విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 35

ബ്രൂഹി ഭൂയോ മഹാബുദ്ധേ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ । ശ‍ഋണ്വതോ നാസ്തി മേ തൃപ്തിർവിചിത്രാണീഹ ഭാഷസേ ॥ 1॥

വിദുര ഉവാച

സർവതീര്ഥേഷു വാ സ്നാനം സർവഭൂതേഷു ചാര്ജവമ് । ഉഭേ ഏതേ സമേ സ്യാതാമാര്ജവം വാ വിശിഷ്യതേ ॥ 2॥

ആര്ജവം പ്രതിപദ്യസ്വ പുത്രേഷു സതതം വിഭോ । ഇഹ കീര്തിം പരാം പ്രാപ്യ പ്രേത്യ സ്വര്ഗമവാപ്സ്യസി ॥ 3॥

യാവത്കീര്തിര്മനുഷ്യസ്യ പുണ്യാ ലോകേഷു ഗീയതേ । താവത്സ പുരുഷവ്യാഘ്ര സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ ॥ 4॥

അത്രാപ്യുദാഹരംതീമമിതിഹാസം പുരാതനമ് । വിരോചനസ്യ സംവാദം കേശിന്യര്ഥേ സുധന്വനാ ॥ 5॥

കേശിന്യുവാച

കിം ബ്രാഹ്മണാഃ സ്വിച്ഛ്രേയാംസോ ദിതിജാഃ സ്വിദ്വിരോചന । അഥ കേന സ്മ പര്യംകം സുധന്വാ നാധിരോഹതി ॥ 6॥

വിരോചന ഉവാച

പ്രാജാപത്യാ ഹി വൈ ശ്രേഷ്ഠാ വയം കേശിനി സത്തമാഃ । അസ്മാകം ഖല്വിമേ ലോകാഃ കേ ദേവാഃ കേ ദ്വിജാതയഃ ॥ 7॥

കേശിന്യുവാച

ഇഹൈവാസ്സ്വ പ്രതീക്ഷാവ ഉപസ്ഥാനേ വിരോചന । സുധന്വാ പ്രാതരാഗംതാ പശ്യേയം വാം സമാഗതൌ ॥ 8॥

വിരോചന ഉവാച

തഥാ ഭദ്രേ കരിഷ്യാമി യഥാ ത്വം ഭീരു ഭാഷസേ । സുധന്വാനം ച മാം ചൈവ പ്രാതര്ദ്രഷ്ടാസി സംഗതൌ ॥ 9॥

വിദുര ഉവാച

അന്വാലഭേ ഹിരണ്മയം പ്രാഹ്രാദേഽഹം തവാസനമ് । ഏകത്വമുപസംപന്നോ ന ത്വാസേയം ത്വയാ സഹ ॥ 10॥

വിരോചന ഉവാച

അന്വാഹരംതു ഫലകം കൂര്ചം വാപ്യഥ വാ ബൃസീമ് । സുധന്വന്ന ത്വമര്ഹോഽസി മയാ സഹ സമാസനമ് ॥ 11॥

സുധന്വോവാച । പിതാപി തേ സമാസീനമുപാസീതൈവ മാമധഃ । ബാലഃ സുഖൈധിതോ ഗേഹേ ന ത്വം കിം ചന ബുധ്യസേ ॥ 12॥

വിരോചന ഉവാച

ഹിരണ്യം ച ഗവാശ്വം ച യദ്വിത്തമസുരേഷു നഃ । സുധന്വന്വിപണേ തേന പ്രശ്നം പൃച്ഛാവ യേ വിദുഃ ॥ 13॥

സുധന്വോവാച । ഹിരണ്യം ച ഗവാശ്വം ച തവൈവാസ്തു വിരോചന । പ്രാണയോസ്തു പണം കൃത്വാ പ്രശ്നം പൃച്ഛാവ യേ വിദുഃ ॥ 14॥

വിരോചന ഉവാച

ആവാം കുത്ര ഗമിഷ്യാവഃ പ്രാണയോർവിപണേ കൃതേ । ന ഹി ദേവേഷ്വഹം സ്ഥാതാ ന മനുഷ്യേഷു കര്ഹി ചിത് ॥ 15

സുധന്വോവാച । പിതരം തേ ഗമിഷ്യാവഃ പ്രാണയോർവിപണേ കൃതേ । പുത്രസ്യാപി സ ഹേതോര്ഹി പ്രഹ്രാദോ നാനൃതം വദേത് ॥ 16॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

ഇമൌ തൌ സംപ്രദൃശ്യേതേ യാഭ്യാം ന ചരിതം സഹ । ആശീവിഷാവിവ ക്രുദ്ധാവേകമാര്ഗമിഹാഗതൌ ॥ 17॥

കിം വൈ സഹൈവ ചരതോ ന പുരാ ചരതഃ സഹ । വിരോചനൈതത്പൃച്ഛാമി കിം തേ സഖ്യം സുധന്വനാ ॥ 18॥

വിരോചന ഉവാച

ന മേ സുധന്വനാ സഖ്യം പ്രാണയോർവിപണാവഹേ । പ്രഹ്രാദ തത്ത്വാമൃപ്ച്ഛാമി മാ പ്രശ്നമനൃതം വദീഃ ॥ 19॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

ഉദകം മധുപര്കം ചാപ്യാനയംതു സുധന്വനേ । ബ്രഹ്മന്നഭ്യര്ചനീയോഽസി ശ്വേതാ ഗൌഃ പീവരീ കൃതാ ॥ 20॥

സുധന്വോവാച । ഉദകം മധുപര്കം ച പഥ ഏവാര്പിതം മമ । പ്രഹ്രാദ ത്വം തു നൌ പ്രശ്നം തഥ്യം പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതോഃ ॥ 21॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

പുര്തോ വാന്യോ ഭവാന്ബ്രഹ്മന്സാക്ഷ്യേ ചൈവ ഭവേത്സ്ഥിതഃ । തയോർവിവദതോഃ പ്രശ്നം കഥമസ്മദ്വിഭോ വദേത് ॥ 22॥

അഥ യോ നൈവ പ്രബ്രൂയാത്സത്യം വാ യദി വാനൃതമ് । ഏതത്സുധന്വന്പൃച്ഛാമി ദുർവിവക്താ സ്മ കിം വസേത് ॥ 23॥

സുധന്വോവാച । യാം രാത്രിമധിവിന്നാ സ്ത്രീ യാം ചൈവാക്ഷ പരാജിതഃ । യാം ച ഭാരാഭിതപ്താംഗോ ദുർവിവക്താ സ്മ താം വസേത് ॥ 24॥

നഗരേ പ്രതിരുദ്ധഃ സന്ബഹിര്ദ്വാരേ ബുഭുക്ഷിതഃ । അമിത്രാന്ഭൂയസഃ പശ്യംദുർവിവക്താ സ്മ താം വസേത് ॥ 25॥

പംച പശ്വനൃതേ ഹംതി ദശ ഹംതി ഗവാനൃതേ । ശതമശ്വാനൃതേ ഹംതി സഹസ്രം പുരുഷാനൃതേ ॥ 26॥

ഹംതി ജാതാനജാതാംശ്ച ഹിരണ്യാര്ഥോഽനൃതം വദന് । സർവം ഭൂമ്യനൃതേ ഹംതി മാ സ്മ ഭൂമ്യനൃതം വദീഃ ॥ 27॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

മത്തഃ ശ്രേയാനംഗിരാ വൈ സുധന്വാ ത്വദ്വിരോചന । മാതാസ്യ ശ്രേയസീ മാതുസ്തസ്മാത്ത്വം തേന വൈ ജിതഃ ॥ 28॥

വിരോചന സുധന്വായം പ്രാണാനാമീശ്വരസ്തവ । സുധന്വന്പുനരിച്ഛാമി ത്വയാ ദത്തം വിരോചനമ് ॥ 29॥

സുധന്വോവാച । യദ്ധര്മമവൃണീഥാസ്ത്വം ന കാമാദനൃതം വദീഃ । പുനര്ദദാമി തേ തസ്മാത്പുത്രം പ്രഹ്രാദ ദുര്ലഭമ് ॥ 30॥

ഏഷ പ്രഹ്രാദ പുത്രസ്തേ മയാ ദത്തോ വിരോചനഃ । പാദപ്രക്ഷാലനം കുര്യാത്കുമാര്യാഃ സന്നിധൌ മമ ॥ 31॥

വിദുര ഉവാച

തസ്മാദ്രാജേംദ്ര ഭൂമ്യര്ഥേ നാനൃതം വക്തുമര്ഹസി । മാ ഗമഃ സ സുതാമാത്യോഽത്യയം പുത്രാനനുഭ്രമന് ॥ 32॥

ന ദേവാ യഷ്ടിമാദായ രക്ഷംതി പശുപാലവത് । യം തു രക്ഷിതുമിച്ഛംതി ബുദ്ധ്യാ സംവിഭജംതി തമ് ॥ 33॥

യഥാ യഥാ ഹി പുരുഷഃ കല്യാണേ കുരുതേ മനഃ । തഥാ തഥാസ്യ സർവാര്ഥാഃ സിധ്യംതേ നാത്ര സംശയഃ ॥ 34॥

ന ഛംദാംസി വൃജിനാത്താരയംതി ആയാവിനം മായയാ വര്തമാനമ് । നീഡം ശകുംതാ ഇവ ജാതപക്ഷാശ് ഛംദാംസ്യേനം പ്രജഹത്യംതകാലേ ॥ 35॥

മത്താപാനം കലഹം പൂഗവൈരം ഭാര്യാപത്യോരംതരം ജ്ഞാതിഭേദമ് । രാജദ്വിഷ്ടം സ്ത്രീപുമാംസോർവിവാദം വര്ജ്യാന്യാഹുര്യശ്ച പംഥാഃ പ്രദുഷ്ഠഃ ॥ 36॥

സാമുദ്രികം വണിജം ചോരപൂർവം ശലാക ധൂര്തം ച ചികിത്സകം ച । അരിം ച മിത്രം ച കുശീലവം ച നൈതാന്സാഖ്യേഷ്വധികുർവീത സപ്ത ॥ 37॥

മാനാഗ്നിഹോത്രമുത മാനമൌനം മാനേനാധീതമുത മാനയജ്ഞഃ । ഏതാനി ചത്വാര്യഭയംകരാണി ഭയം പ്രയച്ഛംത്യയഥാ കൃതാനി ॥ 38॥

അഗാര ദാഹീ ഗരദഃ കുംഡാശീ സോമവിക്രയീ । പർവ കാരശ്ച സൂചീ ച മിത്ര ധ്രുക്പാരദാരികഃ ॥ 39॥

ഭ്രൂണഹാ ഗുരു തല്പീ ച യശ്ച സ്യാത്പാനപോ ദ്വിജഃ । അതിതീക്ഷ്ണശ്ച കാകശ്ച നാസ്തികോ വേദ നിംദകഃ ॥ 40॥

സ്രുവ പ്രഗ്രഹണോ വ്രാത്യഃ കീനാശശ്ചാര്ഥവാനപി । രക്ഷേത്യുക്തശ്ച യോ ഹിംസ്യാത്സർവേ ബ്രഹ്മണ്ഹണൈഃ സമാഃ ॥ 41॥

തൃണോക്ലയാ ജ്ഞായതേ ജാതരൂപം യുഗേ ഭദ്രോ വ്യവഹാരേണ സാധുഃ । ശൂരോ ഭയേഷ്വര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു ധീരഃ കൃച്ഛ്രാസ്വാപത്സു സുഹൃദശ്ചാരയശ് ച ॥ 42॥

ജരാ രൂപം ഹരതി ഹി ധൈര്യമാശാ മൃത്യുഃ പ്രാണാംധര്മചര്യാമസൂയാ । ക്രോധഃ ശ്രിയം ശീലമനാര്യ സേവാ ഹ്രിയം കാമഃ സർവമേവാഭിമാനഃ ॥ 43॥

ശ്രീര്മംഗലാത്പ്രഭവതി പ്രാഗല്ഭ്യാത്സംപ്രവര്ധതേ । ദാക്ഷ്യാത്തു കുരുതേ മൂലം സംയമാത്പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 44॥

അഷ്ടൌ ഗുണാഃ പുരുഷം ദീപയംതി പ്രജ്ഞാ ച കൌല്യം ച ദമഃ ശ്രുതം ച । പരാക്രമശ്ചാബഹു ഭാഷിതാ ച ദാനം യഥാശക്തി കൃതജ്ഞതാ ച ॥ 45॥

ഏതാന്ഗുണാംസ്താത മഹാനുഭാവാന് ഏകോ ഗുണഃ സംശ്രയതേ പ്രസഹ്യ । രാജാ യദാ സത്കുരുതേ മനുഷ്യം സർവാന്ഗുണാനേഷ ഗുണോഽതിഭാതി ॥ 46॥

അഷ്ടൌ നൃപേമാനി മനുഷ്യലോകേ സ്വര്ഗസ്യ ലോകസ്യ നിദര്ശനാനി । ചത്വാര്യേഷാമന്വവേതാനി സദ്ഭിശ് ചത്വാര്യേഷാമന്വവയംതി സംതഃ ॥ 47॥

യജ്ഞോ ദാനമധ്യയനം തപശ് ച ചത്വാര്യേതാന്യന്വവേതാനി സദ്ഭിഃ । ദമഃ സത്യമാര്ജവമാനൃശംസ്യം ചത്വാര്യേതാന്യന്വവയംതി സംതഃ ॥ 48॥

ന സാ സഭാ യത്ര ന സംതി വൃദ്ധാ ന തേ വൃദ്ധാ യേ ന വദംതി ധര്മമ് । നാസൌ ഹര്മോ യതന സത്യമസ്തി ന തത്സത്യം യച്ഛലേനാനുവിദ്ധമ് ॥ 49॥

സത്യം രൂപം ശ്രുതം വിദ്യാ കൌല്യം ശീലം ബലം ധനമ് । ശൌര്യം ച ചിരഭാഷ്യം ച ദശഃ സംസര്ഗയോനയഃ ॥ 50॥

പാപം കുർവന്പാപകീര്തിഃ പാപമേവാശ്നുതേ ഫലമ് । പുണ്യം കുർവന്പുണ്യകീര്തിഃ പുണ്യമേവാശ്നുതേ ഫലമ് ॥ 51॥

പാപം പ്രജ്ഞാം നാശയതി ക്രിയമാണം പുനഃ പുനഃ । നഷ്ടപ്രജ്ഞഃ പാപമേവ നിത്യമാരഭതേ നരഃ ॥ 52॥

പുണ്യം പ്രജ്ഞാം വര്ധയതി ക്രിയമാണം പുനഃ പുനഃ । വൃദ്ധപ്രജ്ഞഃ പുണ്യമേവ നിത്യമാരഭതേ നരഃ ॥ 53॥

അസൂയകോ ദംദ ശൂകോ നിഷ്ഠുരോ വൈരകൃന്നരഃ । സ കൃച്ഛ്രം മഹദാപ്നോതോ നചിരാത്പാപമാചരന് ॥ 54॥

അനസൂയഃ കൃതപ്രജ്ഞഃ ശോഭനാന്യാചരന്സദാ । അകൃച്ഛ്രാത്സുഖമാപ്നോതി സർവത്ര ച വിരാജതേ ॥ 55॥

പ്രജ്ഞാമേവാഗമയതി യഃ പ്രാജ്ഞേഭ്യഃ സ പംഡിതഃ । പ്രാജ്ഞോ ഹ്യവാപ്യ ധര്മാര്ഥൌ ശക്നോതി സുഖമേധിതുമ് ॥ 56॥

ദിവസേനൈവ തത്കുര്യാദ്യേന രാതൌ സുഖം വസേത് । അഷ്ട മാസേന തത്കുര്യാദ്യേന വര്ഷാഃ സുഖം വസേത് ॥ 57॥

പൂർവേ വയസി തത്കുര്യാദ്യേന വൃദ്ധസുഖം വസേത് । യാവജ്ജീവേന തത്കുര്യാദ്യേന പ്രേത്യ സുഖം വസേത് ॥ 58॥

ജീര്ണമന്നം പ്രശംസംതി ഭാര്യം ച ഗതയൌവനാമ് । ശൂരം വിഗതസംഗ്രാമം ഗതപാരം തപസ്വിനമ് ॥ 59॥

ധനേനാധര്മലബ്ധേന യച്ഛിദ്രമപിധീയതേ । അസംവൃതം തദ്ഭവതി തതോഽന്യദവദീര്യതേ ॥ 60॥

ഗുരുരാത്മവതാം ശാസ്താ ശാസാ രാജാ ദുരാത്മനാമ് । അഥ പ്രച്ഛന്നപാപാനാം ശാസ്താ വൈവസ്വതോ യമഃ ॥ 61॥

ഋഷീണാം ച നദീനാം ച കുലാനാം ച മഹാമനാമ് । പ്രഭവോ നാധിഗംതവ്യഃ സ്ത്രീണാം ദുശ്ചരിതസ്യ ച ॥ 62॥

ദ്വിജാതിപൂജാഭിരതോ ദാതാ ജ്ഞാതിഷു ചാര്ജവീ । ക്ഷത്രിയഃ സ്വര്ഗഭാഗ്രാജംശ്ചിരം പാലയതേ മഹീമ് ॥ 63॥

സുവര്ണപുഷ്പാം പൃഥിവീം ചിന്വംതി പുരുഷാസ്ത്രയഃ । ശൂരശ്ച കൃതവിദ്യശ്ച യശ്ച ജാനാതി സേവിതുമ് ॥ 64॥

ബുദ്ധിശ്രേഷ്ഠാനി കര്മാണി ബാഹുമധ്യാനി ഭാരത । താനി ജംഘാ ജഘന്യാനി ഭാരപ്രത്യവരാണി ച ॥ 65॥

ദുര്യോധനേ ച ശകുനൌ മൂഢേ ദുഃശാസനേ തഥാ । കര്ണേ ചൈശ്വര്യമാധായ കഥം ത്വം ഭൂതിമിച്ഛസി ॥ 66॥

സർവൈര്ഗുണൈരുപേതാശ്ച പാംഡവാ ഭരതര്ഷഭ । പിതൃവത്ത്വയി വര്തംതേ തേഷു വര്തസ്വ പുത്രവത് ॥ 67॥

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരഹിതവാക്യേ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 35॥

Browse Related Categories: