Bhartruhari Shataka Trishati · Traditional devotional text · Source: vignanam.org (Traditional devotional text (public-domain shlokas))
śambhusvayambhuharayō hariṇēkṣaṇānāṃ yēnākriyanta satataṃ gṛhakumbhadāsāḥ । vāchāṃ agōcharacharitravichitritāya tasmai namō bhagavatē makaradhvajāya ॥ 2.1 ॥
smitēna bhāvēna cha lajjayā bhiyā parāṇmukhairardhakaṭākṣavīkṣaṇaiḥ । vachōbhirīrṣyākalahēna līlayā samastabhāvaiḥ khalu bandhanaṃ striyaḥ ॥ 2.2 ॥
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
bhrūchāturyātkuṣchitākṣāḥ kaṭākṣāḥ snigdhā vāchō lajjitāntāścha hāsāḥ । līlāmandaṃ prasthitaṃ cha sthitaṃ cha strīṇāṃ ētadbhūṣaṇaṃ chāyudhaṃ cha ॥ 2.3 ॥
kvachitsabhrūbhaṅgaiḥ kvachidapi cha lajjāparigataiḥ kvachidbhūritrastaiḥ kvachidapi cha līlāvilalitaiḥ । kumārīṇāṃ ētairmadanasubhagairnētravalitaiḥ sphurannīlābjānāṃ prakaraparikīrṇā iva diśaḥ ॥ 2.4 ॥
vaktraṃ chandravikāsi paṅkajaparīhāsakṣamē lōchanē varṇaḥ svarṇaṃ apākariṣṇuralinījiṣṇuḥ kachānāṃ chayaḥ । bakṣōjāvibhakumbhavibhramaharau gurvī nitambasthalī vāchāṃ hāri cha mārdavaṃ yuvatīṣu svābhāvikaṃ maṇḍanam ॥ 2.5 ॥
smitakiñchinmugdhaṃ saralataralō dṛṣṭivibhavaḥ parispandō vāchāṃ abhinavavilāsōktisarasaḥ । gatānāṃ ārambhaḥ kisalayitalīlāparikaraḥ spṛśantyāstāruṇyaṃ kiṃ iva na hi ramyaṃ mṛgadṛśaḥ ॥ 2.6 ॥
draṣṭavyēṣu kiṃ uttamaṃ mṛgadṛśaḥ prēmaprasannaṃ mukhaṃ ghrātavēṣvapi kiṃ tadāsyapavanaḥ śravyēṣu kiṃ tadvachaḥ । kiṃ svādyēṣu tadōṣṭhapallavarasaḥ spṛśyēṣu kiṃ tadvapurdhyēyaṃ kiṃ navayauvanē sahṛdayaiḥ sarvatra tadvibhramāḥ ॥ 2.7 ॥
ētāśchaladvalayasaṃhatimēkhalōtthajhaṅkāra nūpuraparājitarājahaṃsyaḥ । kurvanti kasya na manō vivaśaṃ taruṇyō vitrastamugdhahariṇīsadṛśaiḥ kaṭākṣaiḥ ॥ 2.8 ॥
kuṅkumapaṅkakalaṅkitadēhā gaurapayōdharakampitahārā । nūpurahaṃsaraṇatpadmā kaṃ na vaśīkurutē bhuvi rāmā ॥ 2.9 ॥
nūnaṃ hi tē kavivarā viparītavāchō yē nityaṃ āhurabalā iti kāminīstāḥ । yābhirvilōlitaratārakadṛṣṭipātaiḥ śakrādayō'pi vijitāstvabalāḥ kathaṃ tāḥ ॥ 2.10 ॥
nūnaṃ ājñākarastasyāḥ subhruvō makaradhvajaḥ । yatastannētrasañchārasūchitēṣu pravartatē ॥ 2.11 ॥
kēśāḥ saṃyaminaḥ śrutērapi paraṃ pāraṃ gatē lōchanē antarvaktraṃ api svabhāvaśuchibhīḥ kīrṇaṃ dvijānāṃ gaṇaiḥ । muktānāṃ satatādhivāsaruchirau vakṣōjakumbhāvimāvitthaṃ tanvi vapuḥ praśāntaṃ api tērāgaṃ karōtyēva naḥ ॥ 2.12 ॥
mugdhē dhānuṣkatā kēyaṃ apūrvā tvayi dṛśyatē । yayā vidhyasi chētāṃsi guṇairēva na sāyakaiḥ ॥ 2.13 ॥
sati pradīpē satyagnau satsu tārāravīnduṣu । vinā mē mṛgaśāvākṣyā tamōbhūtaṃ idaṃ jagat ॥ 2.14 ॥
udvṛttaḥ stanabhāra ēṣa taralē nētrē chalē bhrūlatē rāgādhiṣṭhitaṃ ōṣṭhapallavaṃ idaṃ kurvantu nāma vyathām । saubhāgyākṣaramālikēva likhitā puṣpāyudhēna svayaṃ madhyasthāpi karōti tāpaṃ adhikaṃ rōmāvaliḥ kēna sā ॥ 2.15 ॥
mukhēna chandrakāntēna mahānīlaiḥ śirōruhaiḥ । karābhyāṃ padmarāgābhyāṃ rējē ratnamayīva sā ॥ 2.16 ॥
guruṇā stanabhārēṇa mukhachandrēṇa bhāsvatā । śanaiścharābhyāṃ pādābhyāṃ rējē grahamayīva sā ॥ 2.17 ॥
tasyāḥ stanau yadi ghanau jaghanaṃ cha hāri vaktraṃ cha chāru tava chitta kiṃ ākulatvam । puṇyaṃ kuruṣva yadi tēṣu tavāsti vāñChā puṇyairvinā na hi bhavanti samīhitārthāḥ ॥ 2.18 ॥
imē tāruṇyaśrīnavaparimalāḥ prauḍhasuratapratāpa prārambhāḥ smaravijayadānapratibhuvaḥ । chiraṃ chētaśchōrā abhinavavikāraikaguravō vilāsavyāpārāḥ kiṃ api vijayantē mṛgadṛśām ॥ 2.19 ॥
praṇayamadhurāḥ prēmōdgārā rasāśrayatāṃ gatāḥ phaṇitimadhurā mugdhaprāyāḥ prakāśitasammadāḥ । prakṛtisubhagā visrambhārdrāḥ smarōdayadāyinī rahasi kiṃ api svairālāpā haranti mṛgīdṛśām ॥ 2.20 ॥
viśramya viśramya vanadrumāṇāṃ Chāyāsu tanvī vichachāra kāchit । stanōttarīyēṇa karōddhṛtēna nivārayantī śaśinō mayūkhān ॥ 2.21 ॥
adarśanē darśanamātrakāmā dṛṣṭvā pariṣvaṅgasukhaikalōlā । āliṅgitāyāṃ punarāyatākṣyāmāśāsmahē vigrahayōrabhēdam ॥ 2.22 ॥
mālatī śirasi jṛmbhaṇaṃ mukhē chandanaṃ vapuṣi kuṅkumāvilam । vakṣasi priyatamā madālasā svarga ēṣa pariśiṣṭa āgamaḥ ॥ 2.23 ॥
prāṅmāṃ ēti manāganāgatarasaṃ jātābhilāṣāṃ tataḥ savrīḍaṃ tadanu ślathōdyamaṃ atha pradhvastadhairyaṃ punaḥ । prēmārdraṃ spṛhaṇīyanirbhararahaḥ krīḍāpragalbhaṃ tatō niḥsaṅgāṅgavikarṣaṇādhikasukharamyaṃ kulastrīratam ॥ 2.24 ॥
urasi nipatitānāṃ srastadhammillakānāṃ mukulitanayanānāṃ kiñchidunmīlitānām । upari suratakhēdasvinnagaṇḍasthalānāmadhara madhu vadhūnāṃ bhāgyavantaḥ pibanti ॥ 2.25 ॥
āmīlitanayanānāṃ yaḥ suratarasō'nu saṃvidaṃ bhāti । mithurairmithō'vadhāritamavitatham idaṃ ēva kāmanirbarhaṇam ॥ 2.26 ॥
idaṃ anuchitaṃ akramaścha puṃsāṃ yadiha jarāsvapi manmathā vikārāḥ । tadapi cha na kṛtaṃ nitambinīnāṃ stanapatanāvadhi jīvitaṃ rataṃ vā ॥ 2.27 ॥
rājastṛṣṇāmburāśērna hi jagati gataḥ kaśchidēvāvasānaṃ kō vārthō'rthaiḥ prabhūtaiḥ svavapuṣi galitē yauvanē sānurāgē । gachChāmaḥ sadma yāvadvikasitanayanēndīvarālōkinīnāmākramyākramya rūpaṃ jhaṭiti na jarayā lupyatē prēyasīnām ॥ 2.28 ॥
rāgasyāgāraṃ ēkaṃ narakaśatamahāduḥkhasamprāptihēturmōhasyōtpatti bījaṃ jaladharapaṭalaṃ jñānatārādhipasya । kandarpasyaikamitraṃ prakaṭitavividhaspaṣṭadōṣaprabandhaṃ lōkē'sminna hyarthavrajakulabhavanayauvanādanyadasti ॥ 2.29 ॥
śṛṅgāradrumanīradē prasṛmarakrīḍārasasrōtasi pradyumnapriyabāndhavē chaturavāṅmuktāphalōdanvati । tanvīnētrachakōrapāvanavidhau saubhāgyalakṣmīnidhau dhanyaḥ kō'pi na vikriyāṃ kalayati prāptē navē yauvanē ॥ 2.30 ॥
saṃsārē'sminnasārē kunṛpatibhavanadvārasēvākalaṅkavyāsaṅga vyastadhairyaṃ kathaṃ amaladhiyō mānasaṃ saṃvidadhyuḥ । yadyētāḥ prōdyadindudyutinichayabhṛtō na syurambhōjanētrāḥ prēṅkhatkāñchīkalāpāḥ stanabharavinamanmadhyabhājastaruṇyaḥ ॥ 2.31 ॥
siddhādhyāsitakandarē haravṛṣaskandhāvarugṇadrumē gaṅgādhautaśilātalē himavataḥ sthānē sthitē śrēyasi । kaḥ kurvīta śiraḥ praṇāmamalinaṃ mlānaṃ manasvī janō yadvitrastakuraṅgaśāvanayanā na syuḥ smarāstraṃ striyaḥ ॥ 2.32 ॥
saṃsāra tava paryantapadavī na davīyasī । antarā dustarā na syuryadi tē madirēkṣaṇām ॥ 2.33 ॥
diśa vanahariṇībhyō vaṃśakāṇḍachChavīnāṃ kavalaṃ upalakōṭichChinnamūlaṃ kuśānām । śakayuvatikapōlāpāṇḍutāmbūlavallīdalam aruṇanakhāgraiḥ pāṭitaṃ vā vadhūbhyaḥ ॥ 2.34 ॥
asārāḥ sarvē tē virativirasāḥ pāpaviṣayā jugupsyantāṃ yadvā nanu sakaladōṣāspadaṃ iti । tathāpyētadbhūmau nahi parahitātpuṇyaṃ adhikaṃ na chāsminsaṃsārē kuvalayadṛśō ramyaṃ aparam ॥ 2.35 ॥
ētatkāmaphalō lōkē yaddvayōrēkachittatā । anyachittakṛtē kāmē śavayōriva saṅgamaḥ ॥ 2.35.1 ॥
mātsaryaṃ utsārya vichārya kāryamāryāḥ samaryādaṃ idaṃ vadantu । sēvyā nitambāḥ kiṃ u bhūdharāṇāmata smarasmēravilāsinīnām ॥ 2.36 ॥
saṃsārē svapnasārē pariṇatitaralē dvē gatī paṇḍitānāṃ tattvajñānāmṛtāmbhaḥplavalalitadhiyāṃ yātu kālaḥ kathañchit । nō chēnmugdhāṅganānāṃ stanajaghanaghanābhōgasambhōginīnāṃ sthūlōpasthasthalīṣu sthagitakaratalasparśalīlōdyamānām ॥ 2.37 ॥
āvāsaḥ kriyatāṃ gaṅgē pāpahāriṇi vāriṇi । stanadvayē taruṇyā vā manōhāriṇi hāriṇi ॥ 2.38 ॥
kiṃ iha bahubhiruktairyuktiśūnyaiḥ pralāpairdvayam iha puruṣāṇāṃ sarvadā sēvanīyam । abhinavamadalīlālālasaṃ sundarīṇāṃ stanabharaparikhinnaṃ yauvanaṃ vā vanaṃ vā ॥ 2.39 ॥
satyaṃ janā vachmi na pakṣapātāl lōkēṣu saptasvapi tathyaṃ ētat । nānyanmanōhāri nitambinībhyō duḥkhaikahēturna cha kaśchidanyaḥ ॥ 2.40 ॥
kāntētyutpalalōchanēti vipulaśrōṇībharētyunnamatpīnōttuṅga payōdharēti samukhāmbhōjēti subhrūriti । dṛṣṭvā mādyati mōdatē'bhiramatē prastauti vidvānapi pratyakṣāśuchibhastrikāṃ striyaṃ ahō mōhasya duśchēṣṭitam ॥ 2.41 ॥
smṛtā bhavati tāpāya dṛṣṭā chōnmādakāriṇī । spṛṣṭā bhavati mōhāya sā nāma dayitā katham ॥ 2.42 ॥
tāvadēvāmṛtamayī yāvallōchanagōcharā । chakṣuṣpathādatītā tu viṣādapyatirichyatē ॥ 2.43 ॥
nāmṛtaṃ na viṣaṃ kiñchidētāṃ muktvā nitambinīm । saivāmṛtalatā raktā viraktā viṣavallarī ॥ 2.44 ॥
āvartaḥ saṃśayānāṃ avinayabhuvanaṃ paṭṭaṇaṃ sāhasānāṃ dōṣāṇāṃ sannidhānaṃ kapaṭaśatamayaṃ kṣētraṃ apratyayānām । svargadvārasya vighnō narakapuramukha sarvamāyākaraṇḍaṃ strīyantraṃ kēna sṛṣṭaṃ viṣaṃ amṛtamayaṃ prāṇilōkasya pāśaḥ ॥ 2.45 ॥
nō satyēna mṛgāṅka ēṣa vadanībhūtō na chēndīvaradvandvaṃ lōchanatāṃ gata na kanakairapyaṅgayaṣṭiḥ kṛtā । kintvēvaṃ kavibhiḥ pratāritamanāstattvaṃ vijānannapi tvaṅmāṃsāsthimayaṃ vapurmṛgadṛśāṃ mandō janaḥ sēvatē ॥ 2.46 ॥
līlāvatīnāṃ sahajā vilāsāsta ēva mūḍhasya hṛdi sphuranti । rāgō nalinyā hi nisargasiddhastatra bhramtyēva vṛthā ṣaḍaṅghriḥ ॥ 2.47 ॥
sammōhayanti madayanti viḍambayanti nirbhartsyanti ramayanti viṣādayanti । ētāḥ praviśya sadayaṃ hṛdayaṃ narāṇāṃ kiṃ nāma vāmanayanā na samācharanti ॥ 2.47.1 ॥
yadētatpūrṇēndudyutiharaṃ udārākṛti paraṃ mukhābjaṃ tanvaṅgyāḥ kila vasati yatrādharamadhu । idaṃ tatkiṃ pākadrumaphalaṃ idānīṃ atirasavyatītē'smin kālē viṣaṃ iva bhaviṣytyasukhadam ॥ 2.48 ॥
unmīlattrivalītaraṅganilayā prōttuṅgapīnastanadvandvēnōdgata chakravākayugalā vaktrāmbujōdbhāsinī । kāntākāradharā nadīyaṃ abhitaḥ krūrātra nāpēkṣatē saṃsārārṇavamajjanaṃ yadi tadā dūrēṇa santyajyatām ॥ 2.49 ॥
jalpanti sārdhaṃ anyēna paśyantyanyaṃ savibhramāḥ । hṛdgataṃ chintayantyanyaṃ priyaḥ kō nāma yōṣitām ॥ 2.50 ॥
madhu tiṣṭhati vāchi yōṣitāṃ hṛdi hālāhalaṃ ēva kēvalam । ataēva nipīyatē'dharō hṛdayaṃ muṣṭibhirēva tāḍyatē ॥ 2.51 ॥
apasara sakhē dūrādasmātkaṭākṣaviṣānalāt prakṛtiviṣamādyōṣitsarpādvilāsaphaṇābhṛtaḥ । itaraphaṇinā daṣṭaḥ śakyaśchikitsituṃ auṣadhaiśchatur vanitābhōgigrastaṃ hi mantriṇaḥ ॥ 2.52 ॥
vistāritaṃ makarakētanadhīvarēṇa strīsañjñitaṃ baḍiśaṃ atra bhavāmburāśau । yēnāchirāttadadharāmiṣalōlamartya matsyānvikṛṣya vipachatyanurāgavahnau ॥ 2.53 ॥
kāminīkāyakāntārē kuchaparvatadurgamē । mā sañchara manaḥ pāntha tatrāstē smarataskaraḥ ॥ 2.54 ॥
vyāḍīrghēṇa chalēna vaktragatinā tējasvinā bhōginā nīlābjadyutināhinā paraṃ ahaṃ dṛṣṭō na tachchakṣuṣā । dṛṣṭē santi chikitsakā diśi diśi prāyēṇa dhanārthinō mugdhākṣakṣaṇavīkṣitasya na hi mē vaidyō na chāpyauṣadham ॥ 2.55 ॥
iha hi madhuragītaṃ nṛtyaṃ ētadrasō'yaṃ sphurati parimalō'sau sparśa ēṣa stanānām । iti hataparamārthairindriyairbhrāmyamāṇaḥ svahitakaraṇadhūrtaiḥ pañchabhirvañchitō'smi ॥ 2.56 ॥
na gamyō mantrāṇāṃ na cha bhavati bhaiṣajyaviṣayō na chāpi pradhvaṃsaṃ vrajati vividhaiḥ śāntikaśataiḥ । bhramāvēśādaṅgē kaṃ api vidadhadbhaṅgaṃ asakṛt smarāpasmārō'yaṃ bhramayati dṛśaṃ ghūrṇayati cha ॥ 2.57 ॥
jātyandhāya cha durmukhāya cha jarājīrṇā khilāṅgāya cha grāmīṇāya cha duṣkulāya cha galatkuṣṭhābhibhūtāya cha । yachChantīṣu manōharaṃ nijavapulakṣmīlavaśraddhayā paṇyastrīṣu vivēkakalpalatikāśastrīṣu rājyēta kaḥ ॥ 2.58 ॥
vēśyāsau madanajvālā rūpē'ndhanavivardhitā । kāmibhiryatra hūyantē yauvanāni dhanāni cha ॥ 2.59 ॥
kaśchumbati kulapuruṣō vēśyādharapallavaṃ manōjñaṃ api । chārabhaṭachōrachēṭakanaṭaviṭaniṣṭhīvanaśarāvam ॥ 2.60 ॥
dhanyāsta ēva dhavalāyatalōchanānāṃ tāruṇyadarpaghanapīnapayōdharāṇām । kṣāmōdarōpari lasattrivalīlatānāṃ dṛṣṭvākṛtiṃ vikṛtiṃ ēti manō na yēṣām ॥ 2.61 ॥
bālē līlāmukulitaṃ amī mantharā dṛṣṭipātāḥ kiṃ kṣipyantē viramavirama vyartha ēṣa śramastē । sampratyanyē vayaṃ uparataṃ bālyaṃ āsthā vanāntē kṣīṇō mōhastṛṇaṃ iva jagajjālaṃ ālōkayāmaḥ ॥ 2.62 ॥
iyaṃ bālā māṃ pratyanavarataṃ indīvaradalaprabhā chīraṃ chakṣuḥ kṣipati kiṃ abhiprētaṃ anayā । gatō mōhō'smākaṃ smaraśabarabāṇavyatikarajvara jvālā śāntā tadapi na varākī viramati ॥ 2.63 ॥
kiṃ kandarpa karaṃ kadarthayasi rē kōdaṇḍaṭaṅkāritaṃ rē rē kōkila kōmalaṃ kalaravaṃ kiṃ vā vṛthā jalpasi । mugdhē snigdhavidagdhachārumadhurairlōlaiḥ kaṭākṣairalaṃ chētaśchumbitachandrachūḍacharaṇadhyānāmṛtaṃ vartatē ॥ 2.64 ॥
virahē'pi saṅgamaḥ khalu parasparaṃ saṅgataṃ manō yēṣām । hṛdayaṃ api vighaṭṭitaṃ chēt saṅgī virahaṃ viśēṣayati ॥ 2.65 ॥
kiṃ gatēna yadi sā na jīvati prāṇiti priyatamā tathāpi kim । ityudīkṣya navamēghamālikāṃ na prayāti pathikaḥ svamandiram ॥ 2.66 ॥
viramata budhā yōṣitsaṅgātsukhātkṣaṇabhaṅgurāt kuruta karuṇāmaitrīprajñāvadhūjanasaṅgamam । na khalu narakē hārākrāntaṃ ghanastanamaṇḍalaṃ śaraṇaṃ athavā śrōṇībimbaṃ raṇanmaṇimēkhalam ॥ 2.67 ॥
yadā yōgābhyāsavyasanakṛśayōrātmamanasōravichChinnā maitrī sphurati kṛtinastasya kiṃ u taiḥ । priyāṇāṃ ālāpairadharamadhubhirvaktravidhubhiḥ saniśvāsāmōdaiḥ sakuchakalaśāślēṣasurataiḥ ॥ 2.68 ॥
yadāsīdajñānaṃ smaratimirasañchārajanitaṃ tadā dṛṣṭanārīmayaṃ idaṃ aśēṣaṃ jagaditi । idānīṃ asmākaṃ paṭutaravivēkāñjanajuṣāṃ samībhūtā dṛṣṭistribhuvanaṃ api brahma manutē ॥ 2.69 ॥
tāvadēva kṛtināṃ api sphuratyēṣa nirmalavivēkadīpakaḥ । yāvadēva na kuraṅgachakṣuṣāṃ tāḍyatē chaṭulalōchanāñchalaiḥ ॥ 2.70 ॥
vachasi bhavati saṅgatyāgaṃ uddiśya vārtā śrutimukharamukhānāṃ kēvalaṃ paṇḍitānām । jaghanaṃ aruṇaratnagranthikāñchīkalāpaṃ kuvalayanayanānāṃ kō vihātuṃ samarthaḥ ॥ 2.71 ॥
svaparapratārakō'sau nindati yō'līkapaṇḍitō yuvatīḥ । yasmāttapasō'pi phalaṃ svargaḥ svargē'pi chāpsarasaḥ ॥ 2.72 ॥
mattēbhakumbhadalanē bhuvi santi dhīrāḥ kēchitprachaṇḍamṛgarājavadhē'pi dakṣāḥ । kintu bravīmi balināṃ purataḥ prasahya kandarpadarpadalanē viralā manuṣyāḥ ॥ 2.73 ॥
sanmārgē tāvadāstē prabhavati cha narastāvadēvēndriyāṇāṃ lajjāṃ tāvadvidhattē vinayaṃ api samālambatē tāvadēva । bhrūchāpākṛṣṭamuktāḥ śravaṇapathagatā nīlapakṣmāṇa ētē yāvallīlāvatīnāṃ hṛdi na dhṛtimuṣō dṛṣṭibāṇāḥ patanti ॥ 2.74 ॥
unmattaprēmasaṃrambhād ārabhantē yadaṅganāḥ । tatra pratyūhaṃ ādhātuṃ brahmāpi khalu kātaraḥ ॥ 2.75 ॥
tāvanmahattvaṃ pāṇḍityaṃ kulīnatvaṃ vivēkitā । yāvajjvalati nāṅgēṣu hataḥ pañchēṣupāvakaḥ ॥ 2.76 ॥
śāstrajñō'pi prathitavinayō'pyātmabōdhō'pi bāḍhaṃ saṃsārē'sminbhavati viralō bhājanaṃ sadgatīnām । yēnaitasminnirayanagaradvāraṃ udghāṭayantī vāmākṣīṇāṃ bhavati kuṭilā bhrūlatā kuñchikēva ॥ 2.77 ॥
kṛśaḥ kāṇaḥ khañjaḥ śravaṇarahitaḥ puchChavikalō vraṇī pūyaklinnaḥ kṛmikulaśatairāvṛtatanuḥ । kṣudhā kṣāmō jīrṇaḥ piṭharakakapālārpitagalaḥ śunīṃ anvēti śvā hataṃ api cha hantyēva madanaḥ ॥ 2.78 ॥
strīmudrāṃ kusumāyudhasya jayinīṃ sarvārthasampatkarīṃ yē mūḍhāḥ pravihāya yānti kudhiyō mithyāphalānvēṣiṇaḥ । tē tēnaiva nihatya nirdayataraṃ nagnīkṛtā muṇḍitāḥ kēchitpañchaśikhīkṛtāścha jaṭilāḥ kāpālikāśchāparē ॥ 2.79 ॥
viśvāmitraparāśaraprabhṛtayō vātāmbuparṇāśanāstē'pi strīmukhapaṅkajaṃ sulalitaṃ dṛṣṭvaiva mōhaṃ gatāḥ । śālyannaṃ saghṛtaṃ payōdadhiyutaṃ yē bhuñjatē mānavāstēṣām indriyanigrahō yadi bhavēdvindhyaḥ plavētsāgarē ॥ 2.80 ॥
parimalabhṛtō vātāḥ śākhā navāṅkurakōṭayō madhuravirutōtkaṇṭhā vāchaḥ priyāḥ pikapakṣiṇām । viralasuratasvēdōdgārā vadhūvadanēndavaḥ prasarati madhau rātryāṃ jātō na kasya guṇōdayaḥ ॥ 2.81 ॥
madhurayaṃ madhurairapi kōkilā kalaravairmalayasya cha vāyubhiḥ । virahiṇaḥ prahiṇasti śarīriṇō vipadi hanta sudhāpi viṣāyatē ॥ 2.82 ॥
āvāsaḥ kilakiñchitasya dayitāpārśvē vilāsālasāḥ karṇē kōkilakāminīkalaravaḥ smērō latāmaṇḍapaḥ । gōṣṭhī satkavibhiḥ samaṃ katipayairmugdhāḥ sudhāṃśōḥ karāḥ kēṣāñchitsukhayanti chātra hṛdayaṃ chaitrē vichitrāḥ kṣapāḥ ॥ 2.83 ॥
pāntha strīvirahānalāhutikalāṃ ātanvatī mañjarīmākandēṣu pikāṅganābhiradhunā sōtkaṇṭhaṃ ālōkyatē । apyētē navapāṭalāparimalaprāgbhārapāṭachcharā vāntiklāntivitānatānavakṛtaḥ śrīkhaṇḍaśailānilāḥ ॥ 2.84 ॥
prathitaḥ praṇayavatīnāṃ tāvatpadaṃ ātanōtu hṛdi mānaḥ । bhavati na yāvachchandanataru surabhirmalayapavamānaḥ ॥ 2.85 ॥
sahakārakusumakēsaranikara bharāmōdamūrchChitadigantē । madhuramadhuravidhuramadhupē madhau bhavētkasya nōtkaṇṭhā ॥ 2.86 ॥
achChāchChachandanarasārdratarā mṛgākṣyō dhārāgṛhāṇi kusumāni cha kaumudī cha । mandō marutsumanasaḥ śuchi harmyapṛṣṭhaṃ grīṣmē madaṃ cha madanaṃ cha vivardhayanti ॥ 2.87 ॥
srajō hṛdyāmōdā vyajanapavanaśchandrakiraṇāḥ parāgaḥ kāsārō malayajarajaḥ śīdhu viśadam । śuchiḥ saudhōtsaṅgaḥ pratanu vasanaṃ paṅkajadṛśō nidāghaṛtāvētadvilasati labhantē sukṛtinaḥ ॥ 2.88 ॥
sudhāśubhraṃ dhāma sphuradamalaraśmiḥ śaśadharaḥ priyāvaktrāmbhōjaṃ malayajarajaśchātisurabhiḥ । srajō hṛdyāmōdāstadidaṃ akhilaṃ rāgiṇi janē karōtyantaḥ kṣōbhaṃ na tu viṣayasaṃsargavimukhē ॥ 2.89 ॥
taruṇīvēṣōddīpitakāmā vikasajjātīpuṣpasugandhiḥ । unnatapīnapayōdharabhārā prāvṛṭtanutē kasya na harṣam ॥ 2.90 ॥
viyadupachitamēghaṃ bhūmayaḥ kandalinyō navakuṭajakadambāmōdinō gandhavāhāḥ । śikhikulakalakēkārāvaramyā vanāntāḥ sukhinaṃ asukhinaṃ vā sarvaṃ utkaṇṭhayanti ॥ 2.91 ॥
upari ghanaṃ ghanapaṭalaṃ tiryaggirayō'pi nartitamayūrāḥ । kṣitirapi kandaladhavalā dṛṣṭiṃ pathikaḥ kva pātayati ॥ 2.92 ॥
itō vidyudvallīvilasitaṃ itaḥ kētakitarōḥ sphurangandhaḥ prōdyajjaladaninadasphūrjitaṃ itaḥ । itaḥ kēkikrīḍākalakalaravaḥ pakṣmaladṛśāṃ kathaṃ yāsyantyētē virahadivasāḥ sambhṛtarasāḥ ॥ 2.93 ॥
asūchisañchārē tamasi nabhasi prauḍhajaladadhvaniprayē tasmin patati dṛśadāṃ nīranichayē । idaṃ saudāminyāḥ kanakakamanīyaṃ vilasitaṃ mudaṃ cha glāniṃ cha prathayati pathiṣvēva sudṛśām ॥ 2.94 ॥
āsārēṇa na harmyataḥ priyatamairyātuṃ bahiḥ śakyatē śītōtkampanimittaṃ āyatadṛśā gāḍhaṃ samāliṅgyatē । jātāḥ śīkaraśītalāścha marutōratyantakhēdachChidō dhanyānāṃ bata durdinaṃ sudinatāṃ yāti priyāsaṅgamē ॥ 2.95 ॥
ardhaṃ suptvā niśāyāḥ sarabhasasuratāyāsasannaślathāṅgaprōdbhūtāsahya tṛṣṇō madhumadaniratō harmyapṛṣṭhē viviktē । sambhōgaklāntakāntāśithilabhujalatāvarjitaṃ karkarītō jyōtsnābhinnāchChadhāraṃ pibati na salilaṃ śāradaṃ mandapuṇyaḥ ॥ 2.96 ॥
hēmantē dadhidugdhasarpiraśanā māñjiṣṭhavāsōbhṛtaḥ kāśmīradravasāndradigdhavapuṣaśChinnā vichitrai rataiḥ । vṛttōrustanakāminōjanakṛtāślēṣā gṛhābhyantarē tāmbūlīdalapūgapūritamukhā dhanyāḥ sukhaṃ śēratē ॥ 2.97 ॥
praduyatprauḍhapriyaṅgudyutibhṛti vikasatkundamādyaddvirēphē kālē prālēyavātaprachalavilasitōdāramandāradhāmni । yēṣāṃ nō kaṇṭhalagnā kṣaṇaṃ api tuhinakṣōdadakṣā mṛgākṣī tēsāṃ āyāmayāmā yamasadanasamā yāminī yāti yūnām ॥ 2.98 ॥
chumbantō gaṇḍabhittīralakavati mukhē sītkṛtānyādadhānā vakṣaḥsūtkañchukēṣu stanabharapulakōdbhēdaṃ āpādayantaḥ । ūrūnākampayantaḥ pṛthujaghanataṭātsraṃsayantō'ṃśukāni vyaktaṃ kāntājanānāṃ viṭacharitabhṛtaḥ śaiśirā vānti vātāḥ ॥ 2.99 ॥
kēśānākulayandṛśō mukulayanvāsō balādākṣipannātanvan pulakōdgamaṃ prakaṭayannāvēgakampaṃ śanaiḥ । bāraṃ bāraṃ udārasītkṛtakṛtō dantachChadānpīḍayan prāyaḥ śaiśira ēṣa samprati marutkāntāsu kāntāyatē ॥ 2.100 ॥
yadyasya nāsti ruchiraṃ tasmiṃstasya spṛhā manōjñē'pi । ramaṇīyē'pi sudhāṃśau na manaḥkāmaḥ sarōjinyāḥ ॥ 2.101 ॥
vairāgyē sañcharatyēkō nītau bhramati chāparaḥ । śṛṅgārē ramatē kaśchidbhuvi bhēdāḥ parasparam ॥ 2.102 ॥
Browse Related Categories: