విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 38

పీఠం దత్త్వా సాధవేఽభ్యాగతాయ ఆనీయాపః పరినిర్ణిజ్య పాదౌ । సుఖం పృష్ట్వా ప్రతివేద్యాత్మ సంస్థం తతో దద్యాదన్నమవేక్ష్య ధీరః ॥ 2॥

యస్యోదకం మధుపర్కం చ గాం చ న మంత్రవిత్ప్రతిగృహ్ణాతి గేహే । లోభాద్భయాదర్థకార్పణ్యతో వా తస్యానర్థం జీవితమాహురార్యాః ॥ 3॥

చికిత్సకః శక్య కర్తావకీర్ణీ స్తేనః క్రూరో మద్యపో భ్రూణహా చ । సేనాజీవీ శ్రుతివిక్రాయకశ్ చ భృశం ప్రియోఽప్యతిథిర్నోదకార్హః ॥ 4॥

అవిక్రేయం లవణం పక్వమన్నం దధి క్షీరం మధు తైలం ఘృతం చ । తిలా మాంసం మూలఫలాని శాకం రక్తం వాసః సర్వగంధా గుడశ్ చ ॥ 5॥

అరోషణో యః సమలోష్ట కాంచనః ప్రహీణ శోకో గతసంధి విగ్రహః । నిందా ప్రశంసోపరతః ప్రియాప్రియే చరన్నుదాసీనవదేష భిక్షుకః ॥ 6॥

నీవార మూలేంగుద శాకవృత్తిః సుసంయతాత్మాగ్నికార్యేష్వచోద్యః । వనే వసన్నతిథిష్వప్రమత్తో ధురంధరః పుణ్యకృదేష తాపసః ॥ 7॥

అపకృత్వా బుద్ధిమతో దూరస్థోఽస్మీతి నాశ్వసేత్ । దీర్ఘౌ బుద్ధిమతో బాహూ యాభ్యాం హింసతి హింసితః ॥ 8॥

న విశ్వసేదవిశ్వస్తే విశ్వస్తే నాతివిశ్వసేత్ । విశ్వాసాద్భయముత్పన్నం మూలాన్యపి నికృంతతి ॥ 9॥

అనీర్ష్యుర్గుప్తదారః స్యాత్సంవిభాగీ ప్రియంవదః । శ్లక్ష్ణో మధురవాక్స్త్రీణాం న చాసాం వశగో భవేత్ ॥ 10॥

పూజనీయా మహాభాగాః పుణ్యాశ్చ గృహదీప్తయః । స్త్రియః శ్రియో గృహస్యోక్తాస్తస్మాద్రక్ష్యా విశేషతః ॥ 11॥

పితురంతఃపురం దద్యాన్మాతుర్దద్యాన్మహానసమ్ । గోషు చాత్మసమం దద్యాత్స్వయమేవ కృషిం వ్రజేత్ । భృత్యైర్వణిజ్యాచారం చ పుత్రైః సేవేత బ్రాహ్మణాన్ ॥ 12॥

అద్భ్యోఽగ్నిర్బ్రహ్మతః క్షత్రమశ్మనో లోహముత్థితమ్ । తేషాం సర్వత్రగం తేజః స్వాసు యోనిషు శామ్యతి ॥ 13॥

నిత్యం సంతః కులే జాతాః పావకోపమ తేజసః । క్షమావంతో నిరాకారాః కాష్ఠేఽగ్నిరివ శేరతే ॥ 14॥

యస్య మంత్రం న జానంతి బాహ్యాశ్చాభ్యంతరాశ్ చ యే । స రాజా సర్వతశ్చక్షుశ్చిరమైశ్వర్యమశ్నుతే ॥ 15॥

కరిష్యన్న ప్రభాషేత కృతాన్యేవ చ దర్శయేత్ । ధర్మకామార్థ కార్యాణి తథా మంత్రో న భిద్యతే ॥ 16॥

గిరిపృష్ఠముపారుహ్య ప్రాసాదం వా రహోగతః । అరణ్యే నిఃశలాకే వా తత్ర మంత్రో విధీయతే ॥ 17॥

నాసుహృత్పరమం మంత్రం భారతార్హతి వేదితుమ్ । అపండితో వాపి సుహృత్పండితో వాప్యనాత్మవాన్ । అమాత్యే హ్యర్థలిప్సా చ మంత్రరక్షణమేవ చ ॥ 18॥

కృతాని సర్వకార్యాణి యస్య వా పార్షదా విదుః । గూఢమంత్రస్య నృపతేస్తస్య సిద్ధిరసంశయమ్ ॥ 19॥

అప్రశస్తాని కర్మాణి యో మోహాదనుతిష్ఠతి । స తేషాం విపరిభ్రంశే భ్రశ్యతే జీవితాదపి ॥ 20॥

కర్మణాం తు ప్రశస్తానామనుష్ఠానం సుఖావహమ్ । తేషామేవాననుష్ఠానం పశ్చాత్తాపకరం మహత్ ॥ 21॥

స్థానవృద్ధ క్షయజ్ఞస్య షాడ్గుణ్య విదితాత్మనః । అనవజ్ఞాత శీలస్య స్వాధీనా పృథివీ నృప ॥ 22॥

అమోఘక్రోధహర్షస్య స్వయం కృత్యాన్వవేక్షిణః । ఆత్మప్రత్యయ కోశస్య వసుధేయం వసుంధరా ॥ 23॥

నామమాత్రేణ తుష్యేత ఛత్రేణ చ మహీపతిః । భృత్యేభ్యో విసృజేదర్థాన్నైకః సర్వహరో భవేత్ ॥ 24॥

బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణం వేద భర్తా వేద స్త్రియం తథా । అమాత్యం నృపతిర్వేద రాజా రాజానమేవ చ ॥ 25॥

న శత్రురంకమాపన్నో మోక్తవ్యో వధ్యతాం గతః । అహతాద్ధి భయం తస్మాజ్జాయతే నచిరాదివ ॥ 26॥

దైవతేషు చ యత్నేన రాజసు బ్రాహ్మణేషు చ । నియంతవ్యః సదా క్రోధో వృద్ధబాలాతురేషు చ ॥ 27॥

నిరర్థం కలహం ప్రాజ్ఞో వర్జయేన్మూఢ సేవితమ్ । కీర్తిం చ లభతే లోకే న చానర్థేన యుజ్యతే ॥ 28॥

ప్రసాదో నిష్ఫలో యస్య క్రోధశ్చాపి నిరర్థకః । న తం భర్తారమిచ్ఛంతి షంఢం పతిమివ స్త్రియః ॥ 29॥

న బుద్ధిర్ధనలాభాయ న జాడ్యమసమృద్ధయే । లోకపర్యాయ వృత్తాంతం ప్రాజ్ఞో జానాతి నేతరః ॥ 30॥

విద్యా శీలవయోవృద్ధాన్బుద్ధివృద్ధాంశ్చ భారత । ధనాభిజన వృద్ధాంశ్చ నిత్యం మూఢోఽవమన్యతే ॥ 31॥

అనార్య వృత్తమప్రాజ్ఞమసూయకమధార్మికమ్ । అనర్థాః క్షిప్రమాయాంతి వాగ్దుష్టం క్రోధనం తథా ॥ 32॥

అవిసంవాదనం దానం సమయస్యావ్యతిక్రమః । ఆవర్తయంతి భూతాని సమ్యక్ప్రణిహితా చ వాక్ ॥ 33॥

అవిసంవాదకో దక్షః కృతజ్ఞో మతిమానృజుః । అపి సంక్షీణ కోశోఽపి లభతే పరివారణమ్ ॥ 34॥

ధృతిః శమో దమః శౌచం కారుణ్యం వాగనిష్ఠురా । మిత్రాణాం చానభిద్రోహః సతైతాః సమిధః శ్రియః ॥ 35॥

అసంవిభాగీ దుష్టాత్మా కృతఘ్నో నిరపత్రపః । తాదృఙ్నరాధమో లోకే వర్జనీయో నరాధిప ॥ 36॥

న స రాత్రౌ సుఖం శేతే స సర్ప ఇవ వేశ్మని । యః కోపయతి నిర్దోషం స దోషోఽభ్యంతరం జనమ్ ॥ 37॥

యేషు దుష్టేషు దోషః స్యాద్యోగక్షేమస్య భారత । సదా ప్రసాదనం తేషాం దేవతానామివాచరేత్ ॥ 38॥

యేఽర్థాః స్త్రీషు సమాసక్తాః ప్రథమోత్పతితేషు చ । యే చానార్య సమాసక్తాః సర్వే తే సంశయం గతాః ॥ 39॥

యత్ర స్త్రీ యత్ర కితవో యత్ర బాలోఽనుశాస్తి చ । మజ్జంతి తేఽవశా దేశా నద్యామశ్మప్లవా ఇవ ॥ 40॥

ప్రయోజనేషు యే సక్తా న విశేషేషు భారత । తానహం పండితాన్మన్యే విశేషా హి ప్రసంగినః ॥ 41॥

యం ప్రశంసంతి కితవా యం ప్రశంసంతి చారణాః । యం ప్రశంసంతి బంధక్యో న స జీవతి మానవః ॥ 42॥

హిత్వా తాన్పరమేష్వాసాన్పాండవానమితౌజసః । ఆహితం భారతైశ్వర్యం త్వయా దుర్యోధనే మహత్ ॥ 43॥

తం ద్రక్ష్యసి పరిభ్రష్టం తస్మాత్త్వం నచిరాదివ । ఐశ్వర్యమదసమ్మూఢం బలిం లోకత్రయాదివ ॥ 44॥

॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి విదురవాక్యే అష్టత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 38॥

Browse Related Categories: