ভর্তৃহরেঃ শতক ত্রিশতি - শৃংগার শতকম্

ഭ്രൂചാതുര്യാത്കുഷ്ചിതാക്ഷാഃ കടാക്ഷാഃ സ്നിഗ്ധാ വാചോ ലജ്ജിതാംതാശ്ച ഹാസാഃ । ലീലാമംദം പ്രസ്ഥിതം ച സ്ഥിതം ച സ്ത്രീണാം ഏതദ്ഭൂഷണം ചായുധം ച ॥ 2.3 ॥

ക്വചിത്സഭ്രൂഭംഗൈഃ ക്വചിദപി ച ലജ്ജാപരിഗതൈഃ ക്വചിദ്ഭൂരിത്രസ്തൈഃ ക്വചിദപി ച ലീലാവിലലിതൈഃ । കുമാരീണാം ഏതൈര്മദനസുഭഗൈര്നേത്രവലിതൈഃ സ്ഫുരന്നീലാബ്ജാനാം പ്രകരപരികീര്ണാ ഇവ ദിശഃ ॥ 2.4 ॥

വക്ത്രം ചംദ്രവികാസി പംകജപരീഹാസക്ഷമേ ലോചനേ വര്ണഃ സ്വര്ണം അപാകരിഷ്ണുരലിനീജിഷ്ണുഃ കചാനാം ചയഃ । ബക്ഷോജാവിഭകുംഭവിഭ്രമഹരൌ ഗുർവീ നിതംബസ്ഥലീ വാചാം ഹാരി ച മാര്ദവം യുവതീഷു സ്വാഭാവികം മംഡനമ് ॥ 2.5 ॥

സ്മിതകിംചിന്മുഗ്ധം സരലതരലോ ദൃഷ്ടിവിഭവഃ പരിസ്പംദോ വാചാം അഭിനവവിലാസോക്തിസരസഃ । ഗതാനാം ആരംഭഃ കിസലയിതലീലാപരികരഃ സ്പൃശംത്യാസ്താരുണ്യം കിം ഇവ ന ഹി രമ്യം മൃഗദൃശഃ ॥ 2.6 ॥

ദ്രഷ്ടവ്യേഷു കിം ഉത്തമം മൃഗദൃശഃ പ്രേമപ്രസന്നം മുഖം ഘ്രാതവേഷ്വപി കിം തദ്​ആസ്യപവനഃ ശ്രവ്യേഷു കിം തദ്വചഃ । കിം സ്വാദ്യേഷു തദ്​ഓഷ്ഠപല്ലവരസഃ സ്പൃശ്യേഷു കിം തദ്വപുര്ധ്യേയം കിം നവയൌവനേ സഹൃദയൈഃ സർവത്ര തദ്വിഭ്രമാഃ ॥ 2.7 ॥

ഏതാശ്ചലദ്വലയസംഹതിമേഖലോത്ഥഝംകാര നൂപുരപരാജിതരാജഹംസ്യഃ । കുർവംതി കസ്യ ന മനോ വിവശം തരുണ്യോ വിത്രസ്തമുഗ്ധഹരിണീസദൃശൈഃ കടാക്ഷൈഃ ॥ 2.8 ॥

കുംകുമപംകകലംകിതദേഹാ ഗൌരപയോധരകംപിതഹാരാ । നൂപുരഹംസരണത്പദ്മാ കം ന വശീകുരുതേ ഭുവി രാമാ ॥ 2.9 ॥

നൂനം ഹി തേ കവിവരാ വിപരീതവാചോ യേ നിത്യം ആഹുരബലാ ഇതി കാമിനീസ്താഃ । യാഭിർവിലോലിതരതാരകദൃഷ്ടിപാതൈഃ ശക്രാദയോഽപി വിജിതാസ്ത്വബലാഃ കഥം താഃ ॥ 2.10 ॥

നൂനം ആജ്ഞാകരസ്തസ്യാഃ സുഭ്രുവോ മകരധ്വജഃ । യതസ്തന്നേത്രസംചാരസൂചിതേഷു പ്രവര്തതേ ॥ 2.11 ॥

കേശാഃ സംയമിനഃ ശ്രുതേരപി പരം പാരം ഗതേ ലോചനേ അംതർവക്ത്രം അപി സ്വഭാവശുചിഭീഃ കീര്ണം ദ്വിജാനാം ഗണൈഃ । മുക്താനാം സതതാധിവാസരുചിരൌ വക്ഷോജകുംഭാവിമാവിത്ഥം തന്വി വപുഃ പ്രശാംതം അപി തേരാഗം കരോത്യേവ നഃ ॥ 2.12 ॥

മുഗ്ധേ ധാനുഷ്കതാ കേയം അപൂർവാ ത്വയി ദൃശ്യതേ । യയാ വിധ്യസി ചേതാംസി ഗുണൈരേവ ന സായകൈഃ ॥ 2.13 ॥

സതി പ്രദീപേ സത്യഗ്നൌ സത്സു താരാരവീംദുഷു । വിനാ മേ മൃഗശാവാക്ഷ്യാ തമോഭൂതം ഇദം ജഗത് ॥ 2.14 ॥

ഉദ്വൃത്തഃ സ്തനഭാര ഏഷ തരലേ നേത്രേ ചലേ ഭ്രൂലതേ രാഗാധിഷ്ഠിതം ഓഷ്ഠപല്ലവം ഇദം കുർവംതു നാമ വ്യഥാമ് । സൌഭാഗ്യാക്ഷരമാലികേവ ലിഖിതാ പുഷ്പായുധേന സ്വയം മധ്യസ്ഥാപി കരോതി താപം അധികം രോമാവലിഃ കേന സാ ॥ 2.15 ॥

മുഖേന ചംദ്രകാംതേന മഹാനീലൈഃ ശിരോരുഹൈഃ । കരാഭ്യാം പദ്മരാഗാഭ്യാം രേജേ രത്നമയീവ സാ ॥ 2.16 ॥

ഗുരുണാ സ്തനഭാരേണ മുഖചംദ്രേണ ഭാസ്വതാ । ശനൈശ്ചരാഭ്യാം പാദാഭ്യാം രേജേ ഗ്രഹമയീവ സാ ॥ 2.17 ॥

തസ്യാഃ സ്തനൌ യദി ഘനൌ ജഘനം ച ഹാരി വക്ത്രം ച ചാരു തവ ചിത്ത കിം ആകുലത്വമ് । പുണ്യം കുരുഷ്വ യദി തേഷു തവാസ്തി വാംഛാ പുണ്യൈർവിനാ ന ഹി ഭവംതി സമീഹിതാര്ഥാഃ ॥ 2.18 ॥

ഇമേ താരുണ്യശ്രീനവപരിമലാഃ പ്രൌഢസുരതപ്രതാപ പ്രാരംഭാഃ സ്മരവിജയദാനപ്രതിഭുവഃ । ചിരം ചേതശ്ചോരാ അഭിനവവികാരൈകഗുരവോ വിലാസവ്യാപാരാഃ കിം അപി വിജയംതേ മൃഗദൃശാമ് ॥ 2.19 ॥

പ്രണയമധുരാഃ പ്രേമോദ്ഗാരാ രസാശ്രയതാം ഗതാഃ ഫണിതിമധുരാ മുഗ്ധപ്രായാഃ പ്രകാശിതസമ്മദാഃ । പ്രകൃതിസുഭഗാ വിസ്രംഭാര്ദ്രാഃ സ്മരോദയദായിനീ രഹസി കിം അപി സ്വൈരാലാപാ ഹരംതി മൃഗീദൃശാമ് ॥ 2.20 ॥

വിശ്രമ്യ വിശ്രമ്യ വനദ്രുമാണാം ഛായാസു തന്വീ വിചചാര കാചിത് । സ്തനോത്തരീയേണ കരോദ്ധൃതേന നിവാരയംതീ ശശിനോ മയൂഖാന് ॥ 2.21 ॥

അദര്ശനേ ദര്ശനമാത്രകാമാ ദൃഷ്ട്വാ പരിഷ്വംഗസുഖൈകലോലാ । ആലിംഗിതായാം പുനരായതാക്ഷ്യാമാശാസ്മഹേ വിഗ്രഹയോരഭേദമ് ॥ 2.22 ॥

മാലതീ ശിരസി ജൃംഭണം മുഖേ ചംദനം വപുഷി കുംകുമാവിലമ് । വക്ഷസി പ്രിയതമാ മദാലസാ സ്വര്ഗ ഏഷ പരിശിഷ്ട ആഗമഃ ॥ 2.23 ॥

പ്രാങ്മാം ഏതി മനാഗനാഗതരസം ജാതാഭിലാഷാം തതഃ സവ്രീഡം തദനു ശ്ലഥോദ്യമം അഥ പ്രധ്വസ്തധൈര്യം പുനഃ । പ്രേമാര്ദ്രം സ്പൃഹണീയനിര്ഭരരഹഃ ക്രീഡാപ്രഗല്ഭം തതോ നിഃസംഗാംഗവികര്ഷണാധികസുഖരമ്യം കുലസ്ത്രീരതമ് ॥ 2.24 ॥

ഉരസി നിപതിതാനാം സ്രസ്തധമ്മില്ലകാനാം മുകുലിതനയനാനാം കിംചിദ്​ഉന്മീലിതാനാമ് । ഉപരി സുരതഖേദസ്വിന്നഗംഡസ്ഥലാനാമധര മധു വധൂനാം ഭാഗ്യവംതഃ പിബംതി ॥ 2.25 ॥

ആമീലിതനയനാനാം യഃ സുരതരസോഽനു സംവിദം ഭാതി । മിഥുരൈര്മിഥോഽവധാരിതമവിതഥമ് ഇദം ഏവ കാമനിര്ബര്ഹണമ് ॥ 2.26 ॥

ഇദം അനുചിതം അക്രമശ്ച പുംസാം യദിഹ ജരാസ്വപി മന്മഥാ വികാരാഃ । തദപി ച ന കൃതം നിതംബിനീനാം സ്തനപതനാവധി ജീവിതം രതം വാ ॥ 2.27 ॥

രാജസ്തൃഷ്ണാംബുരാശേര്ന ഹി ജഗതി ഗതഃ കശ്ചിദേവാവസാനം കോ വാര്ഥോഽര്ഥൈഃ പ്രഭൂതൈഃ സ്വവപുഷി ഗലിതേ യൌവനേ സാനുരാഗേ । ഗച്ഛാമഃ സദ്മ യാവദ്വികസിതനയനേംദീവരാലോകിനീനാമാക്രമ്യാക്രമ്യ രൂപം ഝടിതി ന ജരയാ ലുപ്യതേ പ്രേയസീനാമ് ॥ 2.28 ॥

രാഗസ്യാഗാരം ഏകം നരകശതമഹാദുഃഖസംപ്രാപ്തിഹേതുര്മോഹസ്യോത്പത്തി ബീജം ജലധരപടലം ജ്ഞാനതാരാധിപസ്യ । കംദര്പസ്യൈകമിത്രം പ്രകടിതവിവിധസ്പഷ്ടദോഷപ്രബംധം ലോകേഽസ്മിന്ന ഹ്യര്ഥവ്രജകുലഭവനയൌവനാദന്യദസ്തി ॥ 2.29 ॥

ശൃംഗാരദ്രുമനീരദേ പ്രസൃമരക്രീഡാരസസ്രോതസി പ്രദ്യുമ്നപ്രിയബാംധവേ ചതുരവാങ്മുക്താഫലോദന്വതി । തന്വീനേത്രചകോരപാവനവിധൌ സൌഭാഗ്യലക്ഷ്മീനിധൌ ധന്യഃ കോഽപി ന വിക്രിയാം കലയതി പ്രാപ്തേ നവേ യൌവനേ ॥ 2.30 ॥

സംസാരേഽസ്മിന്നസാരേ കുനൃപതിഭവനദ്വാരസേവാകലംകവ്യാസംഗ വ്യസ്തധൈര്യം കഥം അമലധിയോ മാനസം സംവിദധ്യുഃ । യദ്യേതാഃ പ്രോദ്യദ്​ഇംദുദ്യുതിനിചയഭൃതോ ന സ്യുരംഭോജനേത്രാഃ പ്രേംഖത്കാംചീകലാപാഃ സ്തനഭരവിനമന്മധ്യഭാജസ്തരുണ്യഃ ॥ 2.31 ॥

സിദ്ധാധ്യാസിതകംദരേ ഹരവൃഷസ്കംധാവരുഗ്ണദ്രുമേ ഗംഗാധൌതശിലാതലേ ഹിമവതഃ സ്ഥാനേ സ്ഥിതേ ശ്രേയസി । കഃ കുർവീത ശിരഃ പ്രണാമമലിനം മ്ലാനം മനസ്വീ ജനോ യദ്വിത്രസ്തകുരംഗശാവനയനാ ന സ്യുഃ സ്മരാസ്ത്രം സ്ത്രിയഃ ॥ 2.32 ॥

സംസാര തവ പര്യംതപദവീ ന ദവീയസീ । അംതരാ ദുസ്തരാ ന സ്യുര്യദി തേ മദിരേക്ഷണാമ് ॥ 2.33 ॥

ദിശ വനഹരിണീഭ്യോ വംശകാംഡച്ഛവീനാം കവലം ഉപലകോടിച്ഛിന്നമൂലം കുശാനാമ് । ശകയുവതികപോലാപാംഡുതാംബൂലവല്ലീദലമ് അരുണനഖാഗ്രൈഃ പാടിതം വാ വധൂഭ്യഃ ॥ 2.34 ॥

അസാരാഃ സർവേ തേ വിരതിവിരസാഃ പാപവിഷയാ ജുഗുപ്സ്യംതാം യദ്വാ നനു സകലദോഷാസ്പദം ഇതി । തഥാപ്യേതദ്ഭൂമൌ നഹി പരഹിതാത്പുണ്യം അധികം ന ചാസ്മിന്സംസാരേ കുവലയദൃശോ രമ്യം അപരമ് ॥ 2.35 ॥

ഏതത്കാമഫലോ ലോകേ യദ്ദ്വയോരേകചിത്തതാ । അന്യചിത്തകൃതേ കാമേ ശവയോരിവ സംഗമഃ ॥ 2.35.1 ॥

മാത്സര്യം ഉത്സാര്യ വിചാര്യ കാര്യമാര്യാഃ സമര്യാദം ഇദം വദംതു । സേവ്യാ നിതംബാഃ കിം ഉ ഭൂധരാണാമത സ്മരസ്മേരവിലാസിനീനാമ് ॥ 2.36 ॥

സംസാരേ സ്വപ്നസാരേ പരിണതിതരലേ ദ്വേ ഗതീ പംഡിതാനാം തത്ത്വജ്ഞാനാമൃതാംഭഃപ്ലവലലിതധിയാം യാതു കാലഃ കഥംചിത് । നോ ചേന്മുഗ്ധാംഗനാനാം സ്തനജഘനഘനാഭോഗസംഭോഗിനീനാം സ്ഥൂലോപസ്ഥസ്ഥലീഷു സ്ഥഗിതകരതലസ്പര്ശലീലോദ്യമാനാമ് ॥ 2.37 ॥

ആവാസഃ ക്രിയതാം ഗംഗേ പാപഹാരിണി വാരിണി । സ്തനദ്വയേ തരുണ്യാ വാ മനോഹാരിണി ഹാരിണി ॥ 2.38 ॥

കിം ഇഹ ബഹുഭിരുക്തൈര്യുക്തിശൂന്യൈഃ പ്രലാപൈര്ദ്വയമ് ഇഹ പുരുഷാണാം സർവദാ സേവനീയമ് । അഭിനവമദലീലാലാലസം സുംദരീണാം സ്തനഭരപരിഖിന്നം യൌവനം വാ വനം വാ ॥ 2.39 ॥

സത്യം ജനാ വച്മി ന പക്ഷപാതാല് ലോകേഷു സപ്തസ്വപി തഥ്യം ഏതത് । നാന്യന്മനോഹാരി നിതംബിനീഭ്യോ ദുഃഖൈകഹേതുര്ന ച കശ്ചിദന്യഃ ॥ 2.40 ॥

കാംതേത്യുത്പലലോചനേതി വിപുലശ്രോണീഭരേത്യുന്നമത്പീനോത്തുംഗ പയോധരേതി സമുഖാംഭോജേതി സുഭ്രൂരിതി । ദൃഷ്ട്വാ മാദ്യതി മോദതേഽഭിരമതേ പ്രസ്തൌതി വിദ്വാനപി പ്രത്യക്ഷാശുചിഭസ്ത്രികാം സ്ത്രിയം അഹോ മോഹസ്യ ദുശ്ചേഷ്ടിതമ് ॥ 2.41 ॥

സ്മൃതാ ഭവതി താപായ ദൃഷ്ടാ ചോന്മാദകാരിണീ । സ്പൃഷ്ടാ ഭവതി മോഹായ സാ നാമ ദയിതാ കഥമ് ॥ 2.42 ॥

താവദേവാമൃതമയീ യാവല്ലോചനഗോചരാ । ചക്ഷുഷ്പഥാദതീതാ തു വിഷാദപ്യതിരിച്യതേ ॥ 2.43 ॥

നാമൃതം ന വിഷം കിംചിദേതാം മുക്ത്വാ നിതംബിനീമ് । സൈവാമൃതലതാ രക്താ വിരക്താ വിഷവല്ലരീ ॥ 2.44 ॥

ആവര്തഃ സംശയാനാം അവിനയഭുവനം പട്ടണം സാഹസാനാം ദോഷാണാം സന്നിധാനം കപടശതമയം ക്ഷേത്രം അപ്രത്യയാനാമ് । സ്വര്ഗദ്വാരസ്യ വിഘ്നോ നരകപുരമുഖ സർവമായാകരംഡം സ്ത്രീയംത്രം കേന സൃഷ്ടം വിഷം അമൃതമയം പ്രാണിലോകസ്യ പാശഃ ॥ 2.45 ॥

നോ സത്യേന മൃഗാംക ഏഷ വദനീഭൂതോ ന ചേംദീവരദ്വംദ്വം ലോചനതാം ഗത ന കനകൈരപ്യംഗയഷ്ടിഃ കൃതാ । കിംത്വേവം കവിഭിഃ പ്രതാരിതമനാസ്തത്ത്വം വിജാനന്നപി ത്വങ്മാംസാസ്ഥിമയം വപുര്മൃഗദൃശാം മംദോ ജനഃ സേവതേ ॥ 2.46 ॥

ലീലാവതീനാം സഹജാ വിലാസാസ്ത ഏവ മൂഢസ്യ ഹൃദി സ്ഫുരംതി । രാഗോ നലിന്യാ ഹി നിസര്ഗസിദ്ധസ്തത്ര ഭ്രമ്ത്യേവ വൃഥാ ഷഡ്​അംഘ്രിഃ ॥ 2.47 ॥

സംമോഹയംതി മദയംതി വിഡംബയംതി നിര്ഭര്ത്സ്യംതി രമയംതി വിഷാദയംതി । ഏതാഃ പ്രവിശ്യ സദയം ഹൃദയം നരാണാം കിം നാമ വാമനയനാ ന സമാചരംതി ॥ 2.47.1 ॥

യദേതത്പൂര്ണേംദുദ്യുതിഹരം ഉദാരാകൃതി പരം മുഖാബ്ജം തന്വംഗ്യാഃ കില വസതി യത്രാധരമധു । ഇദം തത്കിം പാകദ്രുമഫലം ഇദാനീം അതിരസവ്യതീതേഽസ്മിന് കാലേ വിഷം ഇവ ഭവിഷ്യ്ത്യസുഖദമ് ॥ 2.48 ॥

ഉന്മീലത്ത്രിവലീതരംഗനിലയാ പ്രോത്തുംഗപീനസ്തനദ്വംദ്വേനോദ്ഗത ചക്രവാകയുഗലാ വക്ത്രാംബുജോദ്ഭാസിനീ । കാംതാകാരധരാ നദീയം അഭിതഃ ക്രൂരാത്ര നാപേക്ഷതേ സംസാരാര്ണവമജ്ജനം യദി തദാ ദൂരേണ സംത്യജ്യതാമ് ॥ 2.49 ॥

ജല്പംതി സാര്ധം അന്യേന പശ്യംത്യന്യം സവിഭ്രമാഃ । ഹൃദ്ഗതം ചിംതയംത്യന്യം പ്രിയഃ കോ നാമ യോഷിതാമ് ॥ 2.50 ॥

മധു തിഷ്ഠതി വാചി യോഷിതാം ഹൃദി ഹാലാഹലം ഏവ കേവലമ് । അത​ഏവ നിപീയതേഽധരോ ഹൃദയം മുഷ്ടിഭിരേവ താഡ്യതേ ॥ 2.51 ॥

അപസര സഖേ ദൂരാദസ്മാത്കടാക്ഷവിഷാനലാത് പ്രകൃതിവിഷമാദ്യോഷിത്സര്പാദ്വിലാസഫണാഭൃതഃ । ഇതരഫണിനാ ദഷ്ടഃ ശക്യശ്ചികിത്സിതും ഔഷധൈശ്ചതുര് വനിതാഭോഗിഗ്രസ്തം ഹി മംത്രിണഃ ॥ 2.52 ॥

വിസ്താരിതം മകരകേതനധീവരേണ സ്ത്രീസംജ്ഞിതം ബഡിശം അത്ര ഭവാംബുരാശൌ । യേനാചിരാത്തദ്​അധരാമിഷലോലമര്ത്യ മത്സ്യാന്വികൃഷ്യ വിപചത്യനുരാഗവഹ്നൌ ॥ 2.53 ॥

കാമിനീകായകാംതാരേ കുചപർവതദുര്ഗമേ । മാ സംചര മനഃ പാംഥ തത്രാസ്തേ സ്മരതസ്കരഃ ॥ 2.54 ॥

വ്യാഡീര്ഘേണ ചലേന വക്ത്രഗതിനാ തേജസ്വിനാ ഭോഗിനാ നീലാബ്ജദ്യുതിനാഹിനാ പരം അഹം ദൃഷ്ടോ ന തച്ചക്ഷുഷാ । ദൃഷ്ടേ സംതി ചികിത്സകാ ദിശി ദിശി പ്രായേണ ധനാര്ഥിനോ മുഗ്ധാക്ഷക്ഷണവീക്ഷിതസ്യ ന ഹി മേ വൈദ്യോ ന ചാപ്യൌഷധമ് ॥ 2.55 ॥

ഇഹ ഹി മധുരഗീതം നൃത്യം ഏതദ്രസോഽയം സ്ഫുരതി പരിമലോഽസൌ സ്പര്ശ ഏഷ സ്തനാനാമ് । ഇതി ഹതപരമാര്ഥൈരിംദ്രിയൈര്ഭ്രാമ്യമാണഃ സ്വഹിതകരണധൂര്തൈഃ പംചഭിർവംചിതോഽസ്മി ॥ 2.56 ॥

ന ഗമ്യോ മംത്രാണാം ന ച ഭവതി ഭൈഷജ്യവിഷയോ ന ചാപി പ്രധ്വംസം വ്രജതി വിവിധൈഃ ശാംതികശതൈഃ । ഭ്രമാവേശാദംഗേ കം അപി വിദധദ്ഭംഗം അസകൃത് സ്മരാപസ്മാരോഽയം ഭ്രമയതി ദൃശം ഘൂര്ണയതി ച ॥ 2.57 ॥

ജാത്യ്​അംധായ ച ദുര്മുഖായ ച ജരാജീര്ണാ ഖിലാംഗായ ച ഗ്രാമീണായ ച ദുഷ്കുലായ ച ഗലത്കുഷ്ഠാഭിഭൂതായ ച । യച്ഛംതീഷു മനോഹരം നിജവപുലക്ഷ്മീലവശ്രദ്ധയാ പണ്യസ്ത്രീഷു വിവേകകല്പലതികാശസ്ത്രീഷു രാജ്യേത കഃ ॥ 2.58 ॥

വേശ്യാസൌ മദനജ്വാലാ രൂപേഽംധനവിവര്ധിതാ । കാമിഭിര്യത്ര ഹൂയംതേ യൌവനാനി ധനാനി ച ॥ 2.59 ॥

കശ്ചുംബതി കുലപുരുഷോ വേശ്യാധരപല്ലവം മനോജ്ഞം അപി । ചാരഭടചോരചേടകനടവിടനിഷ്ഠീവനശരാവമ് ॥ 2.60 ॥

ധന്യാസ്ത ഏവ ധവലായതലോചനാനാം താരുണ്യദര്പഘനപീനപയോധരാണാമ് । ക്ഷാമോദരോപരി ലസത്ത്രിവലീലതാനാം ദൃഷ്ട്വാകൃതിം വികൃതിം ഏതി മനോ ന യേഷാമ് ॥ 2.61 ॥

ബാലേ ലീലാമുകുലിതം അമീ മംഥരാ ദൃഷ്ടിപാതാഃ കിം ക്ഷിപ്യംതേ വിരമവിരമ വ്യര്ഥ ഏഷ ശ്രമസ്തേ । സംപ്രത്യന്യേ വയം ഉപരതം ബാല്യം ആസ്ഥാ വനാംതേ ക്ഷീണോ മോഹസ്തൃണം ഇവ ജഗജ്ജാലം ആലോകയാമഃ ॥ 2.62 ॥

ഇയം ബാലാ മാം പ്രത്യനവരതം ഇംദീവരദലപ്രഭാ ചീരം ചക്ഷുഃ ക്ഷിപതി കിം അഭിപ്രേതം അനയാ । ഗതോ മോഹോഽസ്മാകം സ്മരശബരബാണവ്യതികരജ്വര ജ്വാലാ ശാംതാ തദപി ന വരാകീ വിരമതി ॥ 2.63 ॥

കിം കംദര്പ കരം കദര്ഥയസി രേ കോദംഡടംകാരിതം രേ രേ കോകില കോമലം കലരവം കിം വാ വൃഥാ ജല്പസി । മുഗ്ധേ സ്നിഗ്ധവിദഗ്ധചാരുമധുരൈര്ലോലൈഃ കടാക്ഷൈരലം ചേതശ്ചുംബിതചംദ്രചൂഡചരണധ്യാനാമൃതം വര്തതേ ॥ 2.64 ॥

വിരഹേഽപി സംഗമഃ ഖലു പരസ്പരം സംഗതം മനോ യേഷാമ് । ഹൃദയം അപി വിഘട്ടിതം ചേത് സംഗീ വിരഹം വിശേഷയതി ॥ 2.65 ॥

കിം ഗതേന യദി സാ ന ജീവതി പ്രാണിതി പ്രിയതമാ തഥാപി കിമ് । ഇത്യുദീക്ഷ്യ നവമേഘമാലികാം ന പ്രയാതി പഥികഃ സ്വമംദിരമ് ॥ 2.66 ॥

വിരമത ബുധാ യോഷിത്സംഗാത്സുഖാത്ക്ഷണഭംഗുരാത് കുരുത കരുണാമൈത്രീപ്രജ്ഞാവധൂജനസംഗമമ് । ന ഖലു നരകേ ഹാരാക്രാംതം ഘനസ്തനമംഡലം ശരണം അഥവാ ശ്രോണീബിംബം രണന്മണിമേഖലമ് ॥ 2.67 ॥

യദാ യോഗാഭ്യാസവ്യസനകൃശയോരാത്മമനസോരവിച്ഛിന്നാ മൈത്രീ സ്ഫുരതി കൃതിനസ്തസ്യ കിം ഉ തൈഃ । പ്രിയാണാം ആലാപൈരധരമധുഭിർവക്ത്രവിധുഭിഃ സനിശ്വാസാമോദൈഃ സകുചകലശാശ്ലേഷസുരതൈഃ ॥ 2.68 ॥

യദാസീദജ്ഞാനം സ്മരതിമിരസംചാരജനിതം തദാ ദൃഷ്ടനാരീമയം ഇദം അശേഷം ജഗദിതി । ഇദാനീം അസ്മാകം പടുതരവിവേകാംജനജുഷാം സമീഭൂതാ ദൃഷ്ടിസ്ത്രിഭുവനം അപി ബ്രഹ്മ മനുതേ ॥ 2.69 ॥

താവദേവ കൃതിനാം അപി സ്ഫുരത്യേഷ നിര്മലവിവേകദീപകഃ । യാവദേവ ന കുരംഗചക്ഷുഷാം താഡ്യതേ ചടുലലോചനാംചലൈഃ ॥ 2.70 ॥

വചസി ഭവതി സംഗത്യാഗം ഉദ്ദിശ്യ വാര്താ ശ്രുതിമുഖരമുഖാനാം കേവലം പംഡിതാനാമ് । ജഘനം അരുണരത്നഗ്രംഥികാംചീകലാപം കുവലയനയനാനാം കോ വിഹാതും സമര്ഥഃ ॥ 2.71 ॥

സ്വപരപ്രതാരകോഽസൌ നിംദതി യോഽലീകപംഡിതോ യുവതീഃ । യസ്മാത്തപസോഽപി ഫലം സ്വര്ഗഃ സ്വര്ഗേഽപി ചാപ്സരസഃ ॥ 2.72 ॥

മത്തേഭകുംഭദലനേ ഭുവി സംതി ധീരാഃ കേചിത്പ്രചംഡമൃഗരാജവധേഽപി ദക്ഷാഃ । കിംതു ബ്രവീമി ബലിനാം പുരതഃ പ്രസഹ്യ കംദര്പദര്പദലനേ വിരലാ മനുഷ്യാഃ ॥ 2.73 ॥

സന്മാര്ഗേ താവദാസ്തേ പ്രഭവതി ച നരസ്താവദേവേംദ്രിയാണാം ലജ്ജാം താവദ്വിധത്തേ വിനയം അപി സമാലംബതേ താവദേവ । ഭ്രൂചാപാകൃഷ്ടമുക്താഃ ശ്രവണപഥഗതാ നീലപക്ഷ്മാണ ഏതേ യാവല്ലീലാവതീനാം ഹൃദി ന ധൃതിമുഷോ ദൃഷ്ടിബാണാഃ പതംതി ॥ 2.74 ॥

ഉന്മത്തപ്രേമസംരംഭാദ് ആരഭംതേ യദ്​അംഗനാഃ । തത്ര പ്രത്യൂഹം ആധാതും ബ്രഹ്മാപി ഖലു കാതരഃ ॥ 2.75 ॥

താവന്മഹത്ത്വം പാംഡിത്യം കുലീനത്വം വിവേകിതാ । യാവജ്ജ്വലതി നാംഗേഷു ഹതഃ പംചേഷുപാവകഃ ॥ 2.76 ॥

ശാസ്ത്രജ്ഞോഽപി പ്രഥിതവിനയോഽപ്യാത്മബോധോഽപി ബാഢം സംസാരേഽസ്മിന്ഭവതി വിരലോ ഭാജനം സദ്ഗതീനാമ് । യേനൈതസ്മിന്നിരയനഗരദ്വാരം ഉദ്ഘാടയംതീ വാമാക്ഷീണാം ഭവതി കുടിലാ ഭ്രൂലതാ കുംചികേവ ॥ 2.77 ॥

കൃശഃ കാണഃ ഖംജഃ ശ്രവണരഹിതഃ പുച്ഛവികലോ വ്രണീ പൂയക്ലിന്നഃ കൃമികുലശതൈരാവൃതതനുഃ । ക്ഷുധാ ക്ഷാമോ ജീര്ണഃ പിഠരകകപാലാര്പിതഗലഃ ശുനീം അന്വേതി ശ്വാ ഹതം അപി ച ഹംത്യേവ മദനഃ ॥ 2.78 ॥

സ്ത്രീമുദ്രാം കുസുമായുധസ്യ ജയിനീം സർവാര്ഥസംപത്കരീം യേ മൂഢാഃ പ്രവിഹായ യാംതി കുധിയോ മിഥ്യാഫലാന്വേഷിണഃ । തേ തേനൈവ നിഹത്യ നിര്ദയതരം നഗ്നീകൃതാ മുംഡിതാഃ കേചിത്പംചശിഖീകൃതാശ്ച ജടിലാഃ കാപാലികാശ്ചാപരേ ॥ 2.79 ॥

വിശ്വാമിത്രപരാശരപ്രഭൃതയോ വാതാംബുപര്ണാശനാസ്തേഽപി സ്ത്രീമുഖപംകജം സുലലിതം ദൃഷ്ട്വൈവ മോഹം ഗതാഃ । ശാല്യന്നം സഘൃതം പയോദധിയുതം യേ ഭുംജതേ മാനവാസ്തേഷാമ് ഇംദ്രിയനിഗ്രഹോ യദി ഭവേദ്വിംധ്യഃ പ്ലവേത്സാഗരേ ॥ 2.80 ॥

പരിമലഭൃതോ വാതാഃ ശാഖാ നവാംകുരകോടയോ മധുരവിരുതോത്കംഠാ വാചഃ പ്രിയാഃ പികപക്ഷിണാമ് । വിരലസുരതസ്വേദോദ്ഗാരാ വധൂവദനേംദവഃ പ്രസരതി മധൌ രാത്ര്യാം ജാതോ ന കസ്യ ഗുണോദയഃ ॥ 2.81 ॥

മധുരയം മധുരൈരപി കോകിലാ കലരവൈര്മലയസ്യ ച വായുഭിഃ । വിരഹിണഃ പ്രഹിണസ്തി ശരീരിണോ വിപദി ഹംത സുധാപി വിഷായതേ ॥ 2.82 ॥

ആവാസഃ കിലകിംചിതസ്യ ദയിതാപാര്ശ്വേ വിലാസാലസാഃ കര്ണേ കോകിലകാമിനീകലരവഃ സ്മേരോ ലതാമംഡപഃ । ഗോഷ്ഠീ സത്കവിഭിഃ സമം കതിപയൈര്മുഗ്ധാഃ സുധാംശോഃ കരാഃ കേഷാംചിത്സുഖയംതി ചാത്ര ഹൃദയം ചൈത്രേ വിചിത്രാഃ ക്ഷപാഃ ॥ 2.83 ॥

പാംഥ സ്ത്രീവിരഹാനലാഹുതികലാം ആതന്വതീ മംജരീമാകംദേഷു പികാംഗനാഭിരധുനാ സോത്കംഠം ആലോക്യതേ । അപ്യേതേ നവപാടലാപരിമലപ്രാഗ്ഭാരപാടച്ചരാ വാംതിക്ലാംതിവിതാനതാനവകൃതഃ ശ്രീഖംഡശൈലാനിലാഃ ॥ 2.84 ॥

പ്രഥിതഃ പ്രണയവതീനാം താവത്പദം ആതനോതു ഹൃദി മാനഃ । ഭവതി ന യാവച്ചംദനതരു സുരഭിര്മലയപവമാനഃ ॥ 2.85 ॥

സഹകാരകുസുമകേസരനികര ഭരാമോദമൂര്ച്ഛിതദിഗ്​അംതേ । മധുരമധുരവിധുരമധുപേ മധൌ ഭവേത്കസ്യ നോത്കംഠാ ॥ 2.86 ॥

അച്ഛാച്ഛചംദനരസാര്ദ്രതരാ മൃഗാക്ഷ്യോ ധാരാഗൃഹാണി കുസുമാനി ച കൌമുദീ ച । മംദോ മരുത്സുമനസഃ ശുചി ഹര്മ്യപൃഷ്ഠം ഗ്രീഷ്മേ മദം ച മദനം ച വിവര്ധയംതി ॥ 2.87 ॥

സ്രജോ ഹൃദ്യാമോദാ വ്യജനപവനശ്ചംദ്രകിരണാഃ പരാഗഃ കാസാരോ മലയജരജഃ ശീധു വിശദമ് । ശുചിഃ സൌധോത്സംഗഃ പ്രതനു വസനം പംകജദൃശോ നിദാഘഋതാവേതദ്വിലസതി ലഭംതേ സുകൃതിനഃ ॥ 2.88 ॥

സുധാശുഭ്രം ധാമ സ്ഫുരദ്​അമലരശ്മിഃ ശശധരഃ പ്രിയാവക്ത്രാംഭോജം മലയജരജശ്ചാതിസുരഭിഃ । സ്രജോ ഹൃദ്യാമോദാസ്തദിദം അഖിലം രാഗിണി ജനേ കരോത്യംതഃ ക്ഷോഭം ന തു വിഷയസംസര്ഗവിമുഖേ ॥ 2.89 ॥

തരുണീവേഷോദ്ദീപിതകാമാ വികസജ്ജാതീപുഷ്പസുഗംധിഃ । ഉന്നതപീനപയോധരഭാരാ പ്രാവൃട്തനുതേ കസ്യ ന ഹര്ഷമ് ॥ 2.90 ॥

വിയദ്​ഉപചിതമേഘം ഭൂമയഃ കംദലിന്യോ നവകുടജകദംബാമോദിനോ ഗംധവാഹാഃ । ശിഖികുലകലകേകാരാവരമ്യാ വനാംതാഃ സുഖിനം അസുഖിനം വാ സർവം ഉത്കംഠയംതി ॥ 2.91 ॥

ഉപരി ഘനം ഘനപടലം തിര്യഗ്ഗിരയോഽപി നര്തിതമയൂരാഃ । ക്ഷിതിരപി കംദലധവലാ ദൃഷ്ടിം പഥികഃ ക്വ പാതയതി ॥ 2.92 ॥

ഇതോ വിദ്യുദ്വല്ലീവിലസിതം ഇതഃ കേതകിതരോഃ സ്ഫുരന്ഗംധഃ പ്രോദ്യജ്ജലദനിനദസ്ഫൂര്ജിതം ഇതഃ । ഇതഃ കേകിക്രീഡാകലകലരവഃ പക്ഷ്മലദൃശാം കഥം യാസ്യംത്യേതേ വിരഹദിവസാഃ സംഭൃതരസാഃ ॥ 2.93 ॥

അസൂചിസംചാരേ തമസി നഭസി പ്രൌഢജലദധ്വനിപ്രയേ തസ്മിന് പതതി ദൃശദാം നീരനിചയേ । ഇദം സൌദാമിന്യാഃ കനകകമനീയം വിലസിതം മുദം ച ഗ്ലാനിം ച പ്രഥയതി പഥിഷ്വേവ സുദൃശാമ് ॥ 2.94 ॥

ആസാരേണ ന ഹര്മ്യതഃ പ്രിയതമൈര്യാതും ബഹിഃ ശക്യതേ ശീതോത്കംപനിമിത്തം ആയതദൃശാ ഗാഢം സമാലിംഗ്യതേ । ജാതാഃ ശീകരശീതലാശ്ച മരുതോരത്യംതഖേദച്ഛിദോ ധന്യാനാം ബത ദുര്ദിനം സുദിനതാം യാതി പ്രിയാസംഗമേ ॥ 2.95 ॥

അര്ധം സുപ്ത്വാ നിശായാഃ സരഭസസുരതായാസസന്നശ്ലഥാംഗപ്രോദ്ഭൂതാസഹ്യ തൃഷ്ണോ മധുമദനിരതോ ഹര്മ്യപൃഷ്ഠേ വിവിക്തേ । സംഭോഗക്ലാംതകാംതാശിഥിലഭുജലതാവര്ജിതം കര്കരീതോ ജ്യോത്സ്നാഭിന്നാച്ഛധാരം പിബതി ന സലിലം ശാരദം മംദപുണ്യഃ ॥ 2.96 ॥

ഹേമംതേ ദധിദുഗ്ധസര്പിരശനാ മാംജിഷ്ഠവാസോഭൃതഃ കാശ്മീരദ്രവസാംദ്രദിഗ്ധവപുഷശ്ഛിന്നാ വിചിത്രൈ രതൈഃ । വൃത്തോരുസ്തനകാമിനോജനകൃതാശ്ലേഷാ ഗൃഹാഭ്യംതരേ താംബൂലീദലപൂഗപൂരിതമുഖാ ധന്യാഃ സുഖം ശേരതേ ॥ 2.97 ॥

പ്രദുയത്പ്രൌഢപ്രിയംഗുദ്യുതിഭൃതി വികസത്കുംദമാദ്യദ്ദ്വിരേഫേ കാലേ പ്രാലേയവാതപ്രചലവിലസിതോദാരമംദാരധാമ്നി । യേഷാം നോ കംഠലഗ്നാ ക്ഷണം അപി തുഹിനക്ഷോദദക്ഷാ മൃഗാക്ഷീ തേസാം ആയാമയാമാ യമസദനസമാ യാമിനീ യാതി യൂനാമ് ॥ 2.98 ॥

ചുംബംതോ ഗംഡഭിത്തീരലകവതി മുഖേ സീത്കൃതാന്യാദധാനാ വക്ഷഃസൂത്കംചുകേഷു സ്തനഭരപുലകോദ്ഭേദം ആപാദയംതഃ । ഊരൂനാകംപയംതഃ പൃഥുജഘനതടാത്സ്രംസയംതോഽംശുകാനി വ്യക്തം കാംതാജനാനാം വിടചരിതഭൃതഃ ശൈശിരാ വാംതി വാതാഃ ॥ 2.99 ॥

കേശാനാകുലയംദൃശോ മുകുലയന്വാസോ ബലാദാക്ഷിപന്നാതന്വന് പുലകോദ്ഗമം പ്രകടയന്നാവേഗകംപം ശനൈഃ । ബാരം ബാരം ഉദാരസീത്കൃതകൃതോ ദംതച്ഛദാന്പീഡയന് പ്രായഃ ശൈശിര ഏഷ സംപ്രതി മരുത്കാംതാസു കാംതായതേ ॥ 2.100 ॥

യദ്യസ്യ നാസ്തി രുചിരം തസ്മിംസ്തസ്യ സ്പൃഹാ മനോജ്ഞേഽപി । രമണീയേഽപി സുധാംശൌ ന മനഃകാമഃ സരോജിന്യാഃ ॥ 2.101 ॥

വൈരാഗ്യേ സംചരത്യേകോ നീതൌ ഭ്രമതി ചാപരഃ । ശൃംഗാരേ രമതേ കശ്ചിദ്ഭുവി ഭേദാഃ പരസ്പരമ് ॥ 2.102 ॥

Browse Related Categories: