വിദുര നീതി - ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 37

താനേവിംദ്രസ്യ ഹി ധനുരനാമ്യം നമതോഽബ്രവീത് । അഥോ മരീചിനഃ പാദാനനാമ്യാന്നമതസ്തഥാ ॥ 2॥

യശ്ചാശിഷ്യം ശാസതി യശ് ച കുപ്യതേ യശ്ചാതിവേലം ഭജതേ ദ്വിഷംതമ് । സ്ത്രിയശ്ച യോഽരക്ഷതി ഭദ്രമസ്തു തേ യശ്ചായാച്യം യാചതി യശ് ച കത്ഥതേ ॥ 3॥

യശ്ചാഭിജാതഃ പ്രകരോത്യകാര്യം യശ്ചാബലോ ബലിനാ നിത്യവൈരീ । അശ്രദ്ദധാനായ ച യോ ബ്രവീതി യശ്ചാകാമ്യം കാമയതേ നരേംദ്ര ॥ 4॥

വധ്വാ ഹാസം ശ്വശുരോ യശ് ച മന്യതേ വധ്വാ വസന്നുത യോ മാനകാമഃ । പരക്ഷേത്രേ നിർവപതി യശ്ച ബീജം സ്ത്രിയം ച യഃ പരിവദതേഽതിവേലമ് ॥ 5॥

യശ്ചൈവ ലബ്ധ്വാ ന സ്മരാമീത്യുവാച

ദത്ത്വാ ച യഃ കത്ഥതി യാച്യമാനഃ । യശ്ചാസതഃ സാംത്വമുപാസതീഹ ഏതേഽനുയാംത്യനിലം പാശഹസ്താഃ ॥ 6

യസ്മിന്യഥാ വര്തതേ യോ മനുഷ്യസ് തസ്മിംസ്തഥാ വര്തിതവ്യം സ ധര്മഃ । മായാചാരോ മായയാ വര്തിതവ്യഃ സാധ്വാചാരഃ സാധുനാ പ്രത്യുദേയഃ ॥ 7॥

ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച

ശതായുരുക്തഃ പുരുഷഃ സർവവേദേഷു വൈ യദാ । നാപ്നോത്യഥ ച തത്സർവമായുഃ കേനേഹ ഹേതുനാ ॥ 8॥

വിദുര ഉവാച

അതിവാദോഽതിമാനശ്ച തഥാത്യാഗോ നരാധിപഃ । ക്രോധശ്ചാതിവിവിത്സാ ച മിത്രദ്രോഹശ്ച താനി ഷട് ॥ 9॥

ഏത ഏവാസയസ്തീക്ഷ്ണാഃ കൃംതംത്യായൂംഷി ദേഹിനാമ് । ഏതാനി മാനവാന്ഘ്നംതി ന മൃത്യുര്ഭദ്രമസ്തു തേ ॥ 10॥

വിശ്വസ്തസ്യൈതി യോ ദാരാന്യശ്ചാപി ഗുരു തക്പഗഃ । വൃഷലീ പതിര്ദ്വിജോ യശ്ച പാനപശ്ചൈവ ഭാരത ॥ 11॥

ശരണാഗതഹാ ചൈവ സർവേ ബ്രഹ്മഹണൈഃ സമാഃ । ഏതൈഃ സമേത്യ കര്തവ്യം പ്രായശ്ചിത്തമിതി ശ്രുതിഃ ॥ 12॥

ഗൃഹീ വദാന്യോഽനപവിദ്ധ വാക്യഃ ശേഷാന്ന ഭോകാപ്യവിഹിംസകശ് ച । നാനര്ഥകൃത്ത്യക്തകലിഃ കൃതജ്ഞഃ സത്യോ മൃദുഃ സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ॥ 13॥

സുലഭാഃ പുരുഷാ രാജന്സതതം പ്രിയവാദിനഃ । അപ്രിയസ്യ തു പഥ്യസ്യ വക്താ ശ്രോതാ ച ദുര്ലഭഃ ॥ 14॥

യോ ഹി ധര്മം വ്യപാശ്രിത്യ ഹിത്വാ ഭര്തുഃ പ്രിയാപ്രിയേ । അപ്രിയാണ്യാഹ പഥ്യാനി തേന രാജാ സഹായവാന് ॥ 15॥

ത്യജേത്കുലാര്ഥേ പുരുഷം ഗ്രാമസ്യാര്ഥേ കുലം ത്യജേത് । ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത് ॥ 16॥

ആപദര്ഥം ധനം രക്ഷേദ്ദാരാന്രക്ഷേദ്ധനൈരപി । ആത്മാനം സതതം രക്ഷേദ്ദാരൈരപി ധനൈരപി ॥ 17॥

ഉക്തം മയാ ദ്യൂതകാലേഽപി രാജന് നൈവം യുക്തം വചനം പ്രാതിപീയ । തദൌഷധം പഥ്യമിവാതുരസ്യ ന രോചതേ തവ വൈചിത്ര വീര്യ ॥ 18॥

കാകൈരിമാംശ്ചിത്രബര്ഹാന്മയൂരാന് പരാജൈഷ്ഠാഃ പാംഡവാംധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ । ഹിത്വാ സിംഹാന്ക്രോഷ്ടു കാന്ഗൂഹമാനഃ പ്രാപ്തേ കാലേ ശോചിതാ ത്വം നരേംദ്ര ॥ 19॥

യസ്താത ന ക്രുധ്യതി സർവകാലം ഭൃത്യസ്യ ഭക്തസ്യ ഹിതേ രതസ്യ । തസ്മിന്ഭൃത്യാ ഭര്തരി വിശ്വസംതി ന ചൈനമാപത്സു പരിത്യജംതി ॥ 20॥

ന ഭൃത്യാനാം വൃത്തി സംരോധനേന ബാഹ്യം ജനം സംജിഘൃക്ഷേദപൂർവമ് । ത്യജംതി ഹ്യേനമുചിതാവരുദ്ധാഃ സ്നിഗ്ധാ ഹ്യമാത്യാഃ പരിഹീനഭോഗാഃ ॥ 21॥

കൃത്യാനി പൂർവം പരിസംഖ്യായ സർവാണ്യ് ആയവ്യയാവനുരൂപാം ച വൃത്തിമ് । സംഗൃഹ്ണീയാദനുരൂപാന്സഹായാന് സഹായസാധ്യാനി ഹി ദുഷ്കരാണി ॥ 22॥

അഭിപ്രായം യോ വിദിത്വാ തു ഭര്തുഃ സർവാണി കാര്യാണി കരോത്യതംദ്രീഃ । വക്താ ഹിതാനാമനുരക്ത ആര്യഃ ശക്തിജ്ഞ ആത്മേവ ഹി സോഽനുകംപ്യഃ ॥ 23॥

വാക്യം തു യോ നാദ്രിയതേഽനുശിഷ്ടഃ പ്രത്യാഹ യശ്ചാപി നിയുജ്യമാനഃ । പ്രജ്ഞാഭിമാനീ പ്രതികൂലവാദീ ത്യാജ്യഃ സ താദൃക്ത്വരയൈവ ഭൃത്യഃ ॥ 24॥

അസ്തബ്ധമക്ലീബമദീര്ഘസൂത്രം സാനുക്രോശം ശ്ലക്ഷ്ണമഹാര്യമന്യൈഃ । അരോഗ ജാതീയമുദാരവാക്യം ദൂതം വദംത്യഷ്ട ഗുണോപപന്നമ് ॥ 25॥

ന വിശ്വാസാജ്ജാതു പരസ്യ ഗേഹം ഗച്ഛേന്നരശ്ചേതയാനോ വികാലേ । ന ചത്വരേ നിശി തിഷ്ഠേന്നിഗൂഢോ ന രാജന്യാം യോഷിതം പ്രാര്ഥയീത ॥ 26॥

ന നിഹ്നവം സത്ര ഗതസ്യ ഗച്ഛേത് സംസൃഷ്ട മംത്രസ്യ കുസംഗതസ്യ । ന ച ബ്രൂയാന്നാശ്വസാമി ത്വയീതി സ കാരണം വ്യപദേശം തു കുര്യാത് ॥ 27॥

ഘൃണീ രാജാ പുംശ്ചലീ രാജഭൃത്യഃ പുത്രോ ഭ്രാതാ വിധവാ ബാല പുത്രാ । സേനാ ജീവീ ചോദ്ധൃത ഭക്ത ഏവ വ്യവഹാരേ വൈ വര്ജനീയാഃ സ്യുരേതേ ॥ 28॥

ഗുണാ ദശ സ്നാനശീലം ഭജംതേ ബലം രൂപം സ്വരവര്ണപ്രശുദ്ധിഃ । സ്പര്ശശ്ച ഗംധശ്ച വിശുദ്ധതാ ച ശ്രീഃ സൌകുമാര്യം പ്രവരാശ്ച നാര്യഃ ॥ 29॥

ഗുണാശ്ച ഷണ്മിതഭുക്തം ഭജംതേ ആരോഗ്യമായുശ്ച സുഖം ബലം ച । അനാവിലം ചാസ്യ ഭവേദപത്യം ന ചൈനമാദ്യൂന ഇതി ക്ഷിപംതി ॥ 30॥

അകര്മ ശീലം ച മഹാശനം ച ലോകദ്വിഷ്ടം ബഹു മായം നൃശംസമ് । അദേശകാലജ്ഞമനിഷ്ട വേഷമ് ഏതാന്ഗൃഹേ ന പ്രതിവാസയീത ॥ 31॥

കദര്യമാക്രോശകമശ്രുതം ച വരാക സംഭൂതമമാന്യ മാനിനമ് । നിഷ്ഠൂരിണം കൃതവൈരം കൃതഘ്നമ് ഏതാന്ഭൃതാര്തോഽപി ന ജാതു യാചേത് ॥ 32॥

സംക്ലിഷ്ടകര്മാണമതിപ്രവാദം നിത്യാനൃതം ചാദൃഢ ഭക്തികം ച । വികൃഷ്ടരാഗം ബഹുമാനിനം ചാപ്യ് ഏതാന്ന സേവേത നരാധമാന്ഷട് ॥ 33॥

സഹായബംധനാ ഹ്യര്ഥാഃ സഹായാശ്ചാര്ഥബംധനാഃ । അന്യോന്യബംധനാവേതൌ വിനാന്യോന്യം ന സിധ്യതഃ ॥ 34॥

ഉത്പാദ്യ പുത്രാനനൃണാംശ്ച കൃത്വാ വൃത്തിം ച തേഭ്യോഽനുവിധായ കാം ചിത് । സ്ഥാനേ കുമാരീഃ പ്രതിപാദ്യ സർവാ അരണ്യസംസ്ഥോ മുനിവദ്ബുഭൂഷേത് ॥ 35॥

ഹിതം യത്സർവഭൂതാനാമാത്മനശ്ച സുഖാവഹമ് । തത്കുര്യാദീശ്വരോ ഹ്യേതന്മൂലം ധര്മാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 36॥

ബുദ്ധിഃ പ്രഭാവസ്തേജശ്ച സത്ത്വമുത്ഥാനമേവ ച । വ്യവസായശ്ച യസ്യ സ്യാത്തസ്യാവൃത്തി ഭയം കുതഃ ॥ 37॥

പശ്യ ദോഷാന്പാംഡവൈർവിഗ്രഹേ ത്വം യത്ര വ്യഥേരന്നപി ദേവാഃ സ ശക്രാഃ । പുത്രൈർവൈരം നിത്യമുദ്വിഗ്നവാസോ യശഃ പ്രണാശോ ദ്വിഷതാം ച ഹര്ഷഃ ॥ 38॥

ഭീഷ്മസ്യ കോപസ്തവ ചേംദ്ര കല്പ ദ്രോണസ്യ രാജ്ഞശ്ച യുധിഷ്ഠിരസ്യ । ഉത്സാദയേല്ലോകമിമം പ്രവൃദ്ധഃ ശ്വേതോ ഗ്രഹസ്തിര്യഗിവാപതന്ഖേ ॥ 39॥

തവ പുത്രശതം ചൈവ കര്ണഃ പംച ച പാംഡവാഃ । പൃഥിവീമനുശാസേയുരഖിലാം സാഗരാംബരാമ് ॥ 40॥

ധാര്തരാഷ്ട്രാ വനം രാജന്വ്യാഘ്രാഃ പാംഡുസുതാ മതാഃ । മാ വനം ഛിംധി സ വ്യാഘ്രം മാ വ്യാഘ്രാന്നീനശോ വനാത് ॥ 41॥

ന സ്യാദ്വനമൃതേ വ്യാഘ്രാന്വ്യാഘ്രാ ന സ്യുരൃതേ വനമ് । വനം ഹി രക്ഷ്യതേ വ്യാഘ്രൈർവ്യാഘ്രാന്രക്ഷതി കാനനമ് ॥ 42॥

ന തഥേച്ഛംത്യകല്യാണാഃ പരേഷാം വേദിതും ഗുണാന് । യഥൈഷാം ജ്ഞാതുമിച്ഛംതി നൈര്ഗുണ്യം പാപചേതസഃ ॥ 43॥

അര്ഥസിദ്ധിം പരാമിച്ഛംധര്മമേവാദിതശ് ചരേത് । ന ഹി ധര്മാദപൈത്യര്ഥഃ സ്വര്ഗലോകാദിവാമൃതമ് ॥ 44॥

യസ്യാത്മാ വിരതഃ പാപാത്കല്യാണേ ച നിവേശിതഃ । തേന സർവമിദം ബുദ്ധം പ്രകൃതിർവികൃതിര്ശ്ച യാ ॥ 45॥

യോ ധര്മമര്ഥം കാമം ച യഥാകാലം നിഷേവതേ । ധര്മാര്ഥകാമസംയോഗം യോഽമുത്രേഹ ച വിംദതി ॥ 46॥

സന്നിയച്ഛതി യോ വേഗമുത്ഥിതം ക്രോധഹര്ഷയോഃ । സ ശ്രിയോ ഭാജനം രാജന്യശ്ചാപത്സു ന മുഹ്യതി ॥ 47॥

ബലം പംച വിധം നിത്യം പുരുഷാണാം നിബോധ മേ । യത്തു ബാഹുബലം നാമ കനിഷ്ഠം ബലമുച്യതേ ॥ 48॥

അമാത്യലാഭോ ഭദ്രം തേ ദ്വിതീയം ബലമുച്യതേ । ധനലാഭസ്തൃതീയം തു ബലമാഹുര്ജിഗീഷവഃ ॥ 49॥

യത്ത്വസ്യ സഹജം രാജന്പിതൃപൈതാമഹം ബലമ് । അഭിജാത ബലം നാമ തച്ചതുര്ഥം ബലം സ്മൃതമ് ॥ 50॥

യേന ത്വേതാനി സർവാണി സംഗൃഹീതാനി ഭാരത । യദ്ബലാനാം ബലം ശ്രേഷ്ഠം തത്പ്രജ്ഞാ ബലമുച്യതേ ॥ 51॥

മഹതേ യോഽപകാരായ നരസ്യ പ്രഭവേന്നരഃ । തേന വൈരം സമാസജ്യ ദൂരസ്ഥോഽസ്മീതി നാശ്വസേത് ॥ 52॥

സ്ത്രീഷു രാജസു സര്പേഷു സ്വാധ്യായേ ശത്രുസേവിഷു । ഭോഗേ ചായുഷി വിശ്വാസം കഃ പ്രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ॥ 53॥

പ്രജ്ഞാ ശരേണാഭിഹതസ്യ ജംതോശ് ചികിത്സകാഃ സംതി ന ചൌഷധാനി । ന ഹോമമംത്രാ ന ച മംഗലാനി നാഥർവണാ നാപ്യഗദാഃ സുസിദ്ധാഃ ॥ 54॥

സര്പശ്ചാഗ്നിശ്ച സിംഹശ്ച കുലപുത്രശ്ച ഭാരത । നാവജ്ഞേയാ മനുഷ്യേണ സർവേ തേ ഹ്യതിതേജസഃ ॥ 55॥

അഗ്നിസ്തേജോ മഹല്ലോകേ ഗൂഢസ്തിഷ്ഠതി ദാരുഷു । ന ചോപയുംക്തേ തദ്ദാരു യാവന്നോ ദീപ്യതേ പരൈഃ ॥ 56॥

സ ഏവ ഖലു ദാരുഭ്യോ യദാ നിര്മഥ്യ ദീപ്യതേ । തദാ തച്ച വനം ചാന്യന്നിര്ദഹത്യാശു തേജസാ ॥ 57॥

ഏവമേവ കുലേ ജാതാഃ പാവകോപമ തേജസഃ । ക്ഷമാവംതോ നിരാകാരാഃ കാഷ്ഠേഽഗ്നിരിവ ശേരതേ ॥ 58॥

ലതാ ധര്മാ ത്വം സപുത്രഃ ശാലാഃ പാംഡുസുതാ മതാഃ । ന ലതാ വര്ധതേ ജാതു മഹാദ്രുമമനാശ്രിതാ ॥ 59॥

വനം രാജംസ്ത്വം സപുത്രോഽംബികേയ സിംഹാന്വനേ പാംഡവാംസ്താത വിദ്ധി । സിംഹൈർവിഹീനം ഹി വനം വിനശ്യേത് സിംഹാ വിനശ്യേയുരൃതേ വനേന ॥ 60॥

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരവാക്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 37॥

Browse Related Categories: