ब्रह्म संहिता

लिंगयोन्यात्मिका जाता इमा माहेश्वरी प्रजाः ॥ 9 ॥

शक्तिमान् पुरुषः सोऽयं लिंगरूपी महेश्वरः । तस्मिन्नाविरभूल्लिंगे महाविष्णुर्जगत्पतिः ॥ 10 ॥

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । सहस्रबाहुर्विश्वात्मा सहस्रांशः सहस्रसूः ॥ 11 ॥

नारायणः स भगवानापस्तस्मात्सनातनात् । आविरासीत्कारणार्णो निधिः संकर्षणात्मकः । योगनिद्रां गतस्तस्मिन् सहस्रांशः स्वयं महान् ॥ 12 ॥

तद्रोमबिल जालेषु बीजं संकर्षणस्य च । हैमान्यंडानि जातानि महाभूतावृतानि तु ॥ 13 ॥

प्रत्यंडमेवमेकांशादेकांशाद्विशति स्वयम् । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा महाविष्णुः सनातनः ॥ 14 ॥

वामांगादसृजद्विष्णुं दक्षिणांगात्प्रजापतिम् । ज्योतिर्लिंगमयं शंभुं कूर्चदेशादवासृजत् ॥ 15 ॥

अहंकारात्मकं विश्वं तस्मादेतद्व्यजायत ॥ 16 ॥

अथ तैस्त्रिविधैर्वेशैर्लीलामुद्वहतः किल । योगनिद्रा भगवती तस्य श्रीरिव संगता ॥ 17 ॥

ससृक्षायां ततो नाभेस्तस्य पद्मं विनिर्ययौ । तन्नालं हेमनलिनं ब्रह्मणो लोकमद्भुतम् ॥ 18 ॥

तत्त्वानि पूर्वरूढानि कारणानि परस्परम् । समवायाप्रयोगाच्च विभिन्नानि पृथक् पृथक् । चिच्छक्त्या सज्जमानोऽथ भगवानादिपूरुषः । योजयन्मायया देवो योगनिद्रामकल्पयत् ॥ 19 ॥

योजयित्वा तु तान्येव प्रविवेश स्वयं गुहाम् । गुहां प्रविष्टे तस्मिंस्तु जीवात्मा प्रतिबुध्यते ॥ 20 ॥

स नित्यो नित्यसंबंधः प्रकृतिश्च परैव सा ॥ 21 ॥

एवं सर्वात्मसंबंधं नाभ्यां पद्मं हरेरभूत् । तत्र ब्रह्माभवद्भूयश्चतुर्वेदी चतुर्मुखः ॥ 22 ॥

स जातो भगवच्छक्त्या तत्कालं किल चोदितः । सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः । ददर्श केवलं ध्वांतं नान्यत्किमपि सर्वतः ॥ 23 ॥

उवाच

पुरतस्तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती । कामः कृष्णाय गोविंद हे गोपीजन इत्यपि । वल्लभाय प्रिया वह्नेर्मंत्रं ते दास्यति प्रियम् ॥ 24

तपस्त्वं तप एतेन तव सिद्धिर्भविष्यति ॥ 25 ॥

अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविंदमव्ययम् । श्वेतद्वीपपतिं कृष्णं गोलोकस्थं परात्परम् । प्रकृत्या गुणरूपिण्या रूपिण्या पर्युपासितम् । सहस्रदलसंपन्ने कोटिकिंजल्कबृंहिते । भूमिश्चिंतामणिस्तत्र कर्णिकारे महासने । समासीनं चिदानंदं ज्योतिरूपं सनातनम् । शब्दब्रह्ममयं वेणुं वादयंतं मुखांबुजे । विलासिनीगणवृतं स्वैः स्वैरंशैरभिष्टुतम् ॥ 26 ॥

अथ वेणुनिनादस्य त्रयीमूर्तिमयी गतिः । स्फुरंती प्रविवेशाशु मुखाब्जानि स्वयंभुवः । गायत्रीं गायतस्तस्मादधिगत्य सरोजजः । संस्कृतश्चादिगुरुणा द्विजतामगमत्ततः ॥ 27 ॥

त्रय्या प्रबुद्धोऽथ विधिर्विज्ञाततत्त्वसागरः । तुष्टाव वेदसारेण स्तोत्रेणानेन केशवम् ॥ 28 ॥

चिंतामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयंतम् । लक्ष्मीसहस्रशतसंभ्रमसेव्यमानं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 29 ॥

वेणुं क्वणंतमरविंददलायताक्षं बर्हावतंसमसितांबुदसुंदरांगम् । कंदर्पकोटिकमनीयविशेषशोभं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 30 ॥

आलोलचंद्रकलसद्वनमाल्यवंशी- -रत्नांगदं प्रणयकेलिकलाविलासम् । श्यामं त्रिभंगललितं नियतप्रकाशं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 31 ॥

अंगानि यस्य सकलेंद्रियवृत्तिमंति पश्यंति पांति कलयंति चिरं जगंति । आनंदचिन्मयसदुज्ज्वलविग्रहस्य गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 32 ॥

अद्वैतमच्युतमनादिमनंतरूपं आद्यं पुराणपुरुषं नवयौवनं च । वेदेषु दुर्लभमदुर्लभमात्मभक्तौ गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 33 ॥

पंथास्तु कोटिशतवत्सरसंप्रगम्यो वायोरथापि मनसो मुनिपुंगवानाम् । सोऽप्यस्ति यत्प्रपदसीम्न्यविचिंत्यतत्त्वे गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 34 ॥

एकोऽप्यसौ रचयितुं जगदंडकोटिं यच्छक्तिरस्ति जगदंडचया यदंतः । अंडांतरस्थपरमाणुचयांतरस्थं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 35 ॥

यद्भावभावितधियो मनुजास्तथैव संप्राप्य रूपमहिमासनयानभूषाः । सूक्तैर्यमेव निगमप्रथितैः स्तुवंति गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 36 ॥

आनंदचिन्मयरसप्रतिभाविताभि- -स्ताभिर्य एव निजरूपतया कलाभिः । गोलोक एव निवसत्यखिलात्मभूतो गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 37 ॥

प्रेमांजनच्छुरितभक्तिविलोचनेन संतः सदैव हृदयेषु विलोकयंति । यं श्यामसुंदरमचिंत्यगुणस्वरूपं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 38 ॥

रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन् नानावतारमकरोद्भुवनेषु किंतु । कृष्णः स्वयं समभवत्परमः पुमान् यो गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 39 ॥

यस्य प्रभा प्रभवतो जगदंडकोटि- -कोटिष्वशेषवसुधादि विभूतिभिन्नम् । तद्ब्रह्म निष्कलमनंतमशेषभूतं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 40 ॥

माया हि यस्य जगदंडशतानि सूते त्रैगुण्यतद्विषयवेदवितायमाना । सत्त्वावलंबिपरसत्त्वं विशुद्धसत्त्वं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 41 ॥

आनंदचिन्मयरसात्मतया मनःसु यः प्राणिनां प्रतिफलन् स्मरतामुपेत्य । लीलायितेन भुवनानि जयत्यजस्रं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 42 ॥

गोलोकनाम्नि निजधाम्नि तले च तस्य देवि महेशहरिधामसु तेषु तेषु । ते ते प्रभावनिचया विहिताश्च येन गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 43 ॥

सृष्टिस्थितिप्रलयसाधनशक्तिरेका छायेव यस्य भुवनानि बिभर्ति दुर्गा । इच्छानुरूपमपि यस्य च चेष्टते सा गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 44 ॥

क्षीरं यथा दधि विकारविशेषयोगात् संजायते न हि ततः पृथगस्ति हेतोः । यः शंभुतामपि तथा समुपैति कार्या- -द्गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 45 ॥

दीपार्चिरेव हि दशांतरमभ्युपेत्य दीपायते विवृतहेतुसमानधर्मा । यस्तादृगेव हि च विष्णुतया विभाति गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 46 ॥

यः कारणार्णवजले भजति स्म योग- -निद्रामनंतजगदंडसरोमकूपः । आधारशक्तिमवलंब्य परां स्वमूर्तिं गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 47 ॥

यस्यैकनिश्वसितकालमथावलंब्य जीवंति लोमबिलजा जगदंडनाथाः । विष्णुर्महान् स इह यस्य कलाविशेषो गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 48 ॥

भास्वान् यथाश्मशकलेषु निजेषु तेजः स्वीयं कियत्प्रकटयत्यपि तद्वदत्र । ब्रह्मा य एष जगदंडविधानकर्ता गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 49 ॥

यत्पादपल्लवयुगं विनिधाय कुंभ- -द्वंद्वे प्रणामसमये स गणाधिराजः । विघ्नान् विहंतुमलमस्य जगत्त्रयस्य गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 50 ॥

अग्निर्मही गगनमंबु मरुद्दिशश्च कालस्तथात्ममनसीति जगत्त्रयाणि । यस्माद्भवंति विभवंति विशंति यं च गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 51 ॥

यच्चक्षुरेष सविता सकलग्रहाणां राजा समस्तसुरमूर्तिरशेषतेजाः । यस्याज्ञया भ्रमति संभृतकालचक्रो गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 52 ॥

धर्मोऽथ पापनिचयः श्रुतयस्तपांसि ब्रह्मादिकीटपतगावधयश्च जीवाः । यद्दतमात्रविभवप्रकटप्रभावा गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 53 ॥

यस्त्विंद्रगोपमथवेंद्रमहो स्वकर्म- -बंधानुरूपफलभाजनमातनोति । कर्माणि निर्दहति किंतु च भक्तिभाजां गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 54 ॥

यं क्रोधकामसहजप्रणयादिभीति- -वात्सल्यमोहगुरुगौरवसेव्यभावैः । संचिंत्य तस्य सदृशीं तनुमापुरेते गोविंदमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥ 55 ॥

श्रियः कांताः कांतः परमपुरुषः कल्पतरवो द्रुमा भूमिश्चिंतामणिगणमयि तोयममृतम् । कथा गानं नाट्यं गमनमपि वंशी प्रियसखि चिदानंदं ज्योतिः परमपि तदास्वाद्यमपि च । स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश्च सुमहान् निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः । भजे श्वेतद्वीपं तमहमिह गोलोकमिति यं विदंतस्ते संतः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ 56 ॥

अथोवाच महाविष्णुर्भगवंतं प्रजापतिम् । ब्रह्मन् महत्त्वविज्ञाने प्रजासर्गे च चेन्मतिः । पंचश्लोकीमिमां विद्यां वत्स दत्तां निबोध मे ॥ 57 ॥

प्रबुद्धे ज्ञानभक्तिभ्यामात्मन्यानंदचिन्मयी । उदेत्यनुत्तमा भक्तिर्भगवत्प्रेमलक्षणा ॥ 58 ॥

प्रमाणैस्तत् सदाचारैस्तदभ्यासैर्निरंतरम् । बोधयनात्मनात्मानं भक्तिमप्युत्तमां लभेत् ॥ 59 ॥

यस्याः श्रेयस्करं नास्ति यया निर्वृतिमाप्नुयात् । या साधयति मामेव भक्तिं तामेव साधयेत् ॥ 60 ॥

धर्मानन्यान् परित्यज्य मामेकं भज विश्वसन् । यादृशी यादृशी श्रद्धा सिद्धिर्भवति तादृशी । कुर्वन्निरंतरं कर्म लोकोऽयमनुवर्तते । तेनैव कर्मणा ध्यायन्मां परां भक्तिमिच्छति ॥ 61 ॥

अहं हि विश्वस्य चराचरस्य बीजं प्रधानं प्रकृतिः पुमांश्च । मयाहितं तेज इदं बिभर्षि विधे विधेहि त्वमथो जगंति ॥ 62 ॥

इति श्री ब्रह्म संहिता संपूर्णम् ।

Browse Related Categories: