Vidura Neethi · Traditional devotional text · Source: vignanam.org (Traditional devotional text (public-domain shlokas))
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākyē ēkōnachatvāriṃśō'dhyāyaḥ ॥
dhṛtarāṣṭra uvācha
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts
anīśvarō'yaṃ puruṣō bhavābhavē sūtraprōtā dārumayīva yōṣā । dhātrā hi diṣṭasya vaśē kilāyaṃ tasmādvada tvaṃ śravaṇē ghṛtō'ham ॥ 1॥
vidura uvācha
aprāptakālaṃ vachanaṃ bṛhaspatirapi bruvan । labhatē buddhyavajñānamavamānaṃ cha bhārata ॥ 2॥
priyō bhavati dānēna priyavādēna chāparaḥ । mantraṃ mūlabalēnānyō yaḥ priyaḥ priya ēva saḥ ॥ 3॥
dvēṣyō na sādhurbhavati na mēdhāvī na paṇḍitaḥ । priyē śubhāni karmāṇi dvēṣyē pāpāni bhārata ॥ 4॥
na sa kṣayō mahārāja yaḥ kṣayō vṛddhimāvahēt । kṣayaḥ sa tviha mantavyō yaṃ labdhvā bahu nāśayēt ॥ 5॥
samṛddhā guṇataḥ kē chidbhavanti dhanatō'parē । dhanavṛddhānguṇairhīnāndhṛtarāṣṭra vivarjayēt ॥ 6॥
dhṛtarāṣṭra uvācha
sarvaṃ tvamāyatī yuktaṃ bhāṣasē prājñasammatam । na chōtsahē sutaṃ tyaktuṃ yatō dharmastatō jayaḥ ॥ 7॥
vidura uvācha
svabhāvaguṇasampannō na jātu vinayānvitaḥ । susūkṣmamapi bhūtānāmupamardaṃ prayōkṣyatē ॥ 8॥
parāpavāda niratāḥ paraduḥkhōdayēṣu cha । parasparavirōdhē cha yatantē satatōthitāḥ ॥ 9॥
sa dōṣaṃ darśanaṃ yēṣāṃ saṃvāsē sumahadbhayam । arthādānē mahāndōṣaḥ pradānē cha mahadbhayam ॥ 10॥
yē pāpā iti vikhyātāḥ saṃvāsē parigarhitāḥ । yuktāśchānyairmahādōṣairyē narāstānvivarjayēt ॥ 11॥
nivartamānē sauhārdē prītirnīchē praṇaśyati । yā chaiva phalanirvṛttiḥ sauhṛdē chaiva yatsukham ॥ 12॥
yatatē chāpavādāya yatnamārabhatē kṣayē । alpē'pyapakṛtē mōhānna śāntimupagachChati ॥ 13॥
tādṛśaiḥ saṅgataṃ nīchairnṛśaṃsairakṛtātmabhiḥ । niśāmya nipuṇaṃ buddhyā vidvāndūrādvivarjayēt ॥ 14॥
yō jñātimanugṛhṇāti daridraṃ dīnamāturam । saputrapaśubhirvṛddhiṃ yaśaśchāvyayamaśnutē ॥ 15॥
jñātayō vardhanīyāstairya ichChantyātmanaḥ śubham । kulavṛddhiṃ cha rājēndra tasmātsādhu samāchara ॥ 16॥
śrēyasā yōkṣyasē rājankurvāṇō jñātisatkriyām । viguṇā hyapi saṃrakṣyā jñātayō bharatarṣabha ॥ 17॥
kiṃ punarguṇavantastē tvatprasādābhikāṅkṣiṇaḥ । prasādaṃ kuru dīnānāṃ pāṇḍavānāṃ viśāṃ patē ॥ 18॥
dīyantāṃ grāmakāḥ kē chittēṣāṃ vṛttyarthamīśvara । ēvaṃ lōkē yaśaḥprāptō bhaviṣyatsi narādhipa ॥ 19॥
vṛddhēna hi tvayā kāryaṃ putrāṇāṃ tāta rakṣaṇam । mayā chāpi hitaṃ vāchyaṃ viddhi māṃ tvaddhitaiṣiṇam ॥ 20॥
jñātibhirvigrahastāta na kartavyō bhavārthinā । sukhāni saha bhōjyāni jñātibhirbharatarṣabha ॥ 21॥
sambhōjanaṃ saṅkathanaṃ samprītiś cha parasparam । jñātibhiḥ saha kāryāṇi na virōdhaḥ kathaṃ chana ॥ 22॥
jñātayastārayantīha jñātayō majjayanti cha । suvṛttāstārayantīha durvṛttā majjayanti cha ॥ 23॥
suvṛttō bhava rājēndra pāṇḍavānprati mānada । adharṣaṇīyaḥ śatrūṇāṃ tairvṛtastvaṃ bhaviṣyasi ॥ 24॥
śrīmantaṃ jñātimāsādya yō jñātiravasīdati । digdhahastaṃ mṛga iva sa ēnastasya vindati ॥ 25॥
paśchādapi naraśrēṣṭha tava tāpō bhaviṣyati । tānvā hatānsutānvāpi śrutvā tadanuchintaya ॥ 26॥
yēna khaṭvāṃ samārūḍhaḥ paritapyēta karmaṇā । ādāvēva na tatkuryādadhruvē jīvitē sati ॥ 27॥
na kaśchinnāpanayatē pumānanyatra bhārgavāt । śēṣasampratipattistu buddhimatsvēva tiṣṭhati ॥ 28॥
duryōdhanēna yadyētatpāpaṃ tēṣu purā kṛtam । tvayā tatkulavṛddhēna pratyānēyaṃ narēśvara ॥ 29॥
tāṃstvaṃ padē pratiṣṭhāpya lōkē vigatakalmaṣaḥ । bhaviṣyasi naraśrēṣṭha pūjanīyō manīṣiṇām ॥ 30॥
suvyāhṛtāni dhīrāṇāṃ phalataḥ pravichintya yaḥ । adhyavasyati kāryēṣu chiraṃ yaśasi tiṣṭhati ॥ 31॥
avṛttiṃ vinayō hanti hantyanarthaṃ parākramaḥ । hanti nityaṃ kṣamā krōdhamāchārō hantyalakṣaṇam ॥ 32॥
parichChadēna kṣatrēṇa vēśmanā paricharyayā । parīkṣēta kulaṃ rājanbhōjanāchChādanēna cha ॥ 33॥
yayōśchittēna vā chittaṃ naibhṛtaṃ naibhṛtēna vā । samēti prajñayā prajñā tayōrmaitrī na jīryatē ॥ 34॥
durbuddhimakṛtaprajñaṃ Channaṃ kūpaṃ tṛṇairiva । vivarjayīta mēdhāvī tasminmaitrī praṇaśyati ॥ 35॥
avaliptēṣu mūrkhēṣu raudrasāhasikēṣu cha । tathaivāpēta dharmēṣu na maitrīmācharēdbudhaḥ ॥ 36॥
kṛtajñaṃ dhārmikaṃ satyamakṣudraṃ dṛḍhabhaktikam । jitēndriyaṃ sthitaṃ sthityāṃ mitramatyāgi chēṣyatē ॥ 37॥
indriyāṇāmanutsargō mṛtyunā na viśiṣyatē । atyarthaṃ punarutsargaḥ sādayēddaivatānyapi ॥ 38॥
mārdavaṃ sarvabhūtānāmanasūyā kṣamā dhṛtiḥ । āyuṣyāṇi budhāḥ prāhurmitrāṇāṃ chāvimānanā ॥ 39॥
apanītaṃ sunītēna yō'rthaṃ pratyāninīṣatē । matimāsthāya sudṛḍhāṃ tadakāpuruṣa vratam ॥ 40॥
āyatyāṃ pratikārajñastadātvē dṛḍhaniśchayaḥ । atītē kāryaśēṣajñō narō'rthairna prahīyatē ॥ 41॥
karmaṇā manasā vāchā yadabhīkṣṇaṃ niṣēvatē । tadēvāpaharatyēnaṃ tasmātkalyāṇamācharēt ॥ 42॥
maṅgalālambhanaṃ yōgaḥ śrutamutthānamārjavam । bhūtimētāni kurvanti satāṃ chābhīkṣṇa darśanam ॥ 43॥
anirvēdaḥ śriyō mūlaṃ duḥkhanāśē sukhasya cha । mahānbhavatyanirviṇṇaḥ sukhaṃ chātyantamaśnutē ॥ 44॥
nātaḥ śrīmattaraṃ kiṃ chidanyatpathyatamaṃ tathā । prabha viṣṇōryathā tāta kṣamā sarvatra sarvadā ॥ 45॥
kṣamēdaśaktaḥ sarvasya śaktimāndharmakāraṇāt । arthānarthau samau yasya tasya nityaṃ kṣamā hitā ॥ 46॥
yatsukhaṃ sēvamānō'pi dharmārthābhyāṃ na hīyatē । kāmaṃ tadupasēvēta na mūḍha vratamācharēt ॥ 47॥
duḥkhārtēṣu pramattēṣu nāstikēṣvalasēṣu cha । na śrīrvasatyadāntēṣu yē chōtsāha vivarjitāḥ ॥ 48॥
ārjavēna naraṃ yuktamārjavātsavyapatrapam । aśaktimantaṃ manyantō dharṣayanti kubuddhayaḥ ॥ 49॥
atyāryamatidātāramatiśūramativratam । prajñābhimāninaṃ chaiva śrīrbhayānnōpasarpati ॥ 50॥
agnihōtraphalā vēdāḥ śīlavṛttaphalaṃ śrutam । ratiputra phalā dārā dattabhukta phalaṃ dhanam ॥ 51॥
adharmōpārjitairarthairyaḥ karōtyaurdhva dēhikam । na sa tasya phalaṃ prētya bhuṅktē'rthasya durāgamāt ॥ 52॥
kānāra vanadurgēṣu kṛchChrāsvāpatsu sambhramē । udyatēṣu cha śastrēṣu nāsti śēṣavatāṃ bhayam ॥ 53॥
utthānaṃ saṃyamō dākṣyamapramādō dhṛtiḥ smṛtiḥ । samīkṣya cha samārambhō viddhi mūlaṃ bhavasya tat ॥ 54॥
tapōbalaṃ tāpasānāṃ brahma brahmavidāṃ balam । hiṃsā balamasādhūnāṃ kṣamāguṇavatāṃ balam ॥ 55॥
aṣṭau tānyavrataghnāni āpō mūlaṃ phalaṃ payaḥ । havirbrāhmaṇa kāmyā cha gurōrvachanamauṣadham ॥ 56॥
na tatparasya sandadhyātpratikūlaṃ yadātmanaḥ । saṅgrahēṇaiṣa dharmaḥ syātkāmādanyaḥ pravartatē ॥ 57॥
akrōdhēna jayētkrōdhamasādhuṃ sādhunā jayēt । jayētkadaryaṃ dānēna jayētsatyēna chānṛtam ॥ 58॥
strī dhūrtakē'lasē bhīrau chaṇḍē puruṣamānini । chaurē kṛtaghnē viśvāsō na kāryō na cha nāstikē ॥ 59॥
abhivādanaśīlasya nityaṃ vṛddhōpasēvinaḥ । chatvāri sampravardhantē kīrtirāyuryaśōbalam ॥ 60॥
atiklēśēna yē'rthāḥ syurdharmasyātikramēṇa cha । arērvā praṇipātēna mā sma tēṣu manaḥ kṛthāḥ ॥ 61॥
avidyaḥ puruṣaḥ śōchyaḥ śōchyaṃ mithunamaprajam । nirāhārāḥ prajāḥ śōchyāḥ śōchyaṃ rāṣṭramarājakam ॥ 62॥
adhvā jarā dēhavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā । asambhōgō jarā strīṇāṃ vākṣalyaṃ manasō jarā ॥ 63॥
anāmnāya malā vēdā brāhmaṇasyāvrataṃ malam । kautūhalamalā sādhvī vipravāsa malāḥ striyaḥ ॥ 64॥
suvarṇasya malaṃ rūpyaṃ rūpyasyāpi malaṃ trapu । jñēyaṃ trapu malaṃ sīsaṃ sīsasyāpi malaṃ malam ॥ 65॥
na svapnēna jayēnnidrāṃ na kāmēna striyaṃ jayēt । nēndhanēna jayēdagniṃ na pānēna surāṃ jayēt ॥ 66॥
yasya dānajitaṃ mitramamitrā yudhi nirjitāḥ । annapānajitā dārāḥ saphalaṃ tasya jīvitam ॥ 67॥
sahasriṇō'pi jīvanti jīvanti śatinastathā । dhṛtarāṣṭraṃ vimuñchēchChāṃ na kathaṃ chinna jīvyatē ॥ 68॥
yatpṛthivyāṃ vrīhi yavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ । nālamēkasya tatsarvamiti paśyanna muhyati ॥ 69॥
rājanbhūyō bravīmi tvāṃ putrēṣu samamāchara । samatā yadi tē rājansvēṣu pāṇḍusutēṣu cha ॥ 70॥
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākyē ēkōnachatvāriṃśō'dhyāyaḥ ॥ 39॥
Browse Related Categories: