Vidura Neethi · Traditional devotional text · Source: vignanam.org (Traditional devotional text (public-domain shlokas))
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi vidurahitavākyē pañchatriṃśō'dhyāyaḥ ॥
dhṛtarāṣṭra uvācha
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts
brūhi bhūyō mahābuddhē dharmārthasahitaṃ vachaḥ । śaṛṇvatō nāsti mē tṛptirvichitrāṇīha bhāṣasē ॥ 1॥
vidura uvācha
sarvatīrthēṣu vā snānaṃ sarvabhūtēṣu chārjavam । ubhē ētē samē syātāmārjavaṃ vā viśiṣyatē ॥ 2॥
ārjavaṃ pratipadyasva putrēṣu satataṃ vibhō । iha kīrtiṃ parāṃ prāpya prētya svargamavāpsyasi ॥ 3॥
yāvatkīrtirmanuṣyasya puṇyā lōkēṣu gīyatē । tāvatsa puruṣavyāghra svargalōkē mahīyatē ॥ 4॥
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam । virōchanasya saṃvādaṃ kēśinyarthē sudhanvanā ॥ 5॥
kēśinyuvācha
kiṃ brāhmaṇāḥ svichChrēyāṃsō ditijāḥ svidvirōchana । atha kēna sma paryaṅkaṃ sudhanvā nādhirōhati ॥ 6॥
virōchana uvācha
prājāpatyā hi vai śrēṣṭhā vayaṃ kēśini sattamāḥ । asmākaṃ khalvimē lōkāḥ kē dēvāḥ kē dvijātayaḥ ॥ 7॥
kēśinyuvācha
ihaivāssva pratīkṣāva upasthānē virōchana । sudhanvā prātarāgantā paśyēyaṃ vāṃ samāgatau ॥ 8॥
virōchana uvācha
tathā bhadrē kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣasē । sudhanvānaṃ cha māṃ chaiva prātardraṣṭāsi saṅgatau ॥ 9॥
vidura uvācha
anvālabhē hiraṇmayaṃ prāhrādē'haṃ tavāsanam । ēkatvamupasampannō na tvāsēyaṃ tvayā saha ॥ 10॥
virōchana uvācha
anvāharantu phalakaṃ kūrchaṃ vāpyatha vā bṛsīm । sudhanvanna tvamarhō'si mayā saha samāsanam ॥ 11॥
sudhanvōvācha । pitāpi tē samāsīnamupāsītaiva māmadhaḥ । bālaḥ sukhaidhitō gēhē na tvaṃ kiṃ chana budhyasē ॥ 12॥
virōchana uvācha
hiraṇyaṃ cha gavāśvaṃ cha yadvittamasurēṣu naḥ । sudhanvanvipaṇē tēna praśnaṃ pṛchChāva yē viduḥ ॥ 13॥
sudhanvōvācha । hiraṇyaṃ cha gavāśvaṃ cha tavaivāstu virōchana । prāṇayōstu paṇaṃ kṛtvā praśnaṃ pṛchChāva yē viduḥ ॥ 14॥
virōchana uvācha
āvāṃ kutra gamiṣyāvaḥ prāṇayōrvipaṇē kṛtē । na hi dēvēṣvahaṃ sthātā na manuṣyēṣu karhi chit ॥ 15
sudhanvōvācha । pitaraṃ tē gamiṣyāvaḥ prāṇayōrvipaṇē kṛtē । putrasyāpi sa hētōrhi prahrādō nānṛtaṃ vadēt ॥ 16॥
prahlāda uvācha
imau tau sampradṛśyētē yābhyāṃ na charitaṃ saha । āśīviṣāviva kruddhāvēkamārgamihāgatau ॥ 17॥
kiṃ vai sahaiva charatō na purā charataḥ saha । virōchanaitatpṛchChāmi kiṃ tē sakhyaṃ sudhanvanā ॥ 18॥
virōchana uvācha
na mē sudhanvanā sakhyaṃ prāṇayōrvipaṇāvahē । prahrāda tattvāmṛpchChāmi mā praśnamanṛtaṃ vadīḥ ॥ 19॥
prahlāda uvācha
udakaṃ madhuparkaṃ chāpyānayantu sudhanvanē । brahmannabhyarchanīyō'si śvētā gauḥ pīvarī kṛtā ॥ 20॥
sudhanvōvācha । udakaṃ madhuparkaṃ cha patha ēvārpitaṃ mama । prahrāda tvaṃ tu nau praśnaṃ tathyaṃ prabrūhi pṛchChatōḥ ॥ 21॥
prahlāda uvācha
purtō vānyō bhavānbrahmansākṣyē chaiva bhavētsthitaḥ । tayōrvivadatōḥ praśnaṃ kathamasmadvibhō vadēt ॥ 22॥
atha yō naiva prabrūyātsatyaṃ vā yadi vānṛtam । ētatsudhanvanpṛchChāmi durvivaktā sma kiṃ vasēt ॥ 23॥
sudhanvōvācha । yāṃ rātrimadhivinnā strī yāṃ chaivākṣa parājitaḥ । yāṃ cha bhārābhitaptāṅgō durvivaktā sma tāṃ vasēt ॥ 24॥
nagarē pratiruddhaḥ sanbahirdvārē bubhukṣitaḥ । amitrānbhūyasaḥ paśyandurvivaktā sma tāṃ vasēt ॥ 25॥
pañcha paśvanṛtē hanti daśa hanti gavānṛtē । śatamaśvānṛtē hanti sahasraṃ puruṣānṛtē ॥ 26॥
hanti jātānajātāṃścha hiraṇyārthō'nṛtaṃ vadan । sarvaṃ bhūmyanṛtē hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ ॥ 27॥
prahlāda uvācha
mattaḥ śrēyānaṅgirā vai sudhanvā tvadvirōchana । mātāsya śrēyasī mātustasmāttvaṃ tēna vai jitaḥ ॥ 28॥
virōchana sudhanvāyaṃ prāṇānāmīśvarastava । sudhanvanpunarichChāmi tvayā dattaṃ virōchanam ॥ 29॥
sudhanvōvācha । yaddharmamavṛṇīthāstvaṃ na kāmādanṛtaṃ vadīḥ । punardadāmi tē tasmātputraṃ prahrāda durlabham ॥ 30॥
ēṣa prahrāda putrastē mayā dattō virōchanaḥ । pādaprakṣālanaṃ kuryātkumāryāḥ sannidhau mama ॥ 31॥
vidura uvācha
tasmādrājēndra bhūmyarthē nānṛtaṃ vaktumarhasi । mā gamaḥ sa sutāmātyō'tyayaṃ putrānanubhraman ॥ 32॥
na dēvā yaṣṭimādāya rakṣanti paśupālavat । yaṃ tu rakṣitumichChanti buddhyā saṃvibhajanti tam ॥ 33॥
yathā yathā hi puruṣaḥ kalyāṇē kurutē manaḥ । tathā tathāsya sarvārthāḥ sidhyantē nātra saṃśayaḥ ॥ 34॥
na Chandāṃsi vṛjināttārayanti āyāvinaṃ māyayā vartamānam । nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāś Chandāṃsyēnaṃ prajahatyantakālē ॥ 35॥
mattāpānaṃ kalahaṃ pūgavairaṃ bhāryāpatyōrantaraṃ jñātibhēdam । rājadviṣṭaṃ strīpumāṃsōrvivādaṃ varjyānyāhuryaścha panthāḥ praduṣṭhaḥ ॥ 36॥
sāmudrikaṃ vaṇijaṃ chōrapūrvaṃ śalāka dhūrtaṃ cha chikitsakaṃ cha । ariṃ cha mitraṃ cha kuśīlavaṃ cha naitānsākhyēṣvadhikurvīta sapta ॥ 37॥
mānāgnihōtramuta mānamaunaṃ mānēnādhītamuta mānayajñaḥ । ētāni chatvāryabhayaṅkarāṇi bhayaṃ prayachChantyayathā kṛtāni ॥ 38॥
agāra dāhī garadaḥ kuṇḍāśī sōmavikrayī । parva kāraścha sūchī cha mitra dhrukpāradārikaḥ ॥ 39॥
bhrūṇahā guru talpī cha yaścha syātpānapō dvijaḥ । atitīkṣṇaścha kākaścha nāstikō vēda nindakaḥ ॥ 40॥
sruva pragrahaṇō vrātyaḥ kīnāśaśchārthavānapi । rakṣētyuktaścha yō hiṃsyātsarvē brahmaṇhaṇaiḥ samāḥ ॥ 41॥
tṛṇōklayā jñāyatē jātarūpaṃ yugē bhadrō vyavahārēṇa sādhuḥ । śūrō bhayēṣvarthakṛchChrēṣu dhīraḥ kṛchChrāsvāpatsu suhṛdaśchārayaś cha ॥ 42॥
jarā rūpaṃ harati hi dhairyamāśā mṛtyuḥ prāṇāndharmacharyāmasūyā । krōdhaḥ śriyaṃ śīlamanārya sēvā hriyaṃ kāmaḥ sarvamēvābhimānaḥ ॥ 43॥
śrīrmaṅgalātprabhavati prāgalbhyātsampravardhatē । dākṣyāttu kurutē mūlaṃ saṃyamātpratitiṣṭhati ॥ 44॥
aṣṭau guṇāḥ puruṣaṃ dīpayanti prajñā cha kaulyaṃ cha damaḥ śrutaṃ cha । parākramaśchābahu bhāṣitā cha dānaṃ yathāśakti kṛtajñatā cha ॥ 45॥
ētānguṇāṃstāta mahānubhāvān ēkō guṇaḥ saṃśrayatē prasahya । rājā yadā satkurutē manuṣyaṃ sarvānguṇānēṣa guṇō'tibhāti ॥ 46॥
aṣṭau nṛpēmāni manuṣyalōkē svargasya lōkasya nidarśanāni । chatvāryēṣāmanvavētāni sadbhiś chatvāryēṣāmanvavayanti santaḥ ॥ 47॥
yajñō dānamadhyayanaṃ tapaś cha chatvāryētānyanvavētāni sadbhiḥ । damaḥ satyamārjavamānṛśaṃsyaṃ chatvāryētānyanvavayanti santaḥ ॥ 48॥
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā na tē vṛddhā yē na vadanti dharmam । nāsau harmō yatana satyamasti na tatsatyaṃ yachChalēnānuviddham ॥ 49॥
satyaṃ rūpaṃ śrutaṃ vidyā kaulyaṃ śīlaṃ balaṃ dhanam । śauryaṃ cha chirabhāṣyaṃ cha daśaḥ saṃsargayōnayaḥ ॥ 50॥
pāpaṃ kurvanpāpakīrtiḥ pāpamēvāśnutē phalam । puṇyaṃ kurvanpuṇyakīrtiḥ puṇyamēvāśnutē phalam ॥ 51॥
pāpaṃ prajñāṃ nāśayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ । naṣṭaprajñaḥ pāpamēva nityamārabhatē naraḥ ॥ 52॥
puṇyaṃ prajñāṃ vardhayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ । vṛddhaprajñaḥ puṇyamēva nityamārabhatē naraḥ ॥ 53॥
asūyakō danda śūkō niṣṭhurō vairakṛnnaraḥ । sa kṛchChraṃ mahadāpnōtō nachirātpāpamācharan ॥ 54॥
anasūyaḥ kṛtaprajñaḥ śōbhanānyācharansadā । akṛchChrātsukhamāpnōti sarvatra cha virājatē ॥ 55॥
prajñāmēvāgamayati yaḥ prājñēbhyaḥ sa paṇḍitaḥ । prājñō hyavāpya dharmārthau śaknōti sukhamēdhitum ॥ 56॥
divasēnaiva tatkuryādyēna rātau sukhaṃ vasēt । aṣṭa māsēna tatkuryādyēna varṣāḥ sukhaṃ vasēt ॥ 57॥
pūrvē vayasi tatkuryādyēna vṛddhasukhaṃ vasēt । yāvajjīvēna tatkuryādyēna prētya sukhaṃ vasēt ॥ 58॥
jīrṇamannaṃ praśaṃsanti bhāryaṃ cha gatayauvanām । śūraṃ vigatasaṅgrāmaṃ gatapāraṃ tapasvinam ॥ 59॥
dhanēnādharmalabdhēna yachChidramapidhīyatē । asaṃvṛtaṃ tadbhavati tatō'nyadavadīryatē ॥ 60॥
gururātmavatāṃ śāstā śāsā rājā durātmanām । atha prachChannapāpānāṃ śāstā vaivasvatō yamaḥ ॥ 61॥
ṛṣīṇāṃ cha nadīnāṃ cha kulānāṃ cha mahāmanām । prabhavō nādhigantavyaḥ strīṇāṃ duścharitasya cha ॥ 62॥
dvijātipūjābhiratō dātā jñātiṣu chārjavī । kṣatriyaḥ svargabhāgrājaṃśchiraṃ pālayatē mahīm ॥ 63॥
suvarṇapuṣpāṃ pṛthivīṃ chinvanti puruṣāstrayaḥ । śūraścha kṛtavidyaścha yaścha jānāti sēvitum ॥ 64॥
buddhiśrēṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhārata । tāni jaṅghā jaghanyāni bhārapratyavarāṇi cha ॥ 65॥
duryōdhanē cha śakunau mūḍhē duḥśāsanē tathā । karṇē chaiśvaryamādhāya kathaṃ tvaṃ bhūtimichChasi ॥ 66॥
sarvairguṇairupētāścha pāṇḍavā bharatarṣabha । pitṛvattvayi vartantē tēṣu vartasva putravat ॥ 67॥
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi vidurahitavākyē pañchatriṃśō'dhyāyaḥ ॥ 35॥
Browse Related Categories: