రాతీ ॥ సుని బిరాగ సంజుత కపి బానీ। బోలే బిహఁసి రాము ధనుపానీ ॥ జో కఛు కహేహు సత్య సబ సోఈ। సఖా బచన మమ మృషా న హోఈ ॥ నట మరకట ఇవ సబహి నచావత। రాము ఖగేస బేద అస గావత ॥ లై సుగ్రీవ సంగ రఘునాథా। చలే చాప సాయక గహి హాథా ॥ తబ రఘుపతి సుగ్రీవ పఠావా। గర్జేసి జాఇ నికట బల పావా ॥ సునత బాలి క్రోధాతుర ధావా। గహి కర చరన నారి సముఝావా ॥ సును పతి జిన్హహి మిలేఉ సుగ్రీవా। తే ద్వౌ బంధు తేజ బల సీంవా ॥ కోసలేస సుత లఛిమన రామా। కాలహు జీతి సకహిం సంగ్రామా ॥

దో. కహ బాలి సును భీరు ప్రియ సమదరసీ రఘునాథ। జౌం కదాచి మోహి మారహిం తౌ పుని హౌఁ సనాథ ॥ 7 ॥

అస కహి చలా మహా అభిమానీ। తృన సమాన సుగ్రీవహి జానీ ॥ భిరే ఉభౌ బాలీ అతి తర్జా । ముఠికా మారి మహాధుని గర్జా ॥ తబ సుగ్రీవ బికల హోఇ భాగా। ముష్టి ప్రహార బజ్ర సమ లాగా ॥ మైం జో కహా రఘుబీర కృపాలా। బంధు న హోఇ మోర యహ కాలా ॥ ఏకరూప తుమ్హ భ్రాతా దోఊ। తేహి భ్రమ తేం నహిం మారేఉఁ సోఊ ॥ కర పరసా సుగ్రీవ సరీరా। తను భా కులిస గీ సబ పీరా ॥ మేలీ కంఠ సుమన కై మాలా। పఠవా పుని బల దేఇ బిసాలా ॥ పుని నానా బిధి భీ లరాఈ। బిటప ఓట దేఖహిం రఘురాఈ ॥

దో. బహు ఛల బల సుగ్రీవ కర హియఁ హారా భయ మాని। మారా బాలి రామ తబ హృదయ మాఝ సర తాని ॥ 8 ॥

పరా బికల మహి సర కే లాగేం। పుని ఉఠి బైఠ దేఖి ప్రభు ఆగేమ్ ॥ స్యామ గాత సిర జటా బనాఏఁ। అరున నయన సర చాప చఢ఼ఆఏఁ ॥ పుని పుని చితి చరన చిత దీన్హా। సుఫల జన్మ మానా ప్రభు చీన్హా ॥ హృదయఁ ప్రీతి ముఖ బచన కఠోరా। బోలా చితి రామ కీ ఓరా ॥ ధర్మ హేతు అవతరేహు గోసాఈ। మారేహు మోహి బ్యాధ కీ నాఈ ॥ మైం బైరీ సుగ్రీవ పిఆరా। అవగున కబన నాథ మోహి మారా ॥ అనుజ బధూ భగినీ సుత నారీ। సును సఠ కన్యా సమ ఏ చారీ ॥ ఇన్హహి కుద్దష్టి బిలోకి జోఈ। తాహి బధేం కఛు పాప న హోఈ ॥ ముఢ఼ తోహి అతిసయ అభిమానా। నారి సిఖావన కరసి న కానా ॥ మమ భుజ బల ఆశ్రిత తేహి జానీ। మారా చహసి అధమ అభిమానీ ॥

దో. సునహు రామ స్వామీ సన చల న చాతురీ మోరి। ప్రభు అజహూఁ మైం పాపీ అంతకాల గతి తోరి ॥ 9 ॥

సునత రామ అతి కోమల బానీ। బాలి సీస పరసేఉ నిజ పానీ ॥ అచల కరౌం తను రాఖహు ప్రానా। బాలి కహా సును కృపానిధానా ॥ జన్మ జన్మ ముని జతను కరాహీం। అంత రామ కహి ఆవత నాహీమ్ ॥ జాసు నామ బల సంకర కాసీ। దేత సబహి సమ గతి అవినాసీ ॥ మమ లోచన గోచర సోఇ ఆవా। బహురి కి ప్రభు అస బనిహి బనావా ॥

ఛం. సో నయన గోచర జాసు గున నిత నేతి కహి శ్రుతి గావహీం। జితి పవన మన గో నిరస కరి ముని ధ్యాన కబహుఁక పావహీమ్ ॥ మోహి జాని అతి అభిమాన బస ప్రభు కహేఉ రాఖు సరీరహీ। అస కవన సఠ హఠి కాటి సురతరు బారి కరిహి బబూరహీ ॥ 1 ॥

అబ నాథ కరి కరునా బిలోకహు దేహు జో బర మాగూఁ। జేహిం జోని జన్మౌం కర్మ బస తహఁ రామ పద అనురాగూఁ ॥ యహ తనయ మమ సమ బినయ బల కల్యానప్రద ప్రభు లీజిఐ। గహి బాహఁ సుర నర నాహ ఆపన దాస అంగద కీజిఐ ॥ 2 ॥

దో. రామ చరన దృఢ఼ ప్రీతి కరి బాలి కీన్హ తను త్యాగ। సుమన మాల జిమి కంఠ తే గిరత న జాని నాగ ॥ 10 ॥

రామ బాలి నిజ ధామ పఠావా। నగర లోగ సబ బ్యాకుల ధావా ॥ నానా బిధి బిలాప కర తారా। ఛూటే కేస న దేహ సఁభారా ॥ తారా బికల దేఖి రఘురాయా । దీన్హ గ్యాన హరి లీన్హీ మాయా ॥ ఛితి జల పావక గగన సమీరా। పంచ రచిత అతి అధమ సరీరా ॥ ప్రగట సో తను తవ ఆగేం సోవా। జీవ నిత్య కేహి లగి తుమ్హ రోవా ॥ ఉపజా గ్యాన చరన తబ లాగీ। లీన్హేసి పరమ భగతి బర మాగీ ॥ ఉమా దారు జోషిత కీ నాఈ। సబహి నచావత రాము గోసాఈ ॥ తబ సుగ్రీవహి ఆయసు దీన్హా। మృతక కర్మ బిధిబత సబ కీన్హా ॥ రామ కహా అనుజహి సముఝాఈ। రాజ దేహు సుగ్రీవహి జాఈ ॥ రఘుపతి చరన నాఇ కరి మాథా। చలే సకల ప్రేరిత రఘునాథా ॥

దో. లఛిమన తురత బోలాఏ పురజన బిప్ర సమాజ। రాజు దీన్హ సుగ్రీవ కహఁ అంగద కహఁ జుబరాజ ॥ 11 ॥

ఉమా రామ సమ హిత జగ మాహీం। గురు పితు మాతు బంధు ప్రభు నాహీమ్ ॥ సుర నర ముని సబ కై యహ రీతీ। స్వారథ లాగి కరహిం సబ ప్రీతీ ॥ బాలి త్రాస బ్యాకుల దిన రాతీ। తన బహు బ్రన చింతాఁ జర ఛాతీ ॥ సోఇ సుగ్రీవ కీన్హ కపిర్AU। అతి కృపాల రఘుబీర సుభ్AU ॥ జానతహుఁ అస ప్రభు పరిహరహీం। కాహే న బిపతి జాల నర పరహీమ్ ॥ పుని సుగ్రీవహి లీన్హ బోలాఈ। బహు ప్రకార నృపనీతి సిఖాఈ ॥ కహ ప్రభు సును సుగ్రీవ హరీసా। పుర న జాఉఁ దస చారి బరీసా ॥ గత గ్రీషమ బరషా రితు ఆఈ। రహిహుఁ నికట సైల పర ఛాఈ ॥ అంగద సహిత కరహు తుమ్హ రాజూ। సంతత హృదయ ధరేహు మమ కాజూ ॥ జబ సుగ్రీవ భవన ఫిరి ఆఏ। రాము ప్రబరషన గిరి పర ఛాఏ ॥

దో. ప్రథమహిం దేవన్హ గిరి గుహా రాఖేఉ రుచిర బనాఇ। రామ కృపానిధి కఛు దిన బాస కరహింగే ఆఇ ॥ 12 ॥

సుందర బన కుసుమిత అతి సోభా। గుంజత మధుప నికర మధు లోభా ॥ కంద మూల ఫల పత్ర సుహాఏ। భే బహుత జబ తే ప్రభు ఆఏ ॥ దేఖి మనోహర సైల అనూపా। రహే తహఁ అనుజ సహిత సురభూపా ॥ మధుకర ఖగ మృగ తను ధరి దేవా। కరహిం సిద్ధ ముని ప్రభు కై సేవా ॥ మంగలరుప భయు బన తబ తే । కీన్హ నివాస రమాపతి జబ తే ॥ ఫటిక సిలా అతి సుభ్ర సుహాఈ। సుఖ ఆసీన తహాఁ ద్వౌ భాఈ ॥ కహత అనుజ సన కథా అనేకా। భగతి బిరతి నృపనీతి బిబేకా ॥ బరషా కాల మేఘ నభ ఛాఏ। గరజత లాగత పరమ సుహాఏ ॥

దో. లఛిమన దేఖు మోర గన నాచత బారిద పైఖి। గృహీ బిరతి రత హరష జస బిష్ను భగత కహుఁ దేఖి ॥ 13 ॥

ఘన ఘమండ నభ గరజత ఘోరా। ప్రియా హీన డరపత మన మోరా ॥ దామిని దమక రహ న ఘన మాహీం। ఖల కై ప్రీతి జథా థిర నాహీమ్ ॥ బరషహిం జలద భూమి నిఅరాఏఁ। జథా నవహిం బుధ బిద్యా పాఏఁ ॥ బూఁద అఘాత సహహిం గిరి కైంసేమ్ । ఖల కే బచన సంత సహ జైసేమ్ ॥ ఛుద్ర నదీం భరి చలీం తోరాఈ। జస థోరేహుఁ ధన ఖల ఇతరాఈ ॥ భూమి పరత భా ఢాబర పానీ। జను జీవహి మాయా లపటానీ ॥ సమిటి సమిటి జల భరహిం తలావా। జిమి సదగున సజ్జన పహిం ఆవా ॥ సరితా జల జలనిధి మహుఁ జాఈ। హోఈ అచల జిమి జివ హరి పాఈ ॥

దో. హరిత భూమి తృన సంకుల సముఝి పరహిం నహిం పంథ। జిమి పాఖండ బాద తేం గుప్త హోహిం సదగ్రంథ ॥ 14 ॥

దాదుర ధుని చహు దిసా సుహాఈ। బేద పఢ఼హిం జను బటు సముదాఈ ॥ నవ పల్లవ భే బిటప అనేకా। సాధక మన జస మిలేం బిబేకా ॥ అర్క జబాస పాత బిను భయూ। జస సురాజ ఖల ఉద్యమ గయూ ॥ ఖోజత కతహుఁ మిలి నహిం ధూరీ। కరి క్రోధ జిమి ధరమహి దూరీ ॥ ససి సంపన్న సోహ మహి కైసీ। ఉపకారీ కై సంపతి జైసీ ॥ నిసి తమ ఘన ఖద్యోత బిరాజా। జను దంభిన్హ కర మిలా సమాజా ॥ మహాబృష్టి చలి ఫూటి కిఆరీమ్ । జిమి సుతంత్ర భేఁ బిగరహిం నారీమ్ ॥ కృషీ నిరావహిం చతుర కిసానా। జిమి బుధ తజహిం మోహ మద మానా ॥ దేఖిఅత చక్రబాక ఖగ నాహీం। కలిహి పాఇ జిమి ధర్మ పరాహీమ్ ॥ ఊషర బరషి తృన నహిం జామా। జిమి హరిజన హియఁ ఉపజ న కామా ॥ బిబిధ జంతు సంకుల మహి భ్రాజా। ప్రజా బాఢ఼ జిమి పాఇ సురాజా ॥ జహఁ తహఁ రహే పథిక థకి నానా। జిమి ఇంద్రియ గన ఉపజేం గ్యానా ॥

దో. కబహుఁ ప్రబల బహ మారుత జహఁ తహఁ మేఘ బిలాహిం। జిమి కపూత కే ఉపజేం కుల సద్ధర్మ నసాహిమ్ ॥ 15(క) ॥

కబహుఁ దివస మహఁ నిబిడ఼ తమ కబహుఁక ప్రగట పతంగ। బినసి ఉపజి గ్యాన జిమి పాఇ కుసంగ సుసంగ ॥ 15(ఖ) ॥

బరషా బిగత సరద రితు ఆఈ। లఛిమన దేఖహు పరమ సుహాఈ ॥ ఫూలేం కాస సకల మహి ఛాఈ। జను బరషాఁ కృత ప్రగట బుఢ఼ఆఈ ॥ ఉదిత అగస్తి పంథ జల సోషా। జిమి లోభహి సోషి సంతోషా ॥ సరితా సర నిర్మల జల సోహా। సంత హృదయ జస గత మద మోహా ॥ రస రస సూఖ సరిత సర పానీ। మమతా త్యాగ కరహిం జిమి గ్యానీ ॥ జాని సరద రితు ఖంజన ఆఏ। పాఇ సమయ జిమి సుకృత సుహాఏ ॥ పంక న రేను సోహ అసి ధరనీ। నీతి నిపున నృప కై జసి కరనీ ॥ జల సంకోచ బికల భిఁ మీనా। అబుధ కుటుంబీ జిమి ధనహీనా ॥ బిను ధన నిర్మల సోహ అకాసా। హరిజన ఇవ పరిహరి సబ ఆసా ॥ కహుఁ కహుఁ బృష్టి సారదీ థోరీ। కౌ ఏక పావ భగతి జిమి మోరీ ॥

దో. చలే హరషి తజి నగర నృప తాపస బనిక భిఖారి। జిమి హరిభగత పాఇ శ్రమ తజహి ఆశ్రమీ చారి ॥ 16 ॥

సుఖీ మీన జే నీర అగాధా। జిమి హరి సరన న ఏకు బాధా ॥ ఫూలేం కమల సోహ సర కైసా। నిర్గున బ్రహ్మ సగున భేఁ జైసా ॥ గుంజత మధుకర ముఖర అనూపా। సుందర ఖగ రవ నానా రూపా ॥ చక్రబాక మన దుఖ నిసి పైఖీ। జిమి దుర్జన పర సంపతి దేఖీ ॥ చాతక రటత తృషా అతి ఓహీ। జిమి సుఖ లహి న సంకరద్రోహీ ॥ సరదాతప నిసి ససి అపహరీ। సంత దరస జిమి పాతక టరీ ॥ దేఖి ఇందు చకోర సముదాఈ। చితవతహిం జిమి హరిజన హరి పాఈ ॥ మసక దంస బీతే హిమ త్రాసా। జిమి ద్విజ ద్రోహ కిఏఁ కుల నాసా ॥

దో. భూమి జీవ సంకుల రహే గే సరద రితు పాఇ। సదగుర మిలే జాహిం జిమి సంసయ భ్రమ సముదాఇ ॥ 17 ॥

బరషా గత నిర్మల రితు ఆఈ। సుధి న తాత సీతా కై పాఈ ॥ ఏక బార కైసేహుఁ సుధి జానౌం। కాలహు జీత నిమిష మహుఁ ఆనౌమ్ ॥ కతహుఁ రహు జౌం జీవతి హోఈ। తాత జతన కరి ఆనేఉఁ సోఈ ॥ సుగ్రీవహుఁ సుధి మోరి బిసారీ। పావా రాజ కోస పుర నారీ ॥ జేహిం సాయక మారా మైం బాలీ। తేహిం సర హతౌం మూఢ఼ కహఁ కాలీ ॥ జాసు కృపాఁ ఛూటహీం మద మోహా। తా కహుఁ ఉమా కి సపనేహుఁ కోహా ॥ జానహిం యహ చరిత్ర ముని గ్యానీ। జిన్హ రఘుబీర చరన రతి మానీ ॥ లఛిమన క్రోధవంత ప్రభు జానా। ధనుష చఢ఼ఆఇ గహే కర బానా ॥

దో. తబ అనుజహి సముఝావా రఘుపతి కరునా సీంవ ॥ భయ దేఖాఇ లై ఆవహు తాత సఖా సుగ్రీవ ॥ 18 ॥

ఇహాఁ పవనసుత హృదయఁ బిచారా। రామ కాజు సుగ్రీవఁ బిసారా ॥ నికట జాఇ చరనన్హి సిరు నావా। చారిహు బిధి తేహి కహి సముఝావా ॥ సుని సుగ్రీవఁ పరమ భయ మానా। బిషయఁ మోర హరి లీన్హేఉ గ్యానా ॥ అబ మారుతసుత దూత సమూహా। పఠవహు జహఁ తహఁ బానర జూహా ॥ కహహు పాఖ మహుఁ ఆవ న జోఈ। మోరేం కర తా కర బధ హోఈ ॥ తబ హనుమంత బోలాఏ దూతా। సబ కర కరి సనమాన బహూతా ॥ భయ అరు ప్రీతి నీతి దేఖాఈ। చలే సకల చరనన్హి సిర నాఈ ॥ ఏహి అవసర లఛిమన పుర ఆఏ। క్రోధ దేఖి జహఁ తహఁ కపి ధాఏ ॥

దో. ధనుష చఢ఼ఆఇ కహా తబ జారి కరుఁ పుర ఛార। బ్యాకుల నగర దేఖి తబ ఆయు బాలికుమార ॥ 19 ॥

చరన నాఇ సిరు బినతీ కీన్హీ। లఛిమన అభయ బాఁహ తేహి దీన్హీ ॥ క్రోధవంత లఛిమన సుని కానా। కహ కపీస అతి భయఁ అకులానా ॥ సును హనుమంత సంగ లై తారా। కరి బినతీ సముఝాఉ కుమారా ॥ తారా సహిత జాఇ హనుమానా। చరన బంది ప్రభు సుజస బఖానా ॥ కరి బినతీ మందిర లై ఆఏ। చరన పఖారి పలఁగ బైఠాఏ ॥ తబ కపీస చరనన్హి సిరు నావా। గహి భుజ లఛిమన కంఠ లగావా ॥ నాథ బిషయ సమ మద కఛు నాహీం। ముని మన మోహ కరి ఛన మాహీమ్ ॥ సునత బినీత బచన సుఖ పావా। లఛిమన తేహి బహు బిధి సముఝావా ॥ పవన తనయ సబ కథా సునాఈ। జేహి బిధి గే దూత సముదాఈ ॥

దో. హరషి చలే సుగ్రీవ తబ అంగదాది కపి సాథ। రామానుజ ఆగేం కరి ఆఏ జహఁ రఘునాథ ॥ 20 ॥

నాఇ చరన సిరు కహ కర జోరీ। నాథ మోహి కఛు నాహిన ఖోరీ ॥ అతిసయ ప్రబల దేవ తబ మాయా। ఛూటి రామ కరహు జౌం దాయా ॥ బిషయ బస్య సుర నర ముని స్వామీ। మైం పావఁర పసు కపి అతి కామీ ॥ నారి నయన సర జాహి న లాగా। ఘోర క్రోధ తమ నిసి జో జాగా ॥ లోభ పాఁస జేహిం గర న బఁధాయా। సో నర తుమ్హ సమాన రఘురాయా ॥ యహ గున సాధన తేం నహిం హోఈ। తుమ్హరీ కృపాఁ పావ కోఇ కోఈ ॥ తబ రఘుపతి బోలే ముసకాఈ। తుమ్హ ప్రియ మోహి భరత జిమి భాఈ ॥ అబ సోఇ జతను కరహు మన లాఈ। జేహి బిధి సీతా కై సుధి పాఈ ॥

దో. ఏహి బిధి హోత బతకహీ ఆఏ బానర జూథ। నానా బరన సకల దిసి దేఖిఅ కీస బరుథ ॥ 21 ॥

బానర కటక ఉమా మేం దేఖా। సో మూరుఖ జో కరన చహ లేఖా ॥ ఆఇ రామ పద నావహిం మాథా। నిరఖి బదను సబ హోహిం సనాథా ॥ అస కపి ఏక న సేనా మాహీం। రామ కుసల జేహి పూఛీ నాహీమ్ ॥ యహ కఛు నహిం ప్రభు కి అధికాఈ। బిస్వరూప బ్యాపక రఘురాఈ ॥ ఠాఢ఼ఏ జహఁ తహఁ ఆయసు పాఈ। కహ సుగ్రీవ సబహి సముఝాఈ ॥ రామ కాజు అరు మోర నిహోరా। బానర జూథ జాహు చహుఁ ఓరా ॥ జనకసుతా కహుఁ ఖోజహు జాఈ। మాస దివస మహఁ ఆఏహు భాఈ ॥ అవధి మేటి జో బిను సుధి పాఏఁ। ఆవి బనిహి సో మోహి మరాఏఁ ॥

దో. బచన సునత సబ బానర జహఁ తహఁ చలే తురంత । తబ సుగ్రీవఁ బోలాఏ అంగద నల హనుమంత ॥ 22 ॥

సునహు నీల అంగద హనుమానా। జామవంత మతిధీర సుజానా ॥ సకల సుభట మిలి దచ్ఛిన జాహూ। సీతా సుధి పూఁఛేఉ సబ కాహూ ॥ మన క్రమ బచన సో జతన బిచారేహు। రామచంద్ర కర కాజు సఁవారేహు ॥ భాను పీఠి సేఇఅ ఉర ఆగీ। స్వామిహి సర్బ భావ ఛల త్యాగీ ॥ తజి మాయా సేఇఅ పరలోకా। మిటహిం సకల భవ సంభవ సోకా ॥ దేహ ధరే కర యహ ఫలు భాఈ। భజిఅ రామ సబ కామ బిహాఈ ॥ సోఇ గునగ్య సోఈ బడ఼భాగీ । జో రఘుబీర చరన అనురాగీ ॥ ఆయసు మాగి చరన సిరు నాఈ। చలే హరషి సుమిరత రఘురాఈ ॥ పాఛేం పవన తనయ సిరు నావా। జాని కాజ ప్రభు నికట బోలావా ॥ పరసా సీస సరోరుహ పానీ। కరముద్రికా దీన్హి జన జానీ ॥ బహు ప్రకార సీతహి సముఝాఏహు। కహి బల బిరహ బేగి తుమ్హ ఆఏహు ॥ హనుమత జన్మ సుఫల కరి మానా। చలేఉ హృదయఁ ధరి కృపానిధానా ॥ జద్యపి ప్రభు జానత సబ బాతా। రాజనీతి రాఖత సురత్రాతా ॥

దో. చలే సకల బన ఖోజత సరితా సర గిరి ఖోహ। రామ కాజ లయలీన మన బిసరా తన కర ఛోహ ॥ 23 ॥

కతహుఁ హోఇ నిసిచర సైం భేటా। ప్రాన లేహిం ఏక ఏక చపేటా ॥ బహు ప్రకార గిరి కానన హేరహిం। కౌ ముని మిలత తాహి సబ ఘేరహిమ్ ॥ లాగి తృషా అతిసయ అకులానే। మిలి న జల ఘన గహన భులానే ॥ మన హనుమాన కీన్హ అనుమానా। మరన చహత సబ బిను జల పానా ॥ చఢ఼ఇ గిరి సిఖర చహూఁ దిసి దేఖా। భూమి బిబిర ఏక కౌతుక పేఖా ॥ చక్రబాక బక హంస ఉడ఼ఆహీం। బహుతక ఖగ ప్రబిసహిం తేహి మాహీమ్ ॥ గిరి తే ఉతరి పవనసుత ఆవా। సబ కహుఁ లై సోఇ బిబర దేఖావా ॥ ఆగేం కై హనుమంతహి లీన్హా। పైఠే బిబర బిలంబు న కీన్హా ॥

దో. దీఖ జాఇ ఉపవన బర సర బిగసిత బహు కంజ। మందిర ఏక రుచిర తహఁ బైఠి నారి తప పుంజ ॥ 24 ॥

దూరి తే తాహి సబన్హి సిర నావా। పూఛేం నిజ బృత్తాంత సునావా ॥ తేహిం తబ కహా కరహు జల పానా। ఖాహు సురస సుందర ఫల నానా ॥ మజ్జను కీన్హ మధుర ఫల ఖాఏ। తాసు నికట పుని సబ చలి ఆఏ ॥ తేహిం సబ ఆపని కథా సునాఈ। మైం అబ జాబ జహాఁ రఘురాఈ ॥ మూదహు నయన బిబర తజి జాహూ। పైహహు సీతహి జని పఛితాహూ ॥ నయన మూది పుని దేఖహిం బీరా। ఠాఢ఼ఏ సకల సింధు కేం తీరా ॥ సో పుని గీ జహాఁ రఘునాథా। జాఇ కమల పద నాఏసి మాథా ॥ నానా భాఁతి బినయ తేహిం కీన్హీ। అనపాయనీ భగతి ప్రభు దీన్హీ ॥

దో. బదరీబన కహుఁ సో గీ ప్రభు అగ్యా ధరి సీస । ఉర ధరి రామ చరన జుగ జే బందత అజ ఈస ॥ 25 ॥

ఇహాఁ బిచారహిం కపి మన మాహీం। బీతీ అవధి కాజ కఛు నాహీమ్ ॥ సబ మిలి కహహిం పరస్పర బాతా। బిను సుధి లేఁ కరబ కా భ్రాతా ॥ కహ అంగద లోచన భరి బారీ। దుహుఁ ప్రకార భి మృత్యు హమారీ ॥ ఇహాఁ న సుధి సీతా కై పాఈ। ఉహాఁ గేఁ మారిహి కపిరాఈ ॥ పితా బధే పర మారత మోహీ। రాఖా రామ నిహోర న ఓహీ ॥ పుని పుని అంగద కహ సబ పాహీం। మరన భయు కఛు సంసయ నాహీమ్ ॥ అంగద బచన సునత కపి బీరా। బోలి న సకహిం నయన బహ నీరా ॥ ఛన ఏక సోచ మగన హోఇ రహే। పుని అస వచన కహత సబ భే ॥ హమ సీతా కై సుధి లిన్హేం బినా। నహిం జైంహైం జుబరాజ ప్రబీనా ॥ అస కహి లవన సింధు తట జాఈ। బైఠే కపి సబ దర్భ డసాఈ ॥ జామవంత అంగద దుఖ దేఖీ। కహిం కథా ఉపదేస బిసేషీ ॥ తాత రామ కహుఁ నర జని మానహు। నిర్గున బ్రహ్మ అజిత అజ జానహు ॥

దో. నిజ ఇచ్ఛా ప్రభు అవతరి సుర మహి గో ద్విజ లాగి। సగున ఉపాసక సంగ తహఁ రహహిం మోచ్ఛ సబ త్యాగి ॥ 26 ॥

ఏహి బిధి కథా కహహి బహు భాఁతీ గిరి కందరాఁ సునీ సంపాతీ ॥ బాహేర హోఇ దేఖి బహు కీసా। మోహి అహార దీన్హ జగదీసా ॥ ఆజు సబహి కహఁ భచ్ఛన కరూఁ। దిన బహు చలే అహార బిను మరూఁ ॥ కబహుఁ న మిల భరి ఉదర అహారా। ఆజు దీన్హ బిధి ఏకహిం బారా ॥ డరపే గీధ బచన సుని కానా। అబ భా మరన సత్య హమ జానా ॥ కపి సబ ఉఠే గీధ కహఁ దేఖీ। జామవంత మన సోచ బిసేషీ ॥ కహ అంగద బిచారి మన మాహీం। ధన్య జటాయూ సమ కౌ నాహీమ్ ॥ రామ కాజ కారన తను త్యాగీ । హరి పుర గయు పరమ బడ఼ భాగీ ॥ సుని ఖగ హరష సోక జుత బానీ । ఆవా నికట కపిన్హ భయ మానీ ॥ తిన్హహి అభయ కరి పూఛేసి జాఈ। కథా సకల తిన్హ తాహి సునాఈ ॥ సుని సంపాతి బంధు కై కరనీ। రఘుపతి మహిమా బధుబిధి బరనీ ॥

దో. మోహి లై జాహు సింధుతట దేఉఁ తిలాంజలి తాహి । బచన సహాఇ కరవి మైం పైహహు ఖోజహు జాహి ॥ 27 ॥

అనుజ క్రియా కరి సాగర తీరా। కహి నిజ కథా సునహు కపి బీరా ॥ హమ ద్వౌ బంధు ప్రథమ తరునాఈ । గగన గే రబి నికట ఉడాఈ ॥ తేజ న సహి సక సో ఫిరి ఆవా । మై అభిమానీ రబి నిఅరావా ॥ జరే పంఖ అతి తేజ అపారా । పరేఉఁ భూమి కరి ఘోర చికారా ॥ ముని ఏక నామ చంద్రమా ఓహీ। లాగీ దయా దేఖీ కరి మోహీ ॥ బహు ప్రకార తేంహి గ్యాన సునావా । దేహి జనిత అభిమానీ ఛడ఼ఆవా ॥ త్రేతాఁ బ్రహ్మ మనుజ తను ధరిహీ। తాసు నారి నిసిచర పతి హరిహీ ॥ తాసు ఖోజ పఠిహి ప్రభూ దూతా। తిన్హహి మిలేం తైం హోబ పునీతా ॥ జమిహహిం పంఖ కరసి జని చింతా । తిన్హహి దేఖాఇ దేహేసు తైం సీతా ॥ ముని కి గిరా సత్య భి ఆజూ । సుని మమ బచన కరహు ప్రభు కాజూ ॥ గిరి త్రికూట ఊపర బస లంకా । తహఁ రహ రావన సహజ అసంకా ॥ తహఁ అసోక ఉపబన జహఁ రహీ ॥ సీతా బైఠి సోచ రత అహీ ॥ దో. మైం దేఖుఁ తుమ్హ నాహి గీఘహి దష్టి అపార ॥ బూఢ భయుఁ న త కరతేఉఁ కఛుక సహాయ తుమ్హార ॥ 28 ॥

జో నాఘి సత జోజన సాగర । కరి సో రామ కాజ మతి ఆగర ॥ మోహి బిలోకి ధరహు మన ధీరా । రామ కృపాఁ కస భయు సరీరా ॥ పాపిఉ జా కర నామ సుమిరహీం। అతి అపార భవసాగర తరహీమ్ ॥ తాసు దూత తుమ్హ తజి కదరాఈ। రామ హృదయఁ ధరి కరహు ఉపాఈ ॥ అస కహి గరుడ఼ గీధ జబ గయూ। తిన్హ కేం మన అతి బిసమయ భయూ ॥ నిజ నిజ బల సబ కాహూఁ భాషా। పార జాఇ కర సంసయ రాఖా ॥ జరఠ భయుఁ అబ కహి రిఛేసా। నహిం తన రహా ప్రథమ బల లేసా ॥ జబహిం త్రిబిక్రమ భే ఖరారీ। తబ మైం తరున రహేఉఁ బల భారీ ॥

దో. బలి బాఁధత ప్రభు బాఢేఉ సో తను బరని న జాఈ। ఉభయ ధరీ మహఁ దీన్హీ సాత ప్రదచ్ఛిన ధాఇ ॥ 29 ॥

అంగద కహి జాఉఁ మైం పారా। జియఁ సంసయ కఛు ఫిరతీ బారా ॥ జామవంత కహ తుమ్హ సబ లాయక। పఠిఅ కిమి సబ హీ కర నాయక ॥ కహి రీఛపతి సును హనుమానా। కా చుప సాధి రహేహు బలవానా ॥ పవన తనయ బల పవన సమానా। బుధి బిబేక బిగ్యాన నిధానా ॥ కవన సో కాజ కఠిన జగ మాహీం। జో నహిం హోఇ తాత తుమ్హ పాహీమ్ ॥ రామ కాజ లగి తబ అవతారా। సునతహిం భయు పర్వతాకారా ॥ కనక బరన తన తేజ బిరాజా। మానహు అపర గిరిన్హ కర రాజా ॥ సింహనాద కరి బారహిం బారా। లీలహీం నాషుఁ జలనిధి ఖారా ॥ సహిత సహాయ రావనహి మారీ। ఆనుఁ ఇహాఁ త్రికూట ఉపారీ ॥ జామవంత మైం పూఁఛుఁ తోహీ। ఉచిత సిఖావను దీజహు మోహీ ॥ ఏతనా కరహు తాత తుమ్హ జాఈ। సీతహి దేఖి కహహు సుధి ఆఈ ॥ తబ నిజ భుజ బల రాజివ నైనా। కౌతుక లాగి సంగ కపి సేనా ॥

ఛం. -కపి సేన సంగ సఁఘారి నిసిచర రాము సీతహి ఆనిహైం। త్రైలోక పావన సుజసు సుర ముని నారదాది బఖానిహైమ్ ॥ జో సునత గావత కహత సముఝత పరమ పద నర పావీ। రఘుబీర పద పాథోజ మధుకర దాస తులసీ గావీ ॥

దో. భవ భేషజ రఘునాథ జసు సునహి జే నర అరు నారి। తిన్హ కర సకల మనోరథ సిద్ధ కరిహి త్రిసిరారి ॥ 30(క) ॥

సో. నీలోత్పల తన స్యామ కామ కోటి సోభా అధిక। సునిఅ తాసు గున గ్రామ జాసు నామ అఘ ఖగ బధిక ॥ 30(ఖ) ॥

మాసపారాయణ, తేఈసవాఁ విశ్రామ ఇతి శ్రీమద్రామచరితమానసే సకలకలికలుషవిధ్వంసనే చతుర్థ సోపానః సమాప్తః। (కిష్కింధాకాండ సమాప్త)

Browse Related Categories: