ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಪಾರಾಯಣ - ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ് । അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമ് അകീര്തികരമര്ജുന ॥2

ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ । ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരംതപ ॥3॥

അര്ജുന ഉവാച

കഥം ഭീഷ്മമഹം സംഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന । ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്ഹാവരിസൂദന ॥4

ഗുരൂനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന് ശ്രേയോ ഭോക്തും ഭൈക്ഷ്യമപീഹ ലോകേ । ഹത്വാര്ഥകാമാംസ്തു ഗുരൂനിഹൈവ ഭുംജീയ ഭോഗാന് രുധിരപ്രദിഗ്ധാന് ॥5॥

ന ചൈതദ്വിദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയഃ യദ്വാ ജയേമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ । യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമഃ തേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ ॥6॥

കാര്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്മസമ്മൂഢചേതാഃ । യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹി തന്മേ ശിഷ്യസ്തേഽഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നമ് ॥7॥

ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാത് യച്ഛോകമുച്ഛോഷണമിംദ്രിയാണാമ് । അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യമ് ॥8॥

സംജയ ഉവാച

ഏവമുക്ത്വാ ഹൃഷീകേശം ഗുഡാകേശഃ പരംതപഃ । ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിംദമ് ഉക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ ॥9

തമുവാച

ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത । സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ വിഷീദംതമിദം വചഃ ॥10

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ । ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചംതി പംഡിതാഃ ॥11

ന ത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ । ന ചൈവ ന ഭവിഷ്യാമഃ സർവേ വയമതഃ പരമ് ॥12॥

ദേഹിനോഽസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ । തഥാ ദേഹാംതരപ്രാപ്തിഃ ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി ॥13॥

മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌംതേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോഽനിത്യാഃ താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത ॥14॥

യം ഹി ന വ്യഥയംത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ । സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോഽമൃതത്വായ കല്പതേ ॥15॥

നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവഃ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോഽംതഃ ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ॥16॥

അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സർവമിദം തതമ് । വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത്കര്തുമര്ഹതി ॥17॥

അംതവംത ഇമേ ദേഹാഃ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ । അനാശിനോഽപ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത ॥18॥

യ ഏനം വേത്തി ഹംതാരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതഃ നായം ഹംതി ന ഹന്യതേ ॥19॥

ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിത് നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ । അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണഃ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ ॥20॥

വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയമ് । കഥം സ പുരുഷഃ പാര്ഥ കം ഘാതയതി ഹംതി കമ് ॥21॥

വാസാംസി ജീര്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാതി നരോഽപരാണി । തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്ണാനി അന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ ॥22॥

നൈനം ഛിംദംതി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ । ന ചൈനം ക്ലേദയംത്യാപഃ ന ശോഷയതി മാരുതഃ ॥23॥

അച്ഛേദ്യോഽയമദാഹ്യോഽയമ് അക്ലേദ്യോഽശോഷ്യ ഏവ ച । നിത്യഃ സർവഗതഃ സ്ഥാണുഃ അചലോഽയം സനാതനഃ ॥24॥

അവ്യക്തോഽയമചിംത്യോഽയമ് അവികാര്യോഽയമുച്യതേ । തസ്മാദേവം വിദിത്വൈനം നാനുശോചിതുമര്ഹസി ॥25॥

അഥ ചൈനം നിത്യജാതം നിത്യം വാ മന്യസേ മൃതമ് । തഥാഽപി ത്വം മഹാബാഹോ നൈവം ശോചിതുമര്ഹസി ॥26॥

ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച । തസ്മാദപരിഹാര്യേഽര്ഥേ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥27॥

അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ഭാരത । അവ്യക്തനിധനാന്യേവ തത്ര കാ പരിദേവനാ ॥28॥

ആശ്ചര്യവത്പശ്യതി കശ്ചിദേനം ആശ്ചര്യവദ്വദതി തഥൈവ ചാന്യഃ । ആശ്ചര്യവച്ചൈനമന്യഃ ശൃണോതി ശ്രുത്വാഽപ്യേനം വേദ ന ചൈവ കശ്ചിത് ॥29॥

ദേഹീ നിത്യമവധ്യോഽയം ദേഹേ സർവസ്യ ഭാരത । തസ്മാത്സർവാണി ഭൂതാനി ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥30॥

സ്വധര്മമപി ചാവേക്ഷ്യ ന വികംപിതുമര്ഹസി । ധര്മ്യാദ്ധി യുദ്ധാച്ഛ്രേയോഽന്യത് ക്ഷത്രിയസ്യ ന വിദ്യതേ ॥31॥

യദൃച്ഛയാ ചോപപന്നം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ് । സുഖിനഃ ക്ഷത്രിയാഃ പാര്ഥ ലഭംതേ യുദ്ധമീദൃശമ് ॥32॥

അഥ ചേത്ത്വമിമം ധര്മ്യം സംഗ്രാമം ന കരിഷ്യസി । തതഃ സ്വധര്മം കീര്തിം ച ഹിത്വാ പാപമവാപ്സ്യസി ॥33॥

അകീര്തിം ചാപി ഭൂതാനി കഥയിഷ്യംതി തേഽവ്യയാമ് । സംഭാവിതസ്യ ചാകീര്തിഃ മരണാദതിരിച്യതേ ॥34॥

ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യംതേ ത്വാം മഹാരഥാഃ । യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതഃ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവമ് ॥35॥

അവാച്യവാദാംശ്ച ബഹൂന് വദിഷ്യംതി തവാഹിതാഃ । നിംദംതസ്തവ സാമര്ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിമ് ॥36॥

ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേമഹീമ് । തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌംതേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ ॥37॥

സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ । തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി ॥38॥

ഏഷാ തേഽഭിഹിതാ സാംഖ്യേ ബുദ്ധിര്യോഗേ ത്വിമാം ശൃണു । ബുദ്ധ്യാ യുക്തോ യയാ പാര്ഥ കര്മബംധം പ്രഹാസ്യസി ॥39॥

നേഹാഭിക്രമനാശോഽസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ । സ്വല്പമപ്യസ്യ ധര്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത് ॥40॥

വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ ഏകേഹ കുരുനംദന । ബഹുശാഖാ ഹ്യനംതാശ്ച ബുദ്ധയോഽവ്യവസായിനാമ് ॥41॥

യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദംത്യവിപശ്ചിതഃ । വേദവാദരതാഃ പാര്ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ ॥42॥

കാമാത്മാനഃ സ്വര്ഗപരാഃ ജന്മകര്മഫലപ്രദാമ് । ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി ॥43॥

ഭോഗൈശ്വര്യപ്രസക്താനാം തയാഽപഹൃതചേതസാമ് । വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ സമാധൌ ന വിധീയതേ ॥44॥

ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാഃ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്ജുന । നിര്ദ്വംദ്വോ നിത്യസത്ത്വസ്ഥഃ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന് ॥45॥

യാവാനര്ഥ ഉദപാനേ സർവതഃ സംപ്ലുതോദകേ । താവാന്സർവേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ ॥46॥

കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാചന । മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂഃ മാ തേ സംഗോഽസ്ത്വകര്മണി ॥47॥

യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സംഗം ത്യക്ത്വാ ധനംജയ । സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ ॥48॥

ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനംജയ । ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ ॥49॥

ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹ ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । തസ്മാദ്യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്മസു കൌശലമ് ॥50॥

കര്മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ । ജന്മബംധവിനിര്മുക്താഃ പദം ഗച്ഛംത്യനാമയമ് ॥51॥

യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിർവ്യതിതരിഷ്യതി । തദാ ഗംതാഽസി നിർവേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച ॥52॥

ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ । സമാധാവചലാ ബുദ്ധിഃ തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി ॥53॥

അര്ജുന ഉവാച

സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ । സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിമ് ॥54

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

പ്രജഹാതി യദാ കാമാന് സർവാന്പാര്ഥ മനോഗതാന് । ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ ॥55

ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ । വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ ॥56॥

യഃ സർവത്രാനഭിസ്നേഹഃ തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭമ് । നാഭിനംദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥57॥

യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്മോഽംഗാനീവ സർവശഃ । ഇംദ്രിയാണീംദ്രിയാര്ഥേഭ്യഃ തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥58॥

വിഷയാ വിനിവര്തംതേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ । രസവര്ജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തതേ ॥59॥

യതതോ ഹ്യപി കൌംതേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ । ഇംദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരംതി പ്രസഭം മനഃ ॥60॥

താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ । വശേ ഹി യസ്യേംദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥61॥

ധ്യായതോ വിഷയാന്പുംസഃ സംഗസ്തേഷൂപജായതേ । സംഗാത്സംജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ ॥62॥

ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । സ്മൃതിഭ്രംശാത് ബുദ്ധിനാശഃ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി ॥63॥

രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈസ്തു വിഷയാനിംദ്രിയൈശ്ചരന് । ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി ॥64॥

പ്രസാദേ സർവദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ । പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ ॥65॥

നാഽസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ । ന ചാഭാവയതഃ ശാംതിഃ അശാംതസ്യ കുതഃ സുഖമ് ॥66॥

ഇംദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോഽനുവിധീയതേ । തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്നാവമിവാംഭസി ॥67॥

തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സർവശഃ । ഇംദ്രിയാണീംദ്രിയാര്ഥേഭ്യഃ തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥68॥

യാ നിശാ സർവഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ । യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ ॥69॥

ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശംതി യദ്വത് । തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശംതി സർവേ സ ശാംതിമാപ്നോതി ന കാമകാമീ ॥70॥

വിഹായ കാമാന്യഃ സർവാന് പുമാംശ്ചരതി നിസ്സ്പൃഹഃ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സ ശാംതിമധിഗച്ഛതി ॥71॥

ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാര്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി । സ്ഥിത്വാഽസ്യാമംതകാലേഽപി ബ്രഹ്മനിർവാണമൃച്ഛതി ॥72॥

॥ ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസു ഉപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ സാംഖ്യയോഗോ നാമ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ ॥

Browse Related Categories: