Vidura Neethi · Traditional devotional text · Source: vignanam.org (Traditional devotional text (public-domain shlokas))
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākyē aṣṭatriṃśō'dhyāyaḥ ॥
vidura uvācha
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts
ūrdhvaṃ prāṇā hyutkrāmanti yūnaḥ sthavira āyati । pratyutthānābhivādābhyāṃ punastānpatipadyatē ॥ 1॥
pīṭhaṃ dattvā sādhavē'bhyāgatāya ānīyāpaḥ parinirṇijya pādau । sukhaṃ pṛṣṭvā prativēdyātma saṃsthaṃ tatō dadyādannamavēkṣya dhīraḥ ॥ 2॥
yasyōdakaṃ madhuparkaṃ cha gāṃ cha na mantravitpratigṛhṇāti gēhē । lōbhādbhayādarthakārpaṇyatō vā tasyānarthaṃ jīvitamāhurāryāḥ ॥ 3॥
chikitsakaḥ śakya kartāvakīrṇī stēnaḥ krūrō madyapō bhrūṇahā cha । sēnājīvī śrutivikrāyakaś cha bhṛśaṃ priyō'pyatithirnōdakārhaḥ ॥ 4॥
avikrēyaṃ lavaṇaṃ pakvamannaṃ dadhi kṣīraṃ madhu tailaṃ ghṛtaṃ cha । tilā māṃsaṃ mūlaphalāni śākaṃ raktaṃ vāsaḥ sarvagandhā guḍaś cha ॥ 5॥
arōṣaṇō yaḥ samalōṣṭa kāñchanaḥ prahīṇa śōkō gatasandhi vigrahaḥ । nindā praśaṃsōparataḥ priyāpriyē charannudāsīnavadēṣa bhikṣukaḥ ॥ 6॥
nīvāra mūlēṅguda śākavṛttiḥ susaṃyatātmāgnikāryēṣvachōdyaḥ । vanē vasannatithiṣvapramattō dhurandharaḥ puṇyakṛdēṣa tāpasaḥ ॥ 7॥
apakṛtvā buddhimatō dūrasthō'smīti nāśvasēt । dīrghau buddhimatō bāhū yābhyāṃ hiṃsati hiṃsitaḥ ॥ 8॥
na viśvasēdaviśvastē viśvastē nātiviśvasēt । viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlānyapi nikṛntati ॥ 9॥
anīrṣyurguptadāraḥ syātsaṃvibhāgī priyaṃvadaḥ । ślakṣṇō madhuravākstrīṇāṃ na chāsāṃ vaśagō bhavēt ॥ 10॥
pūjanīyā mahābhāgāḥ puṇyāścha gṛhadīptayaḥ । striyaḥ śriyō gṛhasyōktāstasmādrakṣyā viśēṣataḥ ॥ 11॥
piturantaḥpuraṃ dadyānmāturdadyānmahānasam । gōṣu chātmasamaṃ dadyātsvayamēva kṛṣiṃ vrajēt । bhṛtyairvaṇijyāchāraṃ cha putraiḥ sēvēta brāhmaṇān ॥ 12॥
adbhyō'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmanō lōhamutthitam । tēṣāṃ sarvatragaṃ tējaḥ svāsu yōniṣu śāmyati ॥ 13॥
nityaṃ santaḥ kulē jātāḥ pāvakōpama tējasaḥ । kṣamāvantō nirākārāḥ kāṣṭhē'gniriva śēratē ॥ 14॥
yasya mantraṃ na jānanti bāhyāśchābhyantarāś cha yē । sa rājā sarvataśchakṣuśchiramaiśvaryamaśnutē ॥ 15॥
kariṣyanna prabhāṣēta kṛtānyēva cha darśayēt । dharmakāmārtha kāryāṇi tathā mantrō na bhidyatē ॥ 16॥
giripṛṣṭhamupāruhya prāsādaṃ vā rahōgataḥ । araṇyē niḥśalākē vā tatra mantrō vidhīyatē ॥ 17॥
nāsuhṛtparamaṃ mantraṃ bhāratārhati vēditum । apaṇḍitō vāpi suhṛtpaṇḍitō vāpyanātmavān । amātyē hyarthalipsā cha mantrarakṣaṇamēva cha ॥ 18॥
kṛtāni sarvakāryāṇi yasya vā pārṣadā viduḥ । gūḍhamantrasya nṛpatēstasya siddhirasaṃśayam ॥ 19॥
apraśastāni karmāṇi yō mōhādanutiṣṭhati । sa tēṣāṃ viparibhraṃśē bhraśyatē jīvitādapi ॥ 20॥
karmaṇāṃ tu praśastānāmanuṣṭhānaṃ sukhāvaham । tēṣāmēvānanuṣṭhānaṃ paśchāttāpakaraṃ mahat ॥ 21॥
sthānavṛddha kṣayajñasya ṣāḍguṇya viditātmanaḥ । anavajñāta śīlasya svādhīnā pṛthivī nṛpa ॥ 22॥
amōghakrōdhaharṣasya svayaṃ kṛtyānvavēkṣiṇaḥ । ātmapratyaya kōśasya vasudhēyaṃ vasundharā ॥ 23॥
nāmamātrēṇa tuṣyēta Chatrēṇa cha mahīpatiḥ । bhṛtyēbhyō visṛjēdarthānnaikaḥ sarvaharō bhavēt ॥ 24॥
brāhmaṇō brāhmaṇaṃ vēda bhartā vēda striyaṃ tathā । amātyaṃ nṛpatirvēda rājā rājānamēva cha ॥ 25॥
na śatruraṅkamāpannō mōktavyō vadhyatāṃ gataḥ । ahatāddhi bhayaṃ tasmājjāyatē nachirādiva ॥ 26॥
daivatēṣu cha yatnēna rājasu brāhmaṇēṣu cha । niyantavyaḥ sadā krōdhō vṛddhabālāturēṣu cha ॥ 27॥
nirarthaṃ kalahaṃ prājñō varjayēnmūḍha sēvitam । kīrtiṃ cha labhatē lōkē na chānarthēna yujyatē ॥ 28॥
prasādō niṣphalō yasya krōdhaśchāpi nirarthakaḥ । na taṃ bhartāramichChanti ṣaṇḍhaṃ patimiva striyaḥ ॥ 29॥
na buddhirdhanalābhāya na jāḍyamasamṛddhayē । lōkaparyāya vṛttāntaṃ prājñō jānāti nētaraḥ ॥ 30॥
vidyā śīlavayōvṛddhānbuddhivṛddhāṃścha bhārata । dhanābhijana vṛddhāṃścha nityaṃ mūḍhō'vamanyatē ॥ 31॥
anārya vṛttamaprājñamasūyakamadhārmikam । anarthāḥ kṣipramāyānti vāgduṣṭaṃ krōdhanaṃ tathā ॥ 32॥
avisaṃvādanaṃ dānaṃ samayasyāvyatikramaḥ । āvartayanti bhūtāni samyakpraṇihitā cha vāk ॥ 33॥
avisaṃvādakō dakṣaḥ kṛtajñō matimānṛjuḥ । api saṅkṣīṇa kōśō'pi labhatē parivāraṇam ॥ 34॥
dhṛtiḥ śamō damaḥ śauchaṃ kāruṇyaṃ vāganiṣṭhurā । mitrāṇāṃ chānabhidrōhaḥ sataitāḥ samidhaḥ śriyaḥ ॥ 35॥
asaṃvibhāgī duṣṭātmā kṛtaghnō nirapatrapaḥ । tādṛṅnarādhamō lōkē varjanīyō narādhipa ॥ 36॥
na sa rātrau sukhaṃ śētē sa sarpa iva vēśmani । yaḥ kōpayati nirdōṣaṃ sa dōṣō'bhyantaraṃ janam ॥ 37॥
yēṣu duṣṭēṣu dōṣaḥ syādyōgakṣēmasya bhārata । sadā prasādanaṃ tēṣāṃ dēvatānāmivācharēt ॥ 38॥
yē'rthāḥ strīṣu samāsaktāḥ prathamōtpatitēṣu cha । yē chānārya samāsaktāḥ sarvē tē saṃśayaṃ gatāḥ ॥ 39॥
yatra strī yatra kitavō yatra bālō'nuśāsti cha । majjanti tē'vaśā dēśā nadyāmaśmaplavā iva ॥ 40॥
prayōjanēṣu yē saktā na viśēṣēṣu bhārata । tānahaṃ paṇḍitānmanyē viśēṣā hi prasaṅginaḥ ॥ 41॥
yaṃ praśaṃsanti kitavā yaṃ praśaṃsanti chāraṇāḥ । yaṃ praśaṃsanti bandhakyō na sa jīvati mānavaḥ ॥ 42॥
hitvā tānparamēṣvāsānpāṇḍavānamitaujasaḥ । āhitaṃ bhārataiśvaryaṃ tvayā duryōdhanē mahat ॥ 43॥
taṃ drakṣyasi paribhraṣṭaṃ tasmāttvaṃ nachirādiva । aiśvaryamadasammūḍhaṃ baliṃ lōkatrayādiva ॥ 44॥
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākyē aṣṭatriṃśō'dhyāyaḥ ॥ 38॥
Browse Related Categories: