Bhartruhari Shataka Trishati · Traditional devotional text · Source: vignanam.org (Traditional devotional text (public-domain shlokas))
chūḍōttaṃsitachandrachārukalikāchañchachChikhābhāsvarō līlādagdhavilōlakāmaśalabhaḥ śrēyōdaśāgrē sphuran । antaḥsphūrjadapāramōhatimiraprāgbhāraṃ uchchāṭayan śvētaḥsadmani yōgināṃ vijayatē jñānapradīpō haraḥ ॥ 3.1 ॥
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
bhrāntaṃ dēśaṃ anēkadurgaviṣamaṃ prāptaṃ na kiñchitphalaṃ tyaktvā jātikulābhimānaṃ uchitaṃ sēvā kṛtā niṣphalā । bhuktaṃ mānavivarjitaṃ paragṛhēṣvāśaṅkayā kākavat tṛṣṇē jṛmbhasi pāpakarmapiśunē nādyāpi santuṣyasi ॥ 3.2 ॥
utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girērdhātavō nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayō yatnēna santōṣitāḥ । mantrārādhanatatparēṇa manasā nītāḥ śmaśānē niśāḥ prāptaḥ kāṇavarāṭakō'pi na mayā tṛṣṇē sakāmā bhava ॥ 3.3 ॥
khalālāpāḥ sauḍhāḥ kathaṃ api tadārādhanaparairnigṛhyāntar bāṣpaṃ hasitaṃ api śūnyēna manasā । kṛtō vittastambhapratihatadhiyāṃ añjalirapi tvaṃ āśē mōghāśē kima aparaṃ atō nartayasi mām ॥ 3.4 ॥
amīṣāṃ prāṇānāṃ tulitavisinīpatrapayasāṃ kṛtē kiṃ nāsmābhirvigalitavivēkairvyavasitam । yadāḍhyānāṃ agrē draviṇamadaniḥsañjñamanasāṃ kṛtaṃ māvavrīḍairnijaguṇakathāpātakaṃ api ॥ 3.5 ॥
kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhōchitasukhaṃ tyaktaṃ na santōṣataḥ sōḍhō duḥsahaśītatāpapavanaklēśō na taptaṃ tapaḥ । dhyātaṃ vittaṃ aharniśaṃ nityamitaprāṇairna śambhōḥ padaṃ tattatkarma kṛtaṃ yadēva munibhistaistaiḥ phalairvañchitāḥ ॥ 3.6 ॥
bhōgā na bhuktā vayaṃ ēva bhuktās tapō na taptaṃ vayaṃ ēva taptāḥ । kālō na yātō vayaṃ ēva yātāstṛṣṇā na jīrṇā vayaṃ ēva jīrṇāḥ ॥ 3.7 ॥
balibhirmukhaṃ ākrāntaṃ palitēnāṅkitaṃ śiraḥ । gātrāṇi śithilāyantē tṛṣṇaikā taruṇāyatē ॥ 3.8 ॥
vivēkavyākōśē vidadhati samē śāmyati tṛṣā pariṣvaṅgē tuṅgē prasaratitarāṃ sā pariṇatā । jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣēpakṛpaṇastṛṣāpātraṃ yasyāṃ bhavati marutāṃ apyadhipatiḥ ॥ 3.8.1 ॥
nivṛttā bhōgēchChā puruṣabahumānō'pi galitaḥ samānāḥ svaryātāḥ sapadi suhṛdō jīvitasamāḥ । śanairyaṣṭyutthānaṃ ghanatimiraruddhē cha nayanē ahō mūḍhaḥ kāyastadapi maraṇāpāyachakitaḥ ॥ 3.9 ॥
āśā nāma nadī manōrathajalā tṛṣṇātaraṅgākulā rāgagrāhavatī vitarkavihagā dhairyadrumadhvaṃsinī । mōhāvartasudustarātigahanā prōttuṅgachintātaṭī tasyāḥ paragatā viśuddhaṃ alasō nandanti yōgīśvarāḥ ॥ 3.10 ॥
na saṃsārōtpannaṃ charitaṃ anupaśyāmi kuśalaṃ vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ mē vimṛśataḥ । mahadbhiḥ puṇyaughaiśchiraparigṛhītāścha viṣayā mahāntō jāyantē vyasanaṃ iva dātuṃ viṣayiṇām ॥ 3.11 ॥
avaśyaṃ yātāraśchirataraṃ uṣitvāpi viṣayā viyōgē kō bhēdastyajati na janō yatsvayaṃ amūn । vrajantaḥ svātantryādatulaparitāpāya manasaḥ svayaṃ tyaktā hyētē śamasukhaṃ anantaṃ vidadhati ॥ 3.12 ॥
brahmajñānavivēkanirmaladhiyaḥ kurvantyahō duṣkaraṃ yanmuñchantyupabhōgabhāñjyapi dhanānyēkāntatō niḥspṛhāḥ । samprātānna purā na samprati na cha prāptau dṛḍhapratyayān vāñChāmātraparigrahānapi paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam ॥ 3.13 ॥
dhanyānāṃ girikandarēṣu vasatāṃ jyōtiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkaṃ aṅkēśayāḥ । asmākaṃ tu manōrathōparachitaprāsādavāpītaṭakrīḍā kānanakēlikautukajuṣāṃ āyuḥ paraṃ kṣīyatē ॥ 3.14 ॥
bhikṣāśataṃ tadapi nīrasaṃ ēkabāraṃ śayyā cha bhūḥ parijanō nijadēhamātram । vastraṃ viśīrṇaśatakhaṇḍamayī cha kanthā hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti ॥ 3.15 ॥
stanau māṃsagranthī kanakakalaśāvityupamitī mukhaṃ ślēṣmāgāraṃ tadapi cha śaśāṅkēna tulitam । sravanmūtraklinnaṃ karivaraśiraspardhi jaghanaṃ muhurnindyaṃ rūpaṃ kavijanaviśēṣairgurukṛtam ॥ 3.16 ॥
ēkō rāgiṣu rājatē priyatamādēhārdhahārī harō nīrāgēṣu janō vimuktalalanāsaṅgō na yasmātparaḥ । durvārasmarabāṇapannagaviṣavyābiddhamugdhō janaḥ śēṣaḥ kāmaviḍambitānna viṣayānbhōktuṃ na mōktuṃ kṣamaḥ ॥ 3.17 ॥
ajānandāhātmyaṃ patatu śalabhastīvradahanē sa mīnō'pyajñānādbaḍiśayutaṃ aśnātu piśitam । vijānantō'pyētē vayaṃ iha viyajjālajaṭilān na muñchāmaḥ kānāṃ ahaha gahanō mōhamahimā ॥ 3.18 ॥
tṛṣā śuṣyatyāsyē pibati salilaṃ śītamadhuraṃ kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādikalitam । pradīptē kāmāgnau sudṛḍhataraṃ āliṅgati vadhūṃ pratīkāraṃ vyādhaḥ sukhaṃ iti viparyasyati janaḥ ॥ 3.19 ॥
tuṅgaṃ vēśma sutāḥ satāṃ abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ kalyāṇī dayitā vayaścha navaṃ ityajñānamūḍhō janaḥ । matvā viśvaṃ anaśvaraṃ niviśatē saṃsārakārāgṛhē sandṛśya kṣaṇabhaṅguraṃ tadakhilaṃ dhanyastu sannyasyati ॥ 3.20 ॥
dīnā dīnamukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭajīrṇāmbarā krōśadbhiḥ kṣudhitairnirannavidhurā dṛśyā na chēdgēhinī । yāchñābhaṅgabhayēna gadgadagalatruṭyadvilīnākṣaraṃ kō dēhīti vadētsvadagdhajaṭharasyārthē manasvī pumān ॥ 3.21 ॥
abhimatamahāmānagranthiprabhēdapaṭīyasī gurutaraguṇagrāmābhōjasphuṭōjjvalachandrikā । vipulavilallajjāvallīvitānakuṭhārikā jaṭharapiṭharī duspurēyaṃ karōti viḍambanam ॥ 3.22 ॥
puṇyē grāmē vanē vā mahati sitapaṭachChannapālī kapāliṃ hyādāya nyāyagarbhadvijahutahutabhugdhūmadhūmrōpakaṇṭhē । dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭō varaṃ udaradarīpūraṇāya kṣudhārtō mānī prāṇaiḥ sanāthō na punaranudinaṃ tulyakulyēsu dīnaḥ ॥ 3.23 ॥
gaṅgātaraṅgakaṇaśīkaraśītalāni vidyādharādhyuṣitachāruśilātalāni । sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni yatsāvamānaparapiṇḍaratā manuṣyāḥ ॥ 3.24 ॥
kiṃ kandāḥ kandarēbhyaḥ pralayaṃ upagatā nirjharā vā giribhyaḥ pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasagalabhṛtō valkalinyaścha śākhāḥ । vīkṣyantē yanmukhāni prasabhaṃ apagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ duḥkhāptasvalpavittasmayapavanavaśānartitabhrūlatāni ॥ 3.25 ॥
puṇyairmūlaphalaistathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā bhūśayyāṃ navapallavairakṛpaṇairuttiṣṭha yāvō vanam । kṣudrāṇāṃ avivēkamūḍhamanasāṃ yatrēśvarāṇāṃ sadā vittavyādhivikāravihvalagirāṃ nāmāpi na śrūyatē ॥ 3.26 ॥
phalaṃ svēchChālabhyaṃ prativanaṃ akhēdaṃ kṣitiruhāṃ payaḥ sthānē sthānē śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām । mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī sahantē santāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ ॥ 3.27 ॥
yē vartantē dhanapatipuraḥ prārthanāduḥkhabhājō yē chālpatvaṃ dadhati viṣayākṣēpaparyāptabuddhēḥ । tēṣāṃ antaḥsphuritahasitaṃ vāsarāṇi smarēyaṃ dhyānachChēdē śikharikuharagrāvaśayyāniṣaṇṇaḥ ॥ 3.28 ॥
yē santōṣanirantarapramuditastēṣāṃ na bhinnā mudō yē tvanyē dhanalubdhasaṅkaladhiyastēsāṃ na tṛṣṇāhatā । itthaṃ kasya kṛtē kutaḥ sa vidhinā kīdṛkpadaṃ sampadāṃ svātmanyēva samāptahēmamahimā mērurna mē rōchatē ॥ 3.29 ॥
bhikṣāhāraṃ adainyaṃ apratisukhaṃ bhītichChidaṃ sarvatō durmātsaryamadābhimānamathanaṃ duḥkhaughavidhvaṃsanam । sarvatrānvahaṃ aprayatnasulabhaṃ sādhupriyaṃ pāvanaṃ śambhōḥ satraṃ avāyaṃ akṣayanidhiṃ śaṃsanti yōgīśvarāḥ ॥ 3.30 ॥
bhōgē rōgabhayaṃ kulē chyutibhayaṃ vittē nṛpālādbhayaṃ mānē dainyabhayaṃ balē ripubhayaṃ rūpē jarāyā bhayam । śāstrē vādibhayaṃ guṇē khalabhayaṃ kāyē kṛtāntādbhayaṃ sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṛṇāṃ vairāgyamēvābhayam ॥ 3.31 ॥
ākrāntaṃ maraṇēna janma jarasā chātyujjvalaṃ yauvanaṃ santōṣō dhanalipsayā śamasukhaṃ prauḍhāṅganāvibhramaiḥ । lōkairmatsaribhirguṇā vanabhuvō vyālairnṛpā durjanair asthairyēṇa vibhūtayō'pyapahatā grastaṃ na kiṃ kēna vā ॥ 3.32 ॥
ādhivyādhiśatairjanasya vividhairārōgyaṃ unmūlyatē lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ । jātaṃ jātaṃ avaśyaṃ āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karōtyātmasāt tatkiṃ tēna niraṅkuśēna vidhinā yannirmitaṃ susthiram ॥ 3.33 ॥
bhōgāstuṅgataraṅgabhaṅgataralāḥ prāṇāḥ kṣaṇadhvaṃsinaḥ stōkānyēva dināni yauvanasukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā । tatsaṃsāraṃ asāraṃ ēva nikhilaṃ buddhvā budhā bōdhakā lōkānugrahapēśalēna manasā yatnaḥ samādhīyatām ॥ 3.34 ॥
bhōgā mēghavitānamadhyavilasatsaudāminīchañchalā āyurvāyuvighaṭṭitābjapaṭalīlīnāmbuvadbhaṅguram । līlā yauvanalālasāstanubhṛtāṃ ityākalayya drutaṃ yōgē dhairyasamādhisiddhisulabhē buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ ॥ 3.35 ॥
āyuḥ kallōlalōlaṃ katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ arthāḥ saṅkalpakalpā ghanasamayataḍidvibhramā bhōgapūgāḥ । kaṇṭhāślēṣōpagūḍhaṃ tadapi cha na chiraṃ yatpriyābhiḥ praṇītaṃ brahmaṇyāsaktachittā bhavata bhavabhayāmbhōdhipāraṃ tarītum ॥ 3.36 ॥
kṛchChrēṇāmēdhyamadhyē niyamitatanubhiḥ sthīyatē garbhavāsē kāntāviślēṣaduḥkhavyatikaraviṣamō yauvanē chōpabhōgaḥ । vāmākṣīṇāṃ avajñāvihasitavasatirvṛddhabhāvō'nyasādhuḥ saṃsārē rē manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpaṃ apyasti kiñchit ॥ 3.37 ॥
vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī rōgāścha śatrava iva praharanti dēham । āyuḥ parisravanti bhinnaghaṭādivāmbhō lōkastathāpyahitaṃ ācharatīti chitram ॥ 3.38 ॥
bhōgā bhaṅguravṛttayō bahuvidhāstairēva chāyaṃ bhavastat kasyēha kṛtē paribhramata rē lōkāḥ kṛtaṃ chēṣṭataiḥ । āśāpāśaśatāpaśāntiviśadaṃ chētaḥsamādhīyatāṃ kāmōtpattivaśātsvadhāmani yadi śraddēyaṃ asmadvachaḥ ॥ 3.39 ॥
sakhē dhanyāḥ kēchittruṭitabhavabandhavyatikarā vanāntē chittāntarviṣaṃ aviṣayāśītviṣagatāḥ । śarachchandrajyōtsnādhavalagaganābhōgasubhagāṃ nayantē yē rātriṃ sukṛtachayachintaikaśaraṇāḥ ॥ 3.39.1 ॥
brahmēndrādimarudgaṇāṃstṛṇakaṇānyatra sthitō manyatē yatsvādādvirasā bhavanti vibhavāstrailōkyarājyādayaḥ । bhōgaḥ kō'pi sa ēva ēka paramō nityōditō jṛmbhatē bhōḥ sādhō kṣaṇabhaṅgurē taditarē bhōgē ratiṃ mā kṛthāḥ ॥ 3.40 ॥
sā ramyā nagarī mahānsa nṛpatiḥ sāmantachakraṃ cha tat pārśvē tasya cha sā vidagdhapariṣattāśchandrabimbānanāḥ । udvṛttaḥ sa rājaputranivahastē vandinastāḥ kathāḥ sarvaṃ yasya vaśādagātsmṛtipathaṃ kālāya tasmai namaḥ ॥ 3.41 ॥
yatrānēkaḥ kvachidapi gṛhē tatra tiṣṭhatyathaikō yatrāpyēkastadanu bahavastatra naikō'pi chāntē । itthaṃ nēyau rajanidivasau lōlayandvāvivākṣau kālaḥ kalyō bhuvanaphalakē krīḍati prāṇiśāraiḥ ॥ 3.42 ॥
ādityasya gatāgatairaharahaḥ saṅkṣīyatē jīvitaṃ vyāpārairbahukāryabhāragurubhiḥ kālō'pi na jñāyatē । dṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaścha nōtpadyatē pītvā mōhamayīṃ pramādamadirāṃ unmattabhūtaṃ jagat ॥ 3.43 ॥
rātriḥ saiva punaḥ sa ēva divasō matvā mudhā jantavō dhāvantyudyaminastathaiva nibhṛtaprārabdhatattatkriyāḥ । vyāpāraiḥ punaruktabhūtaviṣayairitthaṃ vidhēnāmunā saṃsārēṇa kadarthitā vayaṃ ahō mōhānna lajjāmahē ॥ 3.44 ॥
na dhyānaṃ padaṃ īśvarasya vidhivatsaṃsāravichChittayē svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmō'pi nōpārjitaḥ । nārīpīnapayōdharōruyugalaṃ svapnē'pi nāliṅgitaṃ mātuḥ kēvalaṃ ēva yauvanavanachChēdē kuṭhārā vayam ॥ 3.45 ॥
nābhyastā prativādivṛndadamanī vidyā vinītōchitā khaḍgāgraiḥ karikumbhapīṭhadalanairnākaṃ na nītaṃ yaśaḥ । kāntākaumalapallavādhararasaḥ pītō na chandrōdayē tāruṇyaṃ gataṃ ēva niṣphalaṃ ahō śūnyālayē dīpavat ॥ 3.46 ॥
vidyā nādhigatā kalaṅkarahitā vittaṃ cha nōpārjitaṃ śuśrūṣāpi samāhitēna manasā pitrōrna sampāditā । ālōlāyatalōchanāḥ priyatamāḥ svapnē'pi nāliṅgitāḥ kālō'yaṃ parapiṇḍalōlupatayā kākairiva prēryatē ॥ 3.47 ॥
vayaṃ yēbhyō jātāśchiraparigatā ēva khalu tē samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛtiviṣayatāṃ tē'pi gamitāḥ । idānīṃ ētē smaḥ pratidivasaṃ āsannapatanā gatāstulyāvasthāṃ sikatilanadītīratarubhiḥ ॥ 3.48 ॥
āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ tasyārdhasya parasya chārdhaṃ aparaṃ bālatvavṛddhatvayōḥ । śēṣaṃ vyādhiviyōgaduḥkhasahitaṃ sēvādibhirnīyatē jīvē vāritaraṅgachañchalatarē saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām ॥ 3.49 ॥
kṣaṇaṃ bālō bhūtvā kṣaṇaṃ api yuvā kāmarasikaḥ kṣaṇaṃ vittairhīnaḥ kṣaṇaṃ api cha sampūrṇavibhavaḥ । jarājīrṇairaṅgairnaṭa iva balīmaṇḍitatanūr naraḥ saṃsārāntē viśati yamadhānīyavanikām ॥ 3.50 ॥
tvaṃ rājā vayaṃ apyupāsitaguruprajñābhimānōnnatāḥ khyātastvaṃ vibhavairyaśāṃsi kavayō dikṣu pratanvanti naḥ । itthaṃ mānadhanātidūraṃ ubhayōrapyāvayōrantaraṃ yadyasmāsu parāṅmukhō'si vayaṃ apyēkāntatō niḥspṛhā ॥ 3.51 ॥
arthānāṃ īśiṣē tvaṃ vayaṃ api cha girāṃ īśmahē yāvadarthaṃ śūrastvaṃ vādidarpavyupaśamanavidhāvakṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ । sēvantē tvāṃ dhanāḍhyā matimalahatayē māṃ api śrōtukāmāḥ । mayyapyāsthā na tē chēttvayi mama nitarāṃ ēva rājannanāsthā ॥ 3.52 ॥
vayaṃ iha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ sama iha paritōṣō nirviśēṣō viśēṣaḥ । sa tu bhavatu daridrō yasya tṛṣṇā viśālā manasi cha parituṣṭē kō'rthavānkō daridraḥ ॥ 3.53 ॥
phalaṃ alaṃ aśanāya svādu pānāya tōyaṃ kṣitirapi śayanārthaṃ vāsasē valkalaṃ cha । navadhanamadhupānabhrāntasarvēndriyāṇāṃ avinayaṃ anumantuṃ nōtsahē durjanānām ॥ 3.54 ॥
aśnīmahi vayaṃ bhikṣāṃ āśāvāsō vasīmahi । śayīmahi mahīpṛṣṭhē kurvīmahi kiṃ īśvaraiḥ ॥ 3.55 ॥
na naṭā nā viṭā na gāyakā na cha sabhyētaravādachuñchavaḥ । nṛpaṃ īkṣituṃ atra kē vayaṃ stanabhārānamitā na yōṣitaḥ ॥ 3.56 ॥
vipulahṛdayairīśairētajjagajjanitaṃ purā vidhṛtaṃ aparairdattaṃ chānyairvijitya tṛṇaṃ yathā । iha hi bhuvanānyanyairdhīrāśchaturdaśa bhuñjatē katipayapurasvāmyē puṃsāṃ ka ēṣa madajvaraḥ ॥ 3.57 ॥
abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇaṃ api na yātaṃ nṛpaśatair bhuvastasyā lābhē ka iva bahumānaḥ kṣitibhṛtām । tadaṃśasyāpyaṃśē tadavayalēśē'pi patayō viṣādē kartavyē vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam ॥ 3.58 ॥
mṛtpiṇḍō jalarēkhayā valayitaḥ sarvō'pyayaṃ nanvaṇuḥ svāṃśīkṛtya sa ēva saṅgaraśatai rājñāṃ gaṇā bhuñjatē । yē dadyurdadatō'thavā kiṃ aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ dhigdhiktānpuruṣādhamāndhanakaṇānvāñChanti tēbhyō'pi yē ॥ 3.59 ॥
sa jātaḥ kō'pyāsīnmadanaripuṇā mūrdhni dhavalaṃ kapālaṃ yasyōchchairvinihitaṃ alaṅkāravidhayē । nṛbhiḥ prāṇatrāṇapravaṇamatibhiḥ kaiśchidadhunā namadbhiḥ kaḥ puṃsāṃ ayaṃ atuladarpajvarabharaḥ ॥ 3.60 ॥
parēṣāṃ chētāṃsi pratidivasaṃ ārādhya bahudhā prasādaṃ kiṃ nētuṃ viśasi hṛdaya klēśakalitam । prasannē tvayyantaḥsavayamuditachintāmaṇigaṇō viviktaḥ saṅkalpaḥ kiṃ abhilaṣitaṃ puṣyati na tē ॥ 3.61 ॥
satyāṃ ēva trilōkīsariti haraśiraśchumbinīvachChaṭāyāṃ sadvṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭaviṭapabhavairvalkalaiḥ satphalaiścha । kō'yaṃ vidvānvipattijvarajanitarujātīvaduḥkhāsikānāṃ vaktraṃ vīkṣēta duḥsthē yadi hi na vibhṛyātsvē kuṭumbē'nukampām ॥ 3.61.1 ॥
paribhramasi kiṃ mudhā kvachana chitta viśrāmyatāṃ svayaṃ bhavati yadyathā bhavati tattathā nānyathā । atītaṃ ananusmarannapi cha bhāvyasaṅkalpayannatarkita samāgamānubhavāmi bhōganāham ॥ 3.62 ॥
ētasmādviramēndriyārthagahanādāyāsakādāśrayaśrēyō mārgaṃ aśēṣaduḥkhaśamanavyāpāradakṣaṃ kṣaṇāt । svātmībhāvaṃ upaihi santyaja nijāṃ kallōlalōlaṃ gatiṃ mā bhūyō bhaja bhaṅgurāṃ bhavaratiṃ chētaḥ prasīdādhunā ॥ 3.63 ॥
mōhaṃ mārjaya tāṃ upārjaya ratiṃ chandrārdhachūḍāmaṇau chētaḥ svargataraṅgiṇītaṭabhuvāṃ āsaṅgaṃ aṅgīkuru । kō vā vīchiṣu budbudēṣu cha taḍillēkhāsu cha śrīṣu cha jvālāgrēṣu cha pannagēṣu saridvēgēṣu cha chapratyayaḥ ॥ 3.64 ॥
chētaśchintaya mā ramāṃ sakṛdimāṃ asthāyinīṃ āsthayā bhūpālabhrukuṭīkuṭīviharaṇavyāpārapaṇyāṅganām । kanthākañchukinaḥ praviśya bhavanadvārāṇi vārāṇasīrathyā paṅktiṣu pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāṃ apēkṣāmahē ॥ 3.65 ॥
agrē gītaṃ sarasakavayaḥ pārśvayōrdākṣiṇātyāḥ paśchāllīlāvalayaraṇitaṃ chāmaragrāhiṇīnām । yadyastyēvaṃ kuru bhavarasāsvādanē lampaṭatvaṃ nō chēchchētaḥ praviśa sahasā nirvikalpē samādhau ॥ 3.66 ॥
prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadudhāstataḥ kiṃ nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim । sampāditāḥ praṇayinō vibhavaistataḥ kiṃ kalpaṃ sthitāstanubhṛtāṃ tanavastataḥ kim ॥ 3.67 ॥
bhaktirbhavē maraṇajanmabhayaṃ hṛdisthaṃ snēhō na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ । saṃsarja dōṣarahitā vijayā vanāntā vairāgyaṃ asti kiṃ itaḥ paramarthanīyam ॥ 3.68 ॥
tasmādanantaṃ ajaraṃ paramaṃ vikāsi tadbrahma chintaya kiṃ ēbhirasadvikalpaiḥ । yasyānuṣaṅgiṇa imē bhuvanādhipatyabhōgādayaḥ kṛpaṇalōkamatā bhavanti ॥ 3.69 ॥
pātālaṃ āviśasi yāsi nabhō vilaṅghya diṅmaṇḍalaṃ bhramasi mānasa chāpalēna । bhrāntyāpi jātu vimalaṃ kathaṃ ātmanīnaṃ na brahma saṃsarasi nirvṛtiṃ ēṣi yēna ॥ 3.70 ॥
kiṃ vēdaiḥ smṛtibhiḥ purāṇapaṭhanaiḥ śāstrairmahāvistaraiḥ svargagrāmakuṭīnivāsaphaladaiḥ karmakriyāvibhramaiḥ । muktvaikaṃ bhavaduḥkhabhārarachanāvidhvaṃsakālānalaṃ svātmānandapadapravēśakalanaṃ śēsairvāṇigvṛttibhiḥ ॥ 3.71 ॥
nāyaṃ tē samayō rahasyaṃ adhunā nidrāti nāthō yadi sthitvā drakṣyati kupyati prabhuriti dvārēṣu yēṣāṃ vachaḥ । chētastānapahāya yāhi bhavanaṃ dēvasya viśvēśitur nirdauvārikanirdayōktyaparuṣaṃ niḥsaumaśarmapradam ॥ 3.71.1 ॥
yatō mēruḥ śrīmānnipatati yugāntāgnivalitaḥ samudrāḥ śuṣyanti prachuramakaragrāhanilayāḥ । dharā gachChatyantaṃ dharaṇidharapādairapi dhṛtā śarīrē kā vārtā karikalabhakarṇāgrachapalē ॥ 3.72 ॥
gātraṃ saṅkuchitaṃ gatirvigalitā bhraṣṭā cha dantāvalir dṛṣṭirnakṣyati vardhatē badhiratā vaktraṃ cha lālāyatē । vākyaṃ nādriyatē cha bāndhavajanō bhāryā na śuśrūṣatē hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇavayasaḥ putrō'pyamitrāyatē ॥ 3.73 ॥
varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śirōruhāṇāṃ sthānaṃ jarāparibhavasya tadā pumāṃsam । ārōpitāṃsthiśatakaṃ parihṛtya yānti chaṇḍālakūpaṃ iva dūrataraṃ taruṇyaḥ ॥ 3.74 ॥
yāvatsvasthaṃ idaṃ śarīraṃ arujaṃ yāvachcha dūrē jarā yāvachchēndriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayō nāyuṣaḥ । ātmaśrēyasi tāvadēva viduṣā kāryaḥ prayatnō mahān sandīptē bhavanē tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ ॥ 3.75 ॥
tapasyantaḥ santaḥ kiṃ adhinivasāmaḥ suranadīṃ guṇōdārāndārānuta paricharāmaḥ savinayam । pibāmaḥ śāstraughānutavividhakāvyāmṛtarasān na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipayanimēṣāyuṣi janē ॥ 3.76 ॥
durārādhyāśchāmī turagachalachittāḥ kṣitibhujō vayaṃ tu sthūlēchChāḥ sumahati phalē baddhamanasaḥ । jarā dēhaṃ mṛtyurharati dayitaṃ jīvitaṃ idaṃ sakhē nānyachChrēyō jagati viduṣē'nyatra tapasaḥ ॥ 3.77 ॥
mānē mlāyini khaṇḍitē cha vasuni vyarthē prayātē'rthini kṣīṇē bandhujanē gatē parijanē naṣṭē śanairyauvanē । yuktaṃ kēvalaṃ ētadēva sudhiyāṃ yajjahnukanyāpayaḥpūtāgrāva girīndrakandarataṭīkuñjē nivāsaḥ kvachit ॥ 3.78 ॥
ramyāśchandramarīchayastṛṇavatī ramyā vanāntasthalī ramyaṃ sādhusamāgamāgatasukhaṃ kāvyēṣu ramyāḥ kathāḥ । kōpōpāhitabāṣpabindutaralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ sarvaṃ ramyaṃ anityatāṃ upagatē chittē na kiñchitpunaḥ ॥ 3.79 ॥
ramyaṃ harmyatalaṃ na kiṃ vasatayē śravyaṃ na gēyādikaṃ kiṃ vā prāṇasamāsamāgamasukhaṃ naivādhikaprītayē । kintu bhrāntapataṅgakṣapavanavyālōladīpāṅkurachChāyā chañchalaṃ ākalayya sakalaṃ santō vanāntaṃ gatāḥ ॥ 3.80 ॥
ā saṃsārāttribhuvanaṃ idaṃ chinvatāṃ tāttādṛṅnaivāsmākaṃ nayanapadavīṃ śrōtramārgaṃ gatō vā । yō'yaṃ dhattē viṣayakariṇō gāḍhagūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ karaṇakariṇaḥ saṃyamālānalīlām ॥ 3.81 ॥
yadētatsvachChandaṃ viharaṇaṃ akārpaṇyaṃ aśanaṃ sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutaṃ upaśamaikavrataphalam । manō mandaspandaṃ bahirapi chirasyāpi vimṛśanna jānē kasyaiṣā pariṇatirudārasya tapasaḥ ॥ 3.82 ॥
jīrṇā ēva manōrathāścha hṛdayē yātaṃ cha tadyauvanaṃ hantāṅgēṣu guṇāśbandhyaphalatāṃ yātā guṇajñairvinā । kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavānkālaḥ kṛtāntō'kṣamī hā jñātaṃ madanāntakāṅghriyugalaṃ muktvāsti nānyō gatiḥ ॥ 3.83 ॥
mahēśvarē vā jagatāṃ adhīśvarē janārdanē vā jagadantarātmani । na vastubhēdapratipattirasti mē tathāpi bhaktistaruṇēnduśēkharē ॥ 3.84 ॥
sphuratsphārajyōtsnādhavalitatalē kvāpi pulinē sukhāsīnāḥ śāntadhvantisu rajanīṣu dyusaritaḥ । bhavābhōgōdvignāḥ śiva śiva śivētyuchchavachasaḥ kadā yāsyāmō'targatabahulabāṣpākuladaśām ॥ 3.85 ॥
mahādēvō dēvaḥ saridapi cha saiṣā surasaridguhā ēvāgāraṃ vasanaṃ api tā ēva haritaḥ । suhṛdā kālō'yaṃ vrataṃ idaṃ adainyavrataṃ idaṃ kiyadvā vakṣyāmō vaṭaviṭapa ēvāstu dayitā ॥ 3.85.1 ॥
vitīrṇē sarvasvē taruṇakaruṇāpūrṇahṛdayāḥ smarantaḥ saṃsārē viguṇapariṇāmāṃ vidhigatim । vayaṃ puṇyāraṇyē pariṇataśarachchandrakiraṇās triyāmā nēsyāmō haracharaṇachintaikaśaraṇāḥ ॥ 3.86 ॥
kadā vārāṇasyāṃ amarataṭinīrōdhasi vasan vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhānō'ñjalipuṭam । ayē gaurīnātha tripurahara śambhō trinayana prasīdētyākrōśannimiṣaṃ iva nēṣyāmi divasān ॥ 3.87 ॥
udyānēṣu vichitrabhōjanavidhistīvrātitīvraṃ tapaḥ kaupīnāvaraṇaṃ suvastraṃ amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam । āsannaṃ maraṇaṃ cha maṅgalasamaṃ yasyāṃ samutpadyatē tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhairanyatra kiṃ sthīyatē ॥ 3.87.1 ॥
snātvā gāṅgaiḥ payōbhiḥ śuchikusumaphalairarchayitvā vibhō tvā dhyēyē dhyānaṃ nivēśya kṣitidharakuharagrāvaparyaṅkamūlē । ātmārāmaḥ phalāśī guruvachanaratastvatprasādātsmarārē duḥkhaṃ mōkṣyē kadāhaṃ samakaracharaṇē puṃsi sēvāsamuttham ॥ 3.88 ॥
ēkākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātrō digambaraḥ । kadā śambhō bhaviṣyāmi karmanirmūlanakṣamaḥ ॥ 3.89 ॥
pāṇiṃ pātrayatāṃ nisargaśuchinā bhaikṣēṇa santuṣyatāṃ yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahutṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām । atyāgē'pi tanōrakhaṇḍaparamānandāvabōdhaspṛśā madhvā kō'pi śivaprasādasulabhaḥ sampatsyatē yōginām ॥ 3.90 ॥
kaupīnaṃ śatakhaṇḍajarjarataraṃ kanthā punastādṛśī naiśchintyaṃ nirapēkṣabhaikṣyaṃ aśanaṃ nidrā śmaśānē vanē । svātantryēṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā sthairyaṃ yōgamahōtsavē'pi cha yadi trailōkyarājyēna kim ॥ 3.91 ॥
brahmāṇḍaṃ maṇḍalīmātraṃ kiṃ lōbhāya manasvinaḥ । śapharīsphurtēnābdhiḥ kṣubdhō na khalu jāyatē ॥ 3.92 ॥
mātarlakṣmi bhajasva kañchidaparaṃ matkāṅkṣiṇī mā sma bhūr bhōgēṣu spṛhayālavastava vaśē kā niḥspṛhāṇāṃ asi । sadyaḥ syūtapalāśapatrapuṭikāpātraiḥ pavitrīkṛtair bhikṣāvastubhirēva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahē ॥ 3.93 ॥
mahāśayyā pṛthvī vipulaṃ upadhānaṃ bhujalatāṃ vitānaṃ chākāśaṃ vyajanaṃ anukūlō'yaṃ anilaḥ । śarachchandrō dīpō virativanitāsaṅgamuditaḥ sukhī śāntaḥ śētē muniratanubhūtirnṛpa iva ॥ 3.94 ॥
bhikṣāsī janamadhyasaṅgarahitaḥ svāyattachēṣṭaḥ sadā hānādānaviraktamārganirataḥ kaśchittapasvī sthitaḥ । rathyākīrṇaviśīrṇajīrṇavasanaḥ samprāptakanthāsanō nirmānō nirahaṅkṛtiḥ śamasukhābhōgaikabaddhaspṛhaḥ ॥ 3.95 ॥
chaṇḍālaḥ kiṃ ayaṃ dvijātirathavā śūdrō'tha kiṃ tāpasaḥ kiṃ vā tattvavivēkapēśalamatiryōgīśvaraḥ kō'pi kim । ityutpannavikalpajalpamukharairābhāṣyamāṇā janair na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭamanasō yānti svayaṃ yōginaḥ ॥ 3.96 ॥
hiṃsāśūnyaṃ ayatnalabhyaṃ aśanaṃ dhātrā marutkalpitaṃ vyālānaṃ paśavastṛṇāṅkurabhujastuṣṭāḥ sthalīśāyinaḥ । saṃsārārṇavalaṅghanakṣamadhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ tāṃ anvēṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ ॥ 3.97 ॥
gaṅgātīrē himagiriśilābaddhapadmāsanasya brahmadhyānābhyasanavidhinā yōganidrāṃ gatasya । kiṃ tairbhāvyaṃ mama sudivasairyatra tē nirviśaṅkāḥ kaṇḍūyantē jaraṭhahariṇāḥ svāṅgaṃ aṅgē madīyē ॥ 3.98 ॥
jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitaṃ amalapaṭaṃ paṭṭasūtraṃ tataḥ kiṃ ēkā bhāryā tataḥ kiṃ hayakarisugaṇairāvṛtō vā tataḥ kim । bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanaṃ athavā vāsarāntē tataḥ kiṃ vyaktajyōtirna vāntarmathitabhavabhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim ॥ 3.98.1 ॥
pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇaparigataṃ bhaikṣyaṃ akṣayyaṃ annaṃ vistīrṇaṃ vastraṃ āśādaśakaṃ achapalaṃ talpaṃ asvalpaṃ urvīm । yēṣāṃ niḥsaṅgatāṅgīkaraṇapariṇatasvāntasantōṣiṇastē dhanyāḥ sannyastadainyavyatikaranikarāḥ karma nirmūlayanti ॥ 3.99 ॥
trailōkyādhipatitvaṃ ēva virasaṃ yasminmahāśāsanē tallabdhvāsanavastramānaghaṭanē bhōgē ratiṃ mā kṛthāḥ । bhōgaḥ kō'pi sa ēka ēva paramō nityōditā jṛmbhanē yatsvādādvirasā bhavanti visayāstrailōkyarājyādayaḥ ॥ 3.99.1 ॥
mātarmēdini tāta māruti sakhē tējaḥ subandhō jala bhrātarvyauma nibaddha ēṣa bhavatāṃ antyaḥ praṇāmāñjaliḥ । yuṣmatsaṅgavaśōpajātasukṛtasphārasphurannirmalajñānāpāsta samastamōhamahimā līnē parabrahmaṇi ॥ 3.100 ॥
śayyā śailaśilāgṛhaṃ giriguhā vastraṃ taruṇāṃ tvachaḥ sāraṅgāḥ suhṛdō nanu kṣitiruhāṃ vṛttiḥ phalaiḥ kaumalaiḥ । yēsāṃ nirjharaṃ ambupānaṃ uchitaṃ ratyai tu vidyāṅganā manyē tē paramēśvarāḥ śirasi yari baddhō na sēvāñjaliḥ ॥ 3.101 ॥
dhairyaṃ yasya pitā kṣamā cha jananī śāntiśchiraṃ gēhinī satyaṃ mitraṃ idaṃ dayā cha bhaginī bhrātā manaḥsaṃyamaḥ । śayyā bhūmitalaṃ diśō'pi vasanaṃ jñānāmṛtaṃ bhōjanaṃ hyētē yasya kuṭumbinō vada sakhē kasmādbhayaṃ yōginaḥ ॥ 3.102 ॥
ahō vā hārē vā balavati ripau vā suhṛdi vā maṇau vā lōṣṭhē vā kusumaśayanē vā dṛṣadi vā । tṛṇē vā straiṇē vā mama samadṛśō yānti divasāḥ kvachitpuṇyāraṇyē śiva śiva śivēti pralapataḥ ॥ 3.103 ॥
Browse Related Categories: