చాణక్య నీతి - ద్వాదశోఽధ్యాయః

സാധൂനാം ദര്ശനം പുണ്യം തീര്ഥഭൂതാ ഹി സാധവഃ । കാലേന ഫലതേ തീര്ഥം സദ്യഃ സാധുസമാഗമഃ ॥ 08 ॥

വിപ്രാസ്മിന്നഗരേ മഹാന്കഥയ കസ്താലദ്രുമാണാം ഗണഃ കോ ദാതാ രജകോ ദദാതി വസനം പ്രാതര്ഗൃഹീത്വാ നിശി । കോ ദക്ഷഃ പരവിത്തദാരഹരണേ സർവോഽപി ദക്ഷോ ജനഃ കസ്മാജ്ജീവസി ഹേ സഖേ വിഷകൃമിന്യായേന ജീവാമ്യഹമ് ॥ 09 ॥

ന വിപ്രപാദോദകകര്ദമാണി ന വേദശാസ്ത്രധ്വനിഗര്ജിതാനി । സ്വാഹാസ്വധാകാരവിവര്ജിതാനി ശ്മശാനതുല്യാനി ഗൃഹാണി താനി ॥ 10 ॥

സത്യം മാതാ പിതാ ജ്ഞാനം ധര്മോ ഭ്രാതാ ദയാ സഖാ । ശാംതിഃ പത്നീ ക്ഷമാ പുത്രഃ ഷഡേതേ മമ ബാംധവാഃ ॥ 11 ॥

അനിത്യാനി ശരീരാണി വിഭവോ നൈവ ശാശ്വതഃ । നിത്യം സംനിഹിതോ മൃത്യുഃ കര്തവ്യോ ധര്മസംഗ്രഹഃ ॥ 12 ॥

നിമംത്രോത്സവാ വിപ്രാ ഗാവോ നവതൃണോത്സവാഃ । പത്യുത്സാഹയുതാ ഭാര്യാ അഹം കൃഷ്ണചരണോത്സവഃ ॥ 13 ॥

മാതൃവത്പരദാരേഷു പരദ്രവ്യേഷു ലോഷ്ട്രവത് । ആത്മവത്സർവഭൂതേഷു യഃ പശ്യതി സ പംഡിതഃ ॥ 14 ॥

ധര്മേ തത്പരതാ മുഖേ മധുരതാ ദാനേ സമുത്സാഹതാ മിത്രേഽവംചകതാ ഗുരൌ വിനയതാ ചിത്തേഽതിമഭീരതാ । ആചാരേ ശുചിതാ ഗുണേ രസികതാ ശാസ്ത്രേഷു വിജ്ഞാനതാ രൂപേ സുംദരതാ ശിവേ ഭജനതാ ത്വയ്യസ്തി ഭോ രാഘവ ॥ 15 ॥

കാഷ്ഠം കല്പതരുഃ സുമേരുചലശ്ചിംതാമണിഃ പ്രസ്തരഃ സൂര്യാസ്തീവ്രകരഃ ശശീ ക്ഷയകരഃ ക്ഷാരോ ഹി വാരാം നിധിഃ । കാമോ നഷ്ടതനുർവലിര്ദിതിസുതോ നിത്യം പശുഃ കാമഗൌ- ര്നൈതാംസ്തേ തുലയാമി ഭോ രഘുപതേ കസ്യോപമാ ദീയതേ ॥ 16 ॥

വിദ്യാ മിത്രം പ്രവാസേ ച ഭാര്യാ മിത്രം ഗൃഹേഷു ച । വ്യാധിതസ്യൌഷധം മിത്രം ധര്മോ മിത്രം മൃതസ്യ ച ॥ 17 ॥

വിനയം രാജപുത്രേഭ്യഃ പംഡിതേഭ്യഃ സുഭാഷിതമ് । അനൃതം ദ്യൂതകാരേഭ്യഃ സ്ത്രീഭ്യഃ ശിക്ഷേത കൈതവമ് ॥ 18 ॥

അനാലോക്യ വ്യയം കര്താ അനാഥഃ കലഹപ്രിയഃ । ആതുരഃ സർവക്ഷേത്രേഷു നരഃ ശീഘ്രം വിനശ്യതി ॥ 19 ॥

നാഹാരം ചിംതയേത്പ്രാജ്ഞോ ധര്മമേകം ഹി ചിംതയേത് । ആഹാരോ ഹി മനുഷ്യാണാം ജന്മനാ സഹ ജായതേ ॥ 20 ॥

ധനധാന്യപ്രയോഗേഷു വിദ്യാസംഗ്രഹണേ തഥാ । ആഹാരേ വ്യവഹാരേ ച ത്യക്തലജ്ജഃ സുഖീ ഭവേത് ॥ 21 ॥

ജലബിംദുനിപാതേന ക്രമശഃ പൂര്യതേ ഘടഃ । സ ഹേതുഃ സർവവിദ്യാനാം ധര്മസ്യ ച ധനസ്യ ച ॥ 22 ॥

വയസഃ പരിണാമേഽപി യഃ ഖലഃ ഖല ഏവ സഃ । സംപക്വമപി മാധുര്യം നോപയാതീംദ്രവാരുണമ് ॥ 23 ॥

Browse Related Categories: