ಭರ್ತೃಹರೇಃ ಶತಕ ತ್ರಿಶತಿ - ಶೃಂಗಾರ ಶತಕಂ

భ్రూచాతుర్యాత్కుష్చితాక్షాః కటాక్షాః స్నిగ్ధా వాచో లజ్జితాంతాశ్చ హాసాః । లీలామందం ప్రస్థితం చ స్థితం చ స్త్రీణాం ఏతద్భూషణం చాయుధం చ ॥ 2.3 ॥

క్వచిత్సభ్రూభంగైః క్వచిదపి చ లజ్జాపరిగతైః క్వచిద్భూరిత్రస్తైః క్వచిదపి చ లీలావిలలితైః । కుమారీణాం ఏతైర్మదనసుభగైర్నేత్రవలితైః స్ఫురన్నీలాబ్జానాం ప్రకరపరికీర్ణా ఇవ దిశః ॥ 2.4 ॥

వక్త్రం చంద్రవికాసి పంకజపరీహాసక్షమే లోచనే వర్ణః స్వర్ణం అపాకరిష్ణురలినీజిష్ణుః కచానాం చయః । బక్షోజావిభకుంభవిభ్రమహరౌ గుర్వీ నితంబస్థలీ వాచాం హారి చ మార్దవం యువతీషు స్వాభావికం మండనమ్ ॥ 2.5 ॥

స్మితకించిన్ముగ్ధం సరలతరలో దృష్టివిభవః పరిస్పందో వాచాం అభినవవిలాసోక్తిసరసః । గతానాం ఆరంభః కిసలయితలీలాపరికరః స్పృశంత్యాస్తారుణ్యం కిం ఇవ న హి రమ్యం మృగదృశః ॥ 2.6 ॥

ద్రష్టవ్యేషు కిం ఉత్తమం మృగదృశః ప్రేమప్రసన్నం ముఖం ఘ్రాతవేష్వపి కిం తద్​ఆస్యపవనః శ్రవ్యేషు కిం తద్వచః । కిం స్వాద్యేషు తద్​ఓష్ఠపల్లవరసః స్పృశ్యేషు కిం తద్వపుర్ధ్యేయం కిం నవయౌవనే సహృదయైః సర్వత్ర తద్విభ్రమాః ॥ 2.7 ॥

ఏతాశ్చలద్వలయసంహతిమేఖలోత్థఝంకార నూపురపరాజితరాజహంస్యః । కుర్వంతి కస్య న మనో వివశం తరుణ్యో విత్రస్తముగ్ధహరిణీసదృశైః కటాక్షైః ॥ 2.8 ॥

కుంకుమపంకకలంకితదేహా గౌరపయోధరకంపితహారా । నూపురహంసరణత్పద్మా కం న వశీకురుతే భువి రామా ॥ 2.9 ॥

నూనం హి తే కవివరా విపరీతవాచో యే నిత్యం ఆహురబలా ఇతి కామినీస్తాః । యాభిర్విలోలితరతారకదృష్టిపాతైః శక్రాదయోఽపి విజితాస్త్వబలాః కథం తాః ॥ 2.10 ॥

నూనం ఆజ్ఞాకరస్తస్యాః సుభ్రువో మకరధ్వజః । యతస్తన్నేత్రసంచారసూచితేషు ప్రవర్తతే ॥ 2.11 ॥

కేశాః సంయమినః శ్రుతేరపి పరం పారం గతే లోచనే అంతర్వక్త్రం అపి స్వభావశుచిభీః కీర్ణం ద్విజానాం గణైః । ముక్తానాం సతతాధివాసరుచిరౌ వక్షోజకుంభావిమావిత్థం తన్వి వపుః ప్రశాంతం అపి తేరాగం కరోత్యేవ నః ॥ 2.12 ॥

ముగ్ధే ధానుష్కతా కేయం అపూర్వా త్వయి దృశ్యతే । యయా విధ్యసి చేతాంసి గుణైరేవ న సాయకైః ॥ 2.13 ॥

సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారారవీందుషు । వినా మే మృగశావాక్ష్యా తమోభూతం ఇదం జగత్ ॥ 2.14 ॥

ఉద్వృత్తః స్తనభార ఏష తరలే నేత్రే చలే భ్రూలతే రాగాధిష్ఠితం ఓష్ఠపల్లవం ఇదం కుర్వంతు నామ వ్యథామ్ । సౌభాగ్యాక్షరమాలికేవ లిఖితా పుష్పాయుధేన స్వయం మధ్యస్థాపి కరోతి తాపం అధికం రోమావలిః కేన సా ॥ 2.15 ॥

ముఖేన చంద్రకాంతేన మహానీలైః శిరోరుహైః । కరాభ్యాం పద్మరాగాభ్యాం రేజే రత్నమయీవ సా ॥ 2.16 ॥

గురుణా స్తనభారేణ ముఖచంద్రేణ భాస్వతా । శనైశ్చరాభ్యాం పాదాభ్యాం రేజే గ్రహమయీవ సా ॥ 2.17 ॥

తస్యాః స్తనౌ యది ఘనౌ జఘనం చ హారి వక్త్రం చ చారు తవ చిత్త కిం ఆకులత్వమ్ । పుణ్యం కురుష్వ యది తేషు తవాస్తి వాంఛా పుణ్యైర్వినా న హి భవంతి సమీహితార్థాః ॥ 2.18 ॥

ఇమే తారుణ్యశ్రీనవపరిమలాః ప్రౌఢసురతప్రతాప ప్రారంభాః స్మరవిజయదానప్రతిభువః । చిరం చేతశ్చోరా అభినవవికారైకగురవో విలాసవ్యాపారాః కిం అపి విజయంతే మృగదృశామ్ ॥ 2.19 ॥

ప్రణయమధురాః ప్రేమోద్గారా రసాశ్రయతాం గతాః ఫణితిమధురా ముగ్ధప్రాయాః ప్రకాశితసమ్మదాః । ప్రకృతిసుభగా విస్రంభార్ద్రాః స్మరోదయదాయినీ రహసి కిం అపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశామ్ ॥ 2.20 ॥

విశ్రమ్య విశ్రమ్య వనద్రుమాణాం ఛాయాసు తన్వీ విచచార కాచిత్ । స్తనోత్తరీయేణ కరోద్ధృతేన నివారయంతీ శశినో మయూఖాన్ ॥ 2.21 ॥

అదర్శనే దర్శనమాత్రకామా దృష్ట్వా పరిష్వంగసుఖైకలోలా । ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యామాశాస్మహే విగ్రహయోరభేదమ్ ॥ 2.22 ॥

మాలతీ శిరసి జృంభణం ముఖే చందనం వపుషి కుంకుమావిలమ్ । వక్షసి ప్రియతమా మదాలసా స్వర్గ ఏష పరిశిష్ట ఆగమః ॥ 2.23 ॥

ప్రాఙ్మాం ఏతి మనాగనాగతరసం జాతాభిలాషాం తతః సవ్రీడం తదను శ్లథోద్యమం అథ ప్రధ్వస్తధైర్యం పునః । ప్రేమార్ద్రం స్పృహణీయనిర్భరరహః క్రీడాప్రగల్భం తతో నిఃసంగాంగవికర్షణాధికసుఖరమ్యం కులస్త్రీరతమ్ ॥ 2.24 ॥

ఉరసి నిపతితానాం స్రస్తధమ్మిల్లకానాం ముకులితనయనానాం కించిద్​ఉన్మీలితానామ్ । ఉపరి సురతఖేదస్విన్నగండస్థలానామధర మధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి ॥ 2.25 ॥

ఆమీలితనయనానాం యః సురతరసోఽను సంవిదం భాతి । మిథురైర్మిథోఽవధారితమవితథం ఇదం ఏవ కామనిర్బర్హణమ్ ॥ 2.26 ॥

ఇదం అనుచితం అక్రమశ్చ పుంసాం యదిహ జరాస్వపి మన్మథా వికారాః । తదపి చ న కృతం నితంబినీనాం స్తనపతనావధి జీవితం రతం వా ॥ 2.27 ॥

రాజస్తృష్ణాంబురాశేర్న హి జగతి గతః కశ్చిదేవావసానం కో వార్థోఽర్థైః ప్రభూతైః స్వవపుషి గలితే యౌవనే సానురాగే । గచ్ఛామః సద్మ యావద్వికసితనయనేందీవరాలోకినీనామాక్రమ్యాక్రమ్య రూపం ఝటితి న జరయా లుప్యతే ప్రేయసీనామ్ ॥ 2.28 ॥

రాగస్యాగారం ఏకం నరకశతమహాదుఃఖసంప్రాప్తిహేతుర్మోహస్యోత్పత్తి బీజం జలధరపటలం జ్ఞానతారాధిపస్య । కందర్పస్యైకమిత్రం ప్రకటితవివిధస్పష్టదోషప్రబంధం లోకేఽస్మిన్న హ్యర్థవ్రజకులభవనయౌవనాదన్యదస్తి ॥ 2.29 ॥

శృంగారద్రుమనీరదే ప్రసృమరక్రీడారసస్రోతసి ప్రద్యుమ్నప్రియబాంధవే చతురవాఙ్ముక్తాఫలోదన్వతి । తన్వీనేత్రచకోరపావనవిధౌ సౌభాగ్యలక్ష్మీనిధౌ ధన్యః కోఽపి న విక్రియాం కలయతి ప్రాప్తే నవే యౌవనే ॥ 2.30 ॥

సంసారేఽస్మిన్నసారే కునృపతిభవనద్వారసేవాకలంకవ్యాసంగ వ్యస్తధైర్యం కథం అమలధియో మానసం సంవిదధ్యుః । యద్యేతాః ప్రోద్యద్​ఇందుద్యుతినిచయభృతో న స్యురంభోజనేత్రాః ప్రేంఖత్కాంచీకలాపాః స్తనభరవినమన్మధ్యభాజస్తరుణ్యః ॥ 2.31 ॥

సిద్ధాధ్యాసితకందరే హరవృషస్కంధావరుగ్ణద్రుమే గంగాధౌతశిలాతలే హిమవతః స్థానే స్థితే శ్రేయసి । కః కుర్వీత శిరః ప్రణామమలినం మ్లానం మనస్వీ జనో యద్విత్రస్తకురంగశావనయనా న స్యుః స్మరాస్త్రం స్త్రియః ॥ 2.32 ॥

సంసార తవ పర్యంతపదవీ న దవీయసీ । అంతరా దుస్తరా న స్యుర్యది తే మదిరేక్షణామ్ ॥ 2.33 ॥

దిశ వనహరిణీభ్యో వంశకాండచ్ఛవీనాం కవలం ఉపలకోటిచ్ఛిన్నమూలం కుశానామ్ । శకయువతికపోలాపాండుతాంబూలవల్లీదలం అరుణనఖాగ్రైః పాటితం వా వధూభ్యః ॥ 2.34 ॥

అసారాః సర్వే తే విరతివిరసాః పాపవిషయా జుగుప్స్యంతాం యద్వా నను సకలదోషాస్పదం ఇతి । తథాప్యేతద్భూమౌ నహి పరహితాత్పుణ్యం అధికం న చాస్మిన్సంసారే కువలయదృశో రమ్యం అపరమ్ ॥ 2.35 ॥

ఏతత్కామఫలో లోకే యద్ద్వయోరేకచిత్తతా । అన్యచిత్తకృతే కామే శవయోరివ సంగమః ॥ 2.35.1 ॥

మాత్సర్యం ఉత్సార్య విచార్య కార్యమార్యాః సమర్యాదం ఇదం వదంతు । సేవ్యా నితంబాః కిం ఉ భూధరాణామత స్మరస్మేరవిలాసినీనామ్ ॥ 2.36 ॥

సంసారే స్వప్నసారే పరిణతితరలే ద్వే గతీ పండితానాం తత్త్వజ్ఞానామృతాంభఃప్లవలలితధియాం యాతు కాలః కథంచిత్ । నో చేన్ముగ్ధాంగనానాం స్తనజఘనఘనాభోగసంభోగినీనాం స్థూలోపస్థస్థలీషు స్థగితకరతలస్పర్శలీలోద్యమానామ్ ॥ 2.37 ॥

ఆవాసః క్రియతాం గంగే పాపహారిణి వారిణి । స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి ॥ 2.38 ॥

కిం ఇహ బహుభిరుక్తైర్యుక్తిశూన్యైః ప్రలాపైర్ద్వయం ఇహ పురుషాణాం సర్వదా సేవనీయమ్ । అభినవమదలీలాలాలసం సుందరీణాం స్తనభరపరిఖిన్నం యౌవనం వా వనం వా ॥ 2.39 ॥

సత్యం జనా వచ్మి న పక్షపాతాల్ లోకేషు సప్తస్వపి తథ్యం ఏతత్ । నాన్యన్మనోహారి నితంబినీభ్యో దుఃఖైకహేతుర్న చ కశ్చిదన్యః ॥ 2.40 ॥

కాంతేత్యుత్పలలోచనేతి విపులశ్రోణీభరేత్యున్నమత్పీనోత్తుంగ పయోధరేతి సముఖాంభోజేతి సుభ్రూరితి । దృష్ట్వా మాద్యతి మోదతేఽభిరమతే ప్రస్తౌతి విద్వానపి ప్రత్యక్షాశుచిభస్త్రికాం స్త్రియం అహో మోహస్య దుశ్చేష్టితమ్ ॥ 2.41 ॥

స్మృతా భవతి తాపాయ దృష్టా చోన్మాదకారిణీ । స్పృష్టా భవతి మోహాయ సా నామ దయితా కథమ్ ॥ 2.42 ॥

తావదేవామృతమయీ యావల్లోచనగోచరా । చక్షుష్పథాదతీతా తు విషాదప్యతిరిచ్యతే ॥ 2.43 ॥

నామృతం న విషం కించిదేతాం ముక్త్వా నితంబినీమ్ । సైవామృతలతా రక్తా విరక్తా విషవల్లరీ ॥ 2.44 ॥

ఆవర్తః సంశయానాం అవినయభువనం పట్టణం సాహసానాం దోషాణాం సన్నిధానం కపటశతమయం క్షేత్రం అప్రత్యయానామ్ । స్వర్గద్వారస్య విఘ్నో నరకపురముఖ సర్వమాయాకరండం స్త్రీయంత్రం కేన సృష్టం విషం అమృతమయం ప్రాణిలోకస్య పాశః ॥ 2.45 ॥

నో సత్యేన మృగాంక ఏష వదనీభూతో న చేందీవరద్వంద్వం లోచనతాం గత న కనకైరప్యంగయష్టిః కృతా । కింత్వేవం కవిభిః ప్రతారితమనాస్తత్త్వం విజానన్నపి త్వఙ్మాంసాస్థిమయం వపుర్మృగదృశాం మందో జనః సేవతే ॥ 2.46 ॥

లీలావతీనాం సహజా విలాసాస్త ఏవ మూఢస్య హృది స్ఫురంతి । రాగో నలిన్యా హి నిసర్గసిద్ధస్తత్ర భ్రమ్త్యేవ వృథా షడ్​అంఘ్రిః ॥ 2.47 ॥

సంమోహయంతి మదయంతి విడంబయంతి నిర్భర్త్స్యంతి రమయంతి విషాదయంతి । ఏతాః ప్రవిశ్య సదయం హృదయం నరాణాం కిం నామ వామనయనా న సమాచరంతి ॥ 2.47.1 ॥

యదేతత్పూర్ణేందుద్యుతిహరం ఉదారాకృతి పరం ముఖాబ్జం తన్వంగ్యాః కిల వసతి యత్రాధరమధు । ఇదం తత్కిం పాకద్రుమఫలం ఇదానీం అతిరసవ్యతీతేఽస్మిన్ కాలే విషం ఇవ భవిష్య్త్యసుఖదమ్ ॥ 2.48 ॥

ఉన్మీలత్త్రివలీతరంగనిలయా ప్రోత్తుంగపీనస్తనద్వంద్వేనోద్గత చక్రవాకయుగలా వక్త్రాంబుజోద్భాసినీ । కాంతాకారధరా నదీయం అభితః క్రూరాత్ర నాపేక్షతే సంసారార్ణవమజ్జనం యది తదా దూరేణ సంత్యజ్యతామ్ ॥ 2.49 ॥

జల్పంతి సార్ధం అన్యేన పశ్యంత్యన్యం సవిభ్రమాః । హృద్గతం చింతయంత్యన్యం ప్రియః కో నామ యోషితామ్ ॥ 2.50 ॥

మధు తిష్ఠతి వాచి యోషితాం హృది హాలాహలం ఏవ కేవలమ్ । అత​ఏవ నిపీయతేఽధరో హృదయం ముష్టిభిరేవ తాడ్యతే ॥ 2.51 ॥

అపసర సఖే దూరాదస్మాత్కటాక్షవిషానలాత్ ప్రకృతివిషమాద్యోషిత్సర్పాద్విలాసఫణాభృతః । ఇతరఫణినా దష్టః శక్యశ్చికిత్సితుం ఔషధైశ్చతుర్ వనితాభోగిగ్రస్తం హి మంత్రిణః ॥ 2.52 ॥

విస్తారితం మకరకేతనధీవరేణ స్త్రీసంజ్ఞితం బడిశం అత్ర భవాంబురాశౌ । యేనాచిరాత్తద్​అధరామిషలోలమర్త్య మత్స్యాన్వికృష్య విపచత్యనురాగవహ్నౌ ॥ 2.53 ॥

కామినీకాయకాంతారే కుచపర్వతదుర్గమే । మా సంచర మనః పాంథ తత్రాస్తే స్మరతస్కరః ॥ 2.54 ॥

వ్యాడీర్ఘేణ చలేన వక్త్రగతినా తేజస్వినా భోగినా నీలాబ్జద్యుతినాహినా పరం అహం దృష్టో న తచ్చక్షుషా । దృష్టే సంతి చికిత్సకా దిశి దిశి ప్రాయేణ ధనార్థినో ముగ్ధాక్షక్షణవీక్షితస్య న హి మే వైద్యో న చాప్యౌషధమ్ ॥ 2.55 ॥

ఇహ హి మధురగీతం నృత్యం ఏతద్రసోఽయం స్ఫురతి పరిమలోఽసౌ స్పర్శ ఏష స్తనానామ్ । ఇతి హతపరమార్థైరింద్రియైర్భ్రామ్యమాణః స్వహితకరణధూర్తైః పంచభిర్వంచితోఽస్మి ॥ 2.56 ॥

న గమ్యో మంత్రాణాం న చ భవతి భైషజ్యవిషయో న చాపి ప్రధ్వంసం వ్రజతి వివిధైః శాంతికశతైః । భ్రమావేశాదంగే కం అపి విదధద్భంగం అసకృత్ స్మరాపస్మారోఽయం భ్రమయతి దృశం ఘూర్ణయతి చ ॥ 2.57 ॥

జాత్య్​అంధాయ చ దుర్ముఖాయ చ జరాజీర్ణా ఖిలాంగాయ చ గ్రామీణాయ చ దుష్కులాయ చ గలత్కుష్ఠాభిభూతాయ చ । యచ్ఛంతీషు మనోహరం నిజవపులక్ష్మీలవశ్రద్ధయా పణ్యస్త్రీషు వివేకకల్పలతికాశస్త్రీషు రాజ్యేత కః ॥ 2.58 ॥

వేశ్యాసౌ మదనజ్వాలా రూపేఽంధనవివర్ధితా । కామిభిర్యత్ర హూయంతే యౌవనాని ధనాని చ ॥ 2.59 ॥

కశ్చుంబతి కులపురుషో వేశ్యాధరపల్లవం మనోజ్ఞం అపి । చారభటచోరచేటకనటవిటనిష్ఠీవనశరావమ్ ॥ 2.60 ॥

ధన్యాస్త ఏవ ధవలాయతలోచనానాం తారుణ్యదర్పఘనపీనపయోధరాణామ్ । క్షామోదరోపరి లసత్త్రివలీలతానాం దృష్ట్వాకృతిం వికృతిం ఏతి మనో న యేషామ్ ॥ 2.61 ॥

బాలే లీలాముకులితం అమీ మంథరా దృష్టిపాతాః కిం క్షిప్యంతే విరమవిరమ వ్యర్థ ఏష శ్రమస్తే । సంప్రత్యన్యే వయం ఉపరతం బాల్యం ఆస్థా వనాంతే క్షీణో మోహస్తృణం ఇవ జగజ్జాలం ఆలోకయామః ॥ 2.62 ॥

ఇయం బాలా మాం ప్రత్యనవరతం ఇందీవరదలప్రభా చీరం చక్షుః క్షిపతి కిం అభిప్రేతం అనయా । గతో మోహోఽస్మాకం స్మరశబరబాణవ్యతికరజ్వర జ్వాలా శాంతా తదపి న వరాకీ విరమతి ॥ 2.63 ॥

కిం కందర్ప కరం కదర్థయసి రే కోదండటంకారితం రే రే కోకిల కోమలం కలరవం కిం వా వృథా జల్పసి । ముగ్ధే స్నిగ్ధవిదగ్ధచారుమధురైర్లోలైః కటాక్షైరలం చేతశ్చుంబితచంద్రచూడచరణధ్యానామృతం వర్తతే ॥ 2.64 ॥

విరహేఽపి సంగమః ఖలు పరస్పరం సంగతం మనో యేషామ్ । హృదయం అపి విఘట్టితం చేత్ సంగీ విరహం విశేషయతి ॥ 2.65 ॥

కిం గతేన యది సా న జీవతి ప్రాణితి ప్రియతమా తథాపి కిమ్ । ఇత్యుదీక్ష్య నవమేఘమాలికాం న ప్రయాతి పథికః స్వమందిరమ్ ॥ 2.66 ॥

విరమత బుధా యోషిత్సంగాత్సుఖాత్క్షణభంగురాత్ కురుత కరుణామైత్రీప్రజ్ఞావధూజనసంగమమ్ । న ఖలు నరకే హారాక్రాంతం ఘనస్తనమండలం శరణం అథవా శ్రోణీబింబం రణన్మణిమేఖలమ్ ॥ 2.67 ॥

యదా యోగాభ్యాసవ్యసనకృశయోరాత్మమనసోరవిచ్ఛిన్నా మైత్రీ స్ఫురతి కృతినస్తస్య కిం ఉ తైః । ప్రియాణాం ఆలాపైరధరమధుభిర్వక్త్రవిధుభిః సనిశ్వాసామోదైః సకుచకలశాశ్లేషసురతైః ॥ 2.68 ॥

యదాసీదజ్ఞానం స్మరతిమిరసంచారజనితం తదా దృష్టనారీమయం ఇదం అశేషం జగదితి । ఇదానీం అస్మాకం పటుతరవివేకాంజనజుషాం సమీభూతా దృష్టిస్త్రిభువనం అపి బ్రహ్మ మనుతే ॥ 2.69 ॥

తావదేవ కృతినాం అపి స్ఫురత్యేష నిర్మలవివేకదీపకః । యావదేవ న కురంగచక్షుషాం తాడ్యతే చటులలోచనాంచలైః ॥ 2.70 ॥

వచసి భవతి సంగత్యాగం ఉద్దిశ్య వార్తా శ్రుతిముఖరముఖానాం కేవలం పండితానామ్ । జఘనం అరుణరత్నగ్రంథికాంచీకలాపం కువలయనయనానాం కో విహాతుం సమర్థః ॥ 2.71 ॥

స్వపరప్రతారకోఽసౌ నిందతి యోఽలీకపండితో యువతీః । యస్మాత్తపసోఽపి ఫలం స్వర్గః స్వర్గేఽపి చాప్సరసః ॥ 2.72 ॥

మత్తేభకుంభదలనే భువి సంతి ధీరాః కేచిత్ప్రచండమృగరాజవధేఽపి దక్షాః । కింతు బ్రవీమి బలినాం పురతః ప్రసహ్య కందర్పదర్పదలనే విరలా మనుష్యాః ॥ 2.73 ॥

సన్మార్గే తావదాస్తే ప్రభవతి చ నరస్తావదేవేంద్రియాణాం లజ్జాం తావద్విధత్తే వినయం అపి సమాలంబతే తావదేవ । భ్రూచాపాకృష్టముక్తాః శ్రవణపథగతా నీలపక్ష్మాణ ఏతే యావల్లీలావతీనాం హృది న ధృతిముషో దృష్టిబాణాః పతంతి ॥ 2.74 ॥

ఉన్మత్తప్రేమసంరంభాద్ ఆరభంతే యద్​అంగనాః । తత్ర ప్రత్యూహం ఆధాతుం బ్రహ్మాపి ఖలు కాతరః ॥ 2.75 ॥

తావన్మహత్త్వం పాండిత్యం కులీనత్వం వివేకితా । యావజ్జ్వలతి నాంగేషు హతః పంచేషుపావకః ॥ 2.76 ॥

శాస్త్రజ్ఞోఽపి ప్రథితవినయోఽప్యాత్మబోధోఽపి బాఢం సంసారేఽస్మిన్భవతి విరలో భాజనం సద్గతీనామ్ । యేనైతస్మిన్నిరయనగరద్వారం ఉద్ఘాటయంతీ వామాక్షీణాం భవతి కుటిలా భ్రూలతా కుంచికేవ ॥ 2.77 ॥

కృశః కాణః ఖంజః శ్రవణరహితః పుచ్ఛవికలో వ్రణీ పూయక్లిన్నః కృమికులశతైరావృతతనుః । క్షుధా క్షామో జీర్ణః పిఠరకకపాలార్పితగలః శునీం అన్వేతి శ్వా హతం అపి చ హంత్యేవ మదనః ॥ 2.78 ॥

స్త్రీముద్రాం కుసుమాయుధస్య జయినీం సర్వార్థసంపత్కరీం యే మూఢాః ప్రవిహాయ యాంతి కుధియో మిథ్యాఫలాన్వేషిణః । తే తేనైవ నిహత్య నిర్దయతరం నగ్నీకృతా ముండితాః కేచిత్పంచశిఖీకృతాశ్చ జటిలాః కాపాలికాశ్చాపరే ॥ 2.79 ॥

విశ్వామిత్రపరాశరప్రభృతయో వాతాంబుపర్ణాశనాస్తేఽపి స్త్రీముఖపంకజం సులలితం దృష్ట్వైవ మోహం గతాః । శాల్యన్నం సఘృతం పయోదధియుతం యే భుంజతే మానవాస్తేషాం ఇంద్రియనిగ్రహో యది భవేద్వింధ్యః ప్లవేత్సాగరే ॥ 2.80 ॥

పరిమలభృతో వాతాః శాఖా నవాంకురకోటయో మధురవిరుతోత్కంఠా వాచః ప్రియాః పికపక్షిణామ్ । విరలసురతస్వేదోద్గారా వధూవదనేందవః ప్రసరతి మధౌ రాత్ర్యాం జాతో న కస్య గుణోదయః ॥ 2.81 ॥

మధురయం మధురైరపి కోకిలా కలరవైర్మలయస్య చ వాయుభిః । విరహిణః ప్రహిణస్తి శరీరిణో విపది హంత సుధాపి విషాయతే ॥ 2.82 ॥

ఆవాసః కిలకించితస్య దయితాపార్శ్వే విలాసాలసాః కర్ణే కోకిలకామినీకలరవః స్మేరో లతామండపః । గోష్ఠీ సత్కవిభిః సమం కతిపయైర్ముగ్ధాః సుధాంశోః కరాః కేషాంచిత్సుఖయంతి చాత్ర హృదయం చైత్రే విచిత్రాః క్షపాః ॥ 2.83 ॥

పాంథ స్త్రీవిరహానలాహుతికలాం ఆతన్వతీ మంజరీమాకందేషు పికాంగనాభిరధునా సోత్కంఠం ఆలోక్యతే । అప్యేతే నవపాటలాపరిమలప్రాగ్భారపాటచ్చరా వాంతిక్లాంతివితానతానవకృతః శ్రీఖండశైలానిలాః ॥ 2.84 ॥

ప్రథితః ప్రణయవతీనాం తావత్పదం ఆతనోతు హృది మానః । భవతి న యావచ్చందనతరు సురభిర్మలయపవమానః ॥ 2.85 ॥

సహకారకుసుమకేసరనికర భరామోదమూర్చ్ఛితదిగ్​అంతే । మధురమధురవిధురమధుపే మధౌ భవేత్కస్య నోత్కంఠా ॥ 2.86 ॥

అచ్ఛాచ్ఛచందనరసార్ద్రతరా మృగాక్ష్యో ధారాగృహాణి కుసుమాని చ కౌముదీ చ । మందో మరుత్సుమనసః శుచి హర్మ్యపృష్ఠం గ్రీష్మే మదం చ మదనం చ వివర్ధయంతి ॥ 2.87 ॥

స్రజో హృద్యామోదా వ్యజనపవనశ్చంద్రకిరణాః పరాగః కాసారో మలయజరజః శీధు విశదమ్ । శుచిః సౌధోత్సంగః ప్రతను వసనం పంకజదృశో నిదాఘఋతావేతద్విలసతి లభంతే సుకృతినః ॥ 2.88 ॥

సుధాశుభ్రం ధామ స్ఫురద్​అమలరశ్మిః శశధరః ప్రియావక్త్రాంభోజం మలయజరజశ్చాతిసురభిః । స్రజో హృద్యామోదాస్తదిదం అఖిలం రాగిణి జనే కరోత్యంతః క్షోభం న తు విషయసంసర్గవిముఖే ॥ 2.89 ॥

తరుణీవేషోద్దీపితకామా వికసజ్జాతీపుష్పసుగంధిః । ఉన్నతపీనపయోధరభారా ప్రావృట్తనుతే కస్య న హర్షమ్ ॥ 2.90 ॥

వియద్​ఉపచితమేఘం భూమయః కందలిన్యో నవకుటజకదంబామోదినో గంధవాహాః । శిఖికులకలకేకారావరమ్యా వనాంతాః సుఖినం అసుఖినం వా సర్వం ఉత్కంఠయంతి ॥ 2.91 ॥

ఉపరి ఘనం ఘనపటలం తిర్యగ్గిరయోఽపి నర్తితమయూరాః । క్షితిరపి కందలధవలా దృష్టిం పథికః క్వ పాతయతి ॥ 2.92 ॥

ఇతో విద్యుద్వల్లీవిలసితం ఇతః కేతకితరోః స్ఫురన్గంధః ప్రోద్యజ్జలదనినదస్ఫూర్జితం ఇతః । ఇతః కేకిక్రీడాకలకలరవః పక్ష్మలదృశాం కథం యాస్యంత్యేతే విరహదివసాః సంభృతరసాః ॥ 2.93 ॥

అసూచిసంచారే తమసి నభసి ప్రౌఢజలదధ్వనిప్రయే తస్మిన్ పతతి దృశదాం నీరనిచయే । ఇదం సౌదామిన్యాః కనకకమనీయం విలసితం ముదం చ గ్లానిం చ ప్రథయతి పథిష్వేవ సుదృశామ్ ॥ 2.94 ॥

ఆసారేణ న హర్మ్యతః ప్రియతమైర్యాతుం బహిః శక్యతే శీతోత్కంపనిమిత్తం ఆయతదృశా గాఢం సమాలింగ్యతే । జాతాః శీకరశీతలాశ్చ మరుతోరత్యంతఖేదచ్ఛిదో ధన్యానాం బత దుర్దినం సుదినతాం యాతి ప్రియాసంగమే ॥ 2.95 ॥

అర్ధం సుప్త్వా నిశాయాః సరభససురతాయాససన్నశ్లథాంగప్రోద్భూతాసహ్య తృష్ణో మధుమదనిరతో హర్మ్యపృష్ఠే వివిక్తే । సంభోగక్లాంతకాంతాశిథిలభుజలతావర్జితం కర్కరీతో జ్యోత్స్నాభిన్నాచ్ఛధారం పిబతి న సలిలం శారదం మందపుణ్యః ॥ 2.96 ॥

హేమంతే దధిదుగ్ధసర్పిరశనా మాంజిష్ఠవాసోభృతః కాశ్మీరద్రవసాంద్రదిగ్ధవపుషశ్ఛిన్నా విచిత్రై రతైః । వృత్తోరుస్తనకామినోజనకృతాశ్లేషా గృహాభ్యంతరే తాంబూలీదలపూగపూరితముఖా ధన్యాః సుఖం శేరతే ॥ 2.97 ॥

ప్రదుయత్ప్రౌఢప్రియంగుద్యుతిభృతి వికసత్కుందమాద్యద్ద్విరేఫే కాలే ప్రాలేయవాతప్రచలవిలసితోదారమందారధామ్ని । యేషాం నో కంఠలగ్నా క్షణం అపి తుహినక్షోదదక్షా మృగాక్షీ తేసాం ఆయామయామా యమసదనసమా యామినీ యాతి యూనామ్ ॥ 2.98 ॥

చుంబంతో గండభిత్తీరలకవతి ముఖే సీత్కృతాన్యాదధానా వక్షఃసూత్కంచుకేషు స్తనభరపులకోద్భేదం ఆపాదయంతః । ఊరూనాకంపయంతః పృథుజఘనతటాత్స్రంసయంతోఽంశుకాని వ్యక్తం కాంతాజనానాం విటచరితభృతః శైశిరా వాంతి వాతాః ॥ 2.99 ॥

కేశానాకులయందృశో ముకులయన్వాసో బలాదాక్షిపన్నాతన్వన్ పులకోద్గమం ప్రకటయన్నావేగకంపం శనైః । బారం బారం ఉదారసీత్కృతకృతో దంతచ్ఛదాన్పీడయన్ ప్రాయః శైశిర ఏష సంప్రతి మరుత్కాంతాసు కాంతాయతే ॥ 2.100 ॥

యద్యస్య నాస్తి రుచిరం తస్మింస్తస్య స్పృహా మనోజ్ఞేఽపి । రమణీయేఽపి సుధాంశౌ న మనఃకామః సరోజిన్యాః ॥ 2.101 ॥

వైరాగ్యే సంచరత్యేకో నీతౌ భ్రమతి చాపరః । శృంగారే రమతే కశ్చిద్భువి భేదాః పరస్పరమ్ ॥ 2.102 ॥

Browse Related Categories: