విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33

ద్వాఃస్థం ప్రాహ మహాప్రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రో మహీపతిః । విదురం ద్రష్టుమిచ్ఛామి తమిహానయ మాచిరమ్ ॥ 1॥

ప్రహితో ధృతరాష్ట్రేణ దూతః క్షత్తారమబ్రవీత్ । ఈశ్వరస్త్వాం మహారాజో మహాప్రాజ్ఞ దిదృక్షతి ॥ 2॥

ఏవముక్తస్తు విదురః ప్రాప్య రాజనివేశనమ్ । అబ్రవీద్ధృతరాష్ట్రాయ ద్వాఃస్థ మాం ప్రతివేదయ ॥ 3॥

ద్వాఃస్థ ఉవాచ

విదురోఽయమనుప్రాప్తో రాజేంద్ర తవ శాసనాత్ । ద్రష్టుమిచ్ఛతి తే పాదౌ కిం కరోతు ప్రశాధి మామ్ ॥ 4॥

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ

ప్రవేశయ మహాప్రాజ్ఞం విదురం దీర్ఘదర్శినమ్ । అహం హి విదురస్యాస్య నాకాల్యో జాతు దర్శనే ॥ 5॥

ద్వాఃస్థ ఉవాచ

ప్రవిశాంతః పురం క్షత్తర్మహారాజస్య ధీమతః । న హి తే దర్శనేఽకాల్యో జాతు రాజా బ్రవీతి మామ్ ॥ 6॥

వైశంపాయన ఉవాచ

తతః ప్రవిశ్య విదురో ధృతరాష్ట్ర నివేశనమ్ । అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యం చింతయానం నరాధిపమ్ ॥ 7॥

విదురోఽహం మహాప్రాజ్ఞ సంప్రాప్తస్తవ శాసనాత్ । యది కిం చన కర్తవ్యమయమస్మి ప్రశాధి మామ్ ॥ 8॥

ధృతరష్త్ర ఉవాచ

సంజయో విదుర ప్రాప్తో గర్హయిత్వా చ మాం గతః । అజాతశత్రోః శ్వో వాక్యం సభామధ్యే స వక్ష్యతి ॥ 9॥

తస్యాద్య కురువీరస్య న విజ్ఞాతం వచో మయా । తన్మే దహతి గాత్రాణి తదకార్షీత్ప్రజాగరమ్ ॥ 10॥

జాగ్రతో దహ్యమానస్య శ్రేయో యదిహ పశ్యసి । తద్బ్రూహి త్వం హి నస్తాత ధర్మార్థకుశలో హ్యసి ॥ 11॥

యతః ప్రాప్తః సంజయః పాండవేభ్యో న మే యథావన్మనసః ప్రశాంతిః । సవేంద్రియాణ్యప్రకృతిం గతాని కిం వక్ష్యతీత్యేవ హి మేఽద్య చింతా ॥ 12॥

తన్మే బ్రూహి విదుర త్వం యథావన్ మనీషితం సర్వమజాతశత్రోః । యథా చ నస్తాత హితం భవేచ్చ ప్రజాశ్చ సర్వాః సుఖితా భవేయుః ॥- ॥

విదుర ఉవాచ

అభియుక్తం బలవతా దుర్బలం హీనసాధనమ్ । హృతస్వం కామినం చోరమావిశంతి ప్రజాగరాః ॥ 13॥

కచ్చిదేతైర్మహాదోషైర్న స్పృష్టోఽసి నరాధిప । కచ్చిన్న పరవిత్తేషు గృధ్యన్విపరితప్యసే ॥ 14॥

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ

శ్రోతుమిచ్ఛామి తే ధర్మ్యం పరం నైఃశ్రేయసం వచః । అస్మిన్రాజర్షివంశే హి త్వమేకః ప్రాజ్ఞసమ్మతః ॥ 15॥

విదుర ఉవాచ

రజా లక్షణసంపన్నస్త్రైలోక్యస్యాధిపో భవేత్ । ప్రేష్యస్తే ప్రేషితశ్చైవ ధృతరాష్ట్ర యుధిష్ఠిరః ॥- ॥

విపరీతతరశ్చ త్వం భాగధేయే న సమ్మతః । అర్చిషాం ప్రక్షయాచ్చైవ ధర్మాత్మా ధర్మకోవిదః ॥- ॥

ఆనృశంస్యాదనుక్రోశాద్ధర్మాత్సత్యాత్పరాక్రమాత్ । గురుత్వాత్త్వయి సంప్రేక్ష్య బహూన్క్లేషాంస్తితిక్షతే ॥- ॥

దుర్యోధనే సౌబలే చ కర్ణే దుఃశాసనే తథా । ఏతేష్వైశ్వర్యమాధాయ కథం త్వం భూతిమిచ్ఛసి ॥- ॥

ఏకస్మాత్వృక్షాద్యజ్ఞపత్రాణి రాజన్ స్రుక్చ ద్రౌణీ పేఠనీపీడనే చ । ఏతస్మాద్రాజన్బ్రువతో మే నిబోధ ఏకస్మాద్వై జాయతేఽసచ్చ సచ్చ ॥- ॥

ఆత్మజ్ఞానం సమారంభస్తితిక్షా ధర్మనిత్యతా । యమర్థాన్నాపకర్షంతి స వై పణ్దిత ఉచ్యతే ॥- ॥

నిషేవతే ప్రశస్తాని నిందితాని న సేవతే । అనాస్తికః శ్రద్దధాన ఏతత్పండిత లక్షణమ్ ॥ 16॥

క్రోధో హర్షశ్చ దర్పశ్చ హ్రీస్తంభో మాన్యమానితా । యమర్థాన్నాపకర్షంతి స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 17॥

యస్య కృత్యం న జానంతి మంత్రం వా మంత్రితం పరే । కృతమేవాస్య జానంతి స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 18॥

యస్య కృత్యం న విఘ్నంతి శీతముష్ణం భయం రతిః । సమృద్ధిరసమృద్ధిర్వా స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 19॥

యస్య సంసారిణీ ప్రజ్ఞా ధర్మార్థావనువర్తతే । కామాదర్థం వృణీతే యః స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 20॥

యథాశక్తి చికీర్షంతి యథాశక్తి చ కుర్వతే । న కిం చిదవమన్యంతే పండితా భరతర్షభ ॥ 21॥

క్షిప్రం విజానాతి చిరం శ‍ఋణోతి విజ్ఞాయ చార్థం భజతే న కామాత్ । నాసంపృష్టో వ్యౌపయుంక్తే పరార్థే తత్ప్రజ్ఞానం ప్రథమం పండితస్య ॥ 22॥

నాప్రాప్యమభివాంఛంతి నష్టం నేచ్ఛంతి శోచితుమ్ । ఆపత్సు చ న ముహ్యంతి నరాః పండిత బుద్ధయః ॥ 23॥

నిశ్చిత్య యః ప్రక్రమతే నాంతర్వసతి కర్మణః । అవంధ్య కాలో వశ్యాత్మా స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 24॥

ఆర్య కర్మణి రాజ్యంతే భూతికర్మాణి కుర్వతే । హితం చ నాభ్యసూయంతి పండితా భరతర్షభ ॥ 25॥

న హృష్యత్యాత్మసమ్మానే నావమానేన తప్యతే । గాంగో హ్రద ఇవాక్షోభ్యో యః స పండిత ఉచ్యతే ॥ 26॥

తత్త్వజ్ఞః సర్వభూతానాం యోగజ్ఞః సర్వకర్మణామ్ । ఉపాయజ్ఞో మనుష్యాణాం నరః పండిత ఉచ్యతే ॥ 27॥

ప్రవృత్త వాక్చిత్రకథ ఊహవాన్ప్రతిభానవాన్ । ఆశు గ్రంథస్య వక్తా చ స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 28॥

శ్రుతం ప్రజ్ఞానుగం యస్య ప్రజ్ఞా చైవ శ్రుతానుగా । అసంభిన్నార్య మర్యాదః పండితాఖ్యాం లభేత సః ॥ 29॥

అర్థం మహాంతమాసద్య విద్యామైశ్వర్యమేవ చ । విచరత్యసమున్నద్ధో యస్య పండిత ఉచ్యతే ॥- ॥

అశ్రుతశ్చ సమున్నద్ధో దరిద్రశ్చ మహామనాః । అర్థాంశ్చాకర్మణా ప్రేప్సుర్మూఢ ఇత్యుచ్యతే బుధైః ॥ 30॥

స్వమర్థం యః పరిత్యజ్య పరార్థమనుతిష్ఠతి । మిథ్యా చరతి మిత్రార్థే యశ్చ మూఢః స ఉచ్యతే ॥ 31॥

అకామాం కామయతి యః కామయానాం పరిత్యజేత్ । బలవంతం చ యో ద్వేష్టి తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥- ॥

అకామాన్కామయతి యః కామయానాన్పరిద్విషన్ । బలవంతం చ యో ద్వేష్టి తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 32॥

అమిత్రం కురుతే మిత్రం మిత్రం ద్వేష్టి హినస్తి చ । కర్మ చారభతే దుష్టం తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 33॥

సంసారయతి కృత్యాని సర్వత్ర విచికిత్సతే । చిరం కరోతి క్షిప్రార్థే స మూఢో భరతర్షభ ॥ 34॥

శ్రాద్ధం పితృభ్యో న దదాతి దైవతాని నార్చతి । సుహృన్మిత్రం న లభతే తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥- ॥

అనాహూతః ప్రవిశతి అపృష్టో బహు భాషతే । విశ్వసత్యప్రమత్తేషు మూఢ చేతా నరాధమః ॥ 35॥

పరం క్షిపతి దోషేణ వర్తమానః స్వయం తథా । యశ్చ క్రుధ్యత్యనీశః సన్స చ మూఢతమో నరః ॥ 36॥

ఆత్మనో బలమాజ్ఞాయ ధర్మార్థపరివర్జితమ్ । అలభ్యమిచ్ఛన్నైష్కర్మ్యాన్మూఢ బుద్ధిరిహోచ్యతే ॥ 37॥

అశిష్యం శాస్తి యో రాజన్యశ్చ శూన్యముపాసతే । కదర్యం భజతే యశ్చ తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 38॥

అర్థం మహాంతమాసాద్య విద్యామైశ్వర్యమేవ వా । విచరత్యసమున్నద్ధో యః స పండిత ఉచ్యతే ॥ 39॥

ఏకః సంపన్నమశ్నాతి వస్తే వాసశ్చ శోభనమ్ । యోఽసంవిభజ్య భృత్యేభ్యః కో నృశంసతరస్తతః ॥ 40॥

ఏకః పాపాని కురుతే ఫలం భుంక్తే మహాజనః । భోక్తారో విప్రముచ్యంతే కర్తా దోషేణ లిప్యతే ॥ 41॥

ఏకం హన్యాన్న వాహన్యాదిషుర్ముక్తో ధనుష్మతా । బుద్ధిర్బుద్ధిమతోత్సృష్టా హన్యాద్రాష్ట్రం సరాజకమ్ ॥ 42॥

ఏకయా ద్వే వినిశ్చిత్య త్రీంశ్చతుర్భిర్వశే కురు । పంచ జిత్వా విదిత్వా షట్సప్త హిత్వా సుఖీ భవ ॥ 43॥

ఏకం విషరసో హంతి శస్త్రేణైకశ్చ వధ్యతే । సరాష్ట్రం స ప్రజం హంతి రాజానం మంత్రవిస్రవః ॥ 44॥

ఏకః స్వాదు న భుంజీత ఏకశ్చార్థాన్న చింతయేత్ । ఏకో న గచ్ఛేదధ్వానం నైకః సుప్తేషు జాగృయాత్ ॥ 45॥

ఏకమేవాద్వితీయం తద్యద్రాజన్నావబుధ్యసే । సత్యం స్వర్గస్య సోపానం పారావారస్య నౌరివ ॥ 46॥

ఏకః క్షమావతాం దోషో ద్వితీయో నోపలభ్యతే । యదేనం క్షమయా యుక్తమశక్తం మన్యతే జనః ॥ 47॥

సోఽస్య దోషో న మంతవ్యః క్షమా హి పరమం బలమ్ । క్షమా గుణో హ్యశక్తానాం శక్తానాం భూషణం తథా ॥- ॥

క్షమా వశీకృతిర్లోకే క్షమయా కిం న సాధ్యతే । శాంతిశంఖః కరే యస్య కిం కరిష్యతి దుర్జనః ॥- ॥

అతృణే పతితో వహ్నిః స్వయమేవోపశామ్యతి । అక్షమావాన్పరం దోషైరాత్మానం చైవ యోజయేత్ ॥- ॥

ఏకో ధర్మః పరం శ్రేయః క్షమైకా శాంతిరుత్తమా । విద్యైకా పరమా దృష్టిరహింసైకా సుఖావహా ॥ 48॥

ద్వావిమౌ గ్రసతే భూమిః సర్పో బిలశయానివ । రాజానం చావిరోద్ధారం బ్రాహ్మణం చాప్రవాసినమ్ ॥ 49॥

ద్వే కర్మణీ నరః కుర్వన్నస్మిఁల్లోకే విరోచతే । అబ్రువన్పరుషం కిం చిదసతో నార్థయంస్తథా ॥ 50॥

ద్వావిమౌ పురుషవ్యాఘ్ర పరప్రత్యయ కారిణౌ । స్త్రియః కామిత కామిన్యో లోకః పూజిత పూజకః ॥ 51॥

ద్వావిమౌ కంటకౌ తీక్ష్ణౌ శరీరపరిశోషణౌ । యశ్చాధనః కామయతే యశ్చ కుప్యత్యనీశ్వరః ॥ 52॥

ద్వావేవ న విరాజేతే విపరీతేన కర్మణా । గృహస్థశ్చ నిరారంభః కార్యవాంశ్చైవ భిక్షుకః ॥- ॥

ద్వావిమౌ పురుషౌ రాజన్స్వర్గస్య పరి తిష్ఠతః । ప్రభుశ్చ క్షమయా యుక్తో దరిద్రశ్చ ప్రదానవాన్ ॥ 53॥

న్యాయాగతస్య ద్రవ్యస్య బోద్ధవ్యౌ ద్వావతిక్రమౌ । అపాత్రే ప్రతిపత్తిశ్చ పాత్రే చాప్రతిపాదనమ్ ॥ 54॥

ద్వావంభసి నివేష్టవ్యౌ గలే బద్ధ్వా దృఢం శిలామ్ । ధనవంతమదాతారం దరిద్రం చాతపస్వినమ్ ॥- ॥

ద్వావిమౌ పురుషవ్యాఘ్ర సుర్యమండలభేదినౌ । పరివ్రాడ్యోగయుక్తశ్చ రణే చాభిముఖో హతః ॥- ॥

త్రయో న్యాయా మనుష్యాణాం శ్రూయంతే భరతర్షభ । కనీయాన్మధ్యమః శ్రేష్ఠ ఇతి వేదవిదో విదుః ॥ 55॥

త్రివిధాః పురుషా రాజన్నుత్తమాధమమధ్యమాః । నియోజయేద్యథావత్తాంస్త్రివిధేష్వేవ కర్మసు ॥ 56॥

త్రయ ఏవాధనా రాజన్భార్యా దాసస్తథా సుతః । యత్తే సమధిగచ్ఛంతి యస్య తే తస్య తద్ధనమ్ ॥ 57॥

హరణం చ పరస్వానాం పరదారాభిమర్శనమ్ । సుహృదశ్చ పరిత్యాగస్త్రయో దోషా క్షయావహః ॥- ॥

త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః । కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్త్రయం త్యజేత్ ॥- ॥

వరప్రదానం రాజ్యాం చ పుత్రజన్మ చ భారత । శత్రోశ్చ మోక్షణం కృచ్ఛ్రాత్త్రీణి చైకం చ తత్సమమ్ ॥- ॥

భక్తం చ బజమానం చ తవాస్మీతి వాదినమ్ । త్రీనేతాన్ శరణం ప్రాప్తాన్విషమేఽపి న సంత్యజేత్ ॥- ॥

చత్వారి రాజ్ఞా తు మహాబలేన వర్జ్యాన్యాహుః పండితస్తాని విద్యాత్ । అల్పప్రజ్ఞైః సహ మంత్రం న కుర్యాన్ న దీర్ఘసూత్రైరలసైశ్చారణైశ్చ ॥ 58॥

చత్వారి తే తాత గృహే వసంతు శ్రియాభిజుష్టస్య గృహస్థ ధర్మే । వృద్ధో జ్ఞాతిరవసన్నః కులీనః సఖా దరిద్రో భగినీ చానపత్యా ॥ 59॥

చత్వార్యాహ మహారాజ సద్యస్కాని బృహస్పతిః । పృచ్ఛతే త్రిదశేంద్రాయ తానీమాని నిబోధ మే ॥ 60॥

దేవతానాం చ సంకల్పమనుభావం చ ధీమతామ్ । వినయం కృతవిద్యానాం వినాశం పాపకర్మణామ్ ॥ 61॥

చత్వారి కర్మాణ్యభయంకరాణి భయం ప్రయచ్ఛంత్యయథాకృతాని । మానాగ్నిహోత్రం ఉత మానమౌనం మానేనాధీతముత మానయజ్ఞః ॥- ॥

పంచాగ్నయో మనుష్యేణ పరిచర్యాః ప్రయత్నతః । పితా మాతాగ్నిరాత్మా చ గురుశ్చ భరతర్షభ ॥ 62॥

పంచైవ పూజయఁల్లోకే యశః ప్రాప్నోతి కేవలమ్ । దేవాన్పితౄన్మనుష్యాంశ్చ భిక్షూనతిథిపంచమాన్ ॥ 63॥

పంచ త్వానుగమిష్యంతి యత్ర యత్ర గమిష్యసి । మిత్రాణ్యమిత్రా మధ్యస్థా ఉపజీవ్యోపజీవినః ॥ 64॥

పంచేంద్రియస్య మర్త్యస్య ఛిద్రం చేదేకమింద్రియమ్ । తతోఽస్య స్రవతి ప్రజ్ఞా దృతేః పాదాదివోదకమ్ ॥ 65॥

షడ్దోషాః పురుషేణేహ హాతవ్యా భూతిమిచ్ఛతా । నిద్రా తంద్రీ భయం క్రోధ ఆలస్యం దీర్ఘసూత్రతా ॥ 66॥

షడిమాన్పురుషో జహ్యాద్భిన్నాం నావమివార్ణవే । అప్రవక్తారమాచార్యమనధీయానమృత్విజమ్ ॥ 67॥

అరక్షితారం రాజానం భార్యాం చాప్రియ వాదినీమ్ । గ్రామకారం చ గోపాలం వనకామం చ నాపితమ్ ॥ 68॥

షడేవ తు గుణాః పుంసా న హాతవ్యాః కదాచన । సత్యం దానమనాలస్యమనసూయా క్షమా ధృతిః ॥ 69॥

అర్థాగమో నిత్యమరోగితా చ ప్రియా చ భార్యా ప్రియవాదినీ చ । వశ్యశ్చ పుత్రోఽర్థకరీ చ విద్యా షట్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్ ॥- ॥

షణ్ణామాత్మని నిత్యానామైశ్వర్యం యోఽధిగచ్ఛతి । న స పాపైః కుతోఽనర్థైర్యుజ్యతే విజితేంద్రియః ॥ 70॥

షడిమే షట్సు జీవంతి సప్తమో నోపలభ్యతే । చోరాః ప్రమత్తే జీవంతి వ్యాధితేషు చికిత్సకాః ॥ 71॥

ప్రమదాః కామయానేషు యజమానేషు యాజకాః । రాజా వివదమానేషు నిత్యం మూర్ఖేషు పండితాః ॥ 72॥

షడిమాని వినశ్యంతి ముహూర్తమనవేక్షణాత్ । గావః సేవా కృషిర్భార్యా విద్యా వృషలసంగతిః ॥- ॥

షడేతే హ్యవమన్యంతే నిత్యం పూర్వోపకారిణమ్ । ఆచార్యం శిక్షితా శిష్యాః కృతదారశ్చ మాతరమ్ ॥- ॥

నారిం విగతకామస్తు కృతార్థాశ్చ ప్రయోజకమ్ । నావం నిస్తీర్ణకాంతారా నాతురాశ్చ చికిత్సకమ్ ॥- ॥

ఆరోగ్యమానృణ్యమవిప్రవాసః సద్భిర్మనుష్యైః సహ సంప్రయోగః । స్వప్రత్యయా వృత్తిరభీతవాసః షట్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్ ॥- ॥

ఈర్షుర్ఘృణీ నసంతుష్టః క్రోధనో నిత్యశంకితః । పరభాగ్యోపజీవీ చ షడేతే నిత్యదుఃఖితాః ॥- ॥

సప్త దోషాః సదా రాజ్ఞా హాతవ్యా వ్యసనోదయాః । ప్రాయశో యైర్వినశ్యంతి కృతమూలాశ్చ పార్థివాః ॥ 73॥

స్త్రియోఽక్షా మృగయా పానం వాక్పారుష్యం చ పంచమమ్ । మహచ్చ దండపారుష్యమర్థదూషణమేవ చ ॥ 74॥

అష్టౌ పూర్వనిమిత్తాని నరస్య వినశిష్యతః । బ్రాహ్మణాన్ప్రథమం ద్వేష్టి బ్రాహ్మణైశ్చ విరుధ్యతే ॥ 75॥

బ్రాహ్మణ స్వాని చాదత్తే బ్రాహ్మణాంశ్చ జిఘాంసతి । రమతే నిందయా చైషాం ప్రశంసాం నాభినందతి ॥ 76॥

నైతాన్స్మరతి కృత్యేషు యాచితశ్చాభ్యసూయతి । ఏతాందోషాన్నరః ప్రాజ్ఞో బుద్ధ్యా బుద్ధ్వా వివర్జయేత్ ॥ 77॥

అష్టావిమాని హర్షస్య నవ నీతాని భారత । వర్తమానాని దృశ్యంతే తాన్యేవ సుసుఖాన్యపి ॥ 78॥

సమాగమశ్చ సఖిభిర్మహాంశ్చైవ ధనాగమః । పుత్రేణ చ పరిష్వంగః సన్నిపాతశ్చ మైథునే ॥ 79॥

సమయే చ ప్రియాలాపః స్వయూథేషు చ సన్నతిః । అభిప్రేతస్య లాభశ్చ పూజా చ జనసంసది ॥ 80॥

అష్టౌ గుణాః పురుషం దీపయంతి ప్రజ్ఞా చ కౌల్యం చ దమః శ్రుతం చ । పరాక్రమశ్చాబహుభాషితా చ దానం యథాశక్తి కృతజ్ఞతా చ ॥- ॥

నవద్వారమిదం వేశ్మ త్రిస్థూణం పంచ సాక్షికమ్ । క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం విద్వాన్యో వేద స పరః కవిః ॥ 81॥

దశ ధర్మం న జానంతి ధృతరాష్ట్ర నిబోధ తాన్ । మత్తః ప్రమత్త ఉన్మత్తః శ్రాంతః క్రుద్ధో బుభుక్షితః ॥ 82॥

త్వరమాణశ్చ భీరుశ్చ లుబ్ధః కామీ చ తే దశ । తస్మాదేతేషు భావేషు న ప్రసజ్జేత పండితః ॥ 83॥

అత్రైవోదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్ । పుత్రార్థమసురేంద్రేణ గీతం చైవ సుధన్వనా ॥ 84॥

యః కామమన్యూ ప్రజహాతి రాజా పాత్రే ప్రతిష్ఠాపయతే ధనం చ । విశేషవిచ్ఛ్రుతవాన్క్షిప్రకారీ తం సర్వలోకః కురుతే ప్రమాణమ్ ॥ 85॥

జానాతి విశ్వాసయితుం మనుష్యాన్ విజ్ఞాత దోషేషు దధాతి దండమ్ । జానాతి మాత్రాం చ తథా క్షమాం చ తం తాదృశం శ్రీర్జుషతే సమగ్రా ॥ 86॥

సుదుర్బలం నావజానాతి కంచిద్- యుక్తో రిపుం సేవతే బుద్ధిపూర్వమ్ । న విగ్రహం రోచయతే బలస్థైః కాలే చ యో విక్రమతే స ధీరః ॥ 87॥

ప్రాప్యాపదం న వ్యథతే కదా చిద్ ఉద్యోగమన్విచ్ఛతి చాప్రమత్తః । దుఃఖం చ కాలే సహతే జితాత్మా ధురంధరస్తస్య జితాః సపత్నాః ॥ 88॥

అనర్థకం విప్ర వాసం గృహేభ్యః పాపైః సంధిం పరదారాభిమర్శమ్ । దంభం స్తైన్యం పైశునం మద్య పానం న సేవతే యః స సుఖీ సదైవ ॥ 89॥

న సంరంభేణారభతేఽర్థవర్గం ఆకారితః శంసతి తథ్యమేవ । న మాత్రార్థే రోచయతే వివాదం నాపూజితః కుప్యతి చాప్యమూఢః ॥ 90॥

న యోఽభ్యసూయత్యనుకంపతే చ న దుర్బలః ప్రాతిభావ్యం కరోతి । నాత్యాహ కిం చిత్క్షమతే వివాదం సర్వత్ర తాదృగ్లభతే ప్రశంసామ్ ॥ 91॥

యో నోద్ధతం కురుతే జాతు వేషం న పౌరుషేణాపి వికత్థతేఽన్యాన్ । న మూర్చ్ఛితః కటుకాన్యాహ కిం చిత్ ప్రియం సదా తం కురుతే జనోఽపి ॥ 92॥

న వైరముద్దీపయతి ప్రశాంతం న దర్మమారోహతి నాస్తమేతి । న దుర్గతోఽస్మీతి కరోతి మన్యుం తమార్య శీలం పరమాహురగ్ర్యమ్ ॥ 93॥

న స్వే సుఖే వై కురుతే ప్రహర్షం నాన్యస్య దుఃఖే భవతి ప్రతీతః । దత్త్వా న పశ్చాత్కురుతేఽనుతాపం న కత్థతే సత్పురుషార్య శీలః ॥ 94॥

దేశాచారాన్సమయాంజాతిధర్మాన్ బుభూషతే యస్తు పరావరజ్ఞః । స తత్ర తత్రాధిగతః సదైవ మహాజనస్యాధిపత్యం కరోతి ॥ 95॥

దంభం మోహం మత్సరం పాపకృత్యం రాజద్విష్టం పైశునం పూగవైరమ్ । మత్తోన్మత్తైర్దుర్జనైశ్చాపి వాదం యః ప్రజ్ఞావాన్వర్జయేత్స ప్రధానః ॥ 96॥

దమం శౌచం దైవతం మంగలాని ప్రాయశ్చిత్తం వివిధాఁల్లోకవాదాన్ । ఏతాని యః కురుతే నైత్యకాని తస్యోత్థానం దేవతా రాధయంతి ॥ 97॥

సమైర్వివాహం కురుతే న హీనైః సమైః సఖ్యం వ్యవహారం కథాశ్చ । గుణైర్విశిష్టాంశ్చ పురో దధాతి విపశ్చితస్తస్య నయాః సునీతాః ॥ 98॥

మితం భుంక్తే సంవిభజ్యాశ్రితేభ్యో మితం స్వపిత్యమితం కర్మకృత్వా । దదాత్యమిత్రేష్వపి యాచితః సం- స్తమాత్మవంతం ప్రజహాత్యనర్థాః ॥ 99॥

చికీర్షితం విప్రకృతం చ యస్య నాన్యే జనాః కర్మ జానంతి కిం చిత్ । మంత్రే గుప్తే సమ్యగనుష్ఠితే చ స్వల్పో నాస్య వ్యథతే కశ్చిదర్థః ॥ 100॥

యః సర్వభూతప్రశమే నివిష్టః సత్యో మృదుర్దానకృచ్ఛుద్ధ భావః । అతీవ సంజ్ఞాయతే జ్ఞాతిమధ్యే మహామణిర్జాత్య ఇవ ప్రసన్నః ॥ 101॥

య ఆత్మనాపత్రపతే భృశం నరః స సర్వలోకస్య గురుర్భవత్యుత । అనంత తేజాః సుమనాః సమాహితః స్వతేజసా సూర్య ఇవావభాసతే ॥ 102॥

వనే జాతాః శాపదగ్ధస్య రాజ్ఞః పాండోః పుత్రాః పంచ పంచేంద్ర కల్పాః । త్వయైవ బాలా వర్ధితాః శిక్షితాశ్చ తవాదేశం పాలయంత్యాంబికేయ ॥ 103॥

ప్రదాయైషాముచితం తాత రాజ్యం సుఖీ పుత్రైః సహితో మోదమానః । న దేవానాం నాపి చ మానుషాణాం భవిష్యసి త్వం తర్కణీయో నరేంద్ర ॥ 104॥

॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి విదురనీతివాక్యే త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః ॥ 33 ॥

Browse Related Categories: