श्री सत्यनारायण स्वामि व्रत कथा

दृष्ट्वा तं देवदेवेशं स्तोतुं समुपचक्रमे । नारद उवाच । नमो वांगमनसातीतरूपायानंतशक्तये । आदिमध्यांतहीनाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ 8॥

सर्वेषामादिभूताय भक्तानामार्तिनाशिने । श्रुत्वा स्तोत्रं ततो विष्णुर्नारदं प्रत्यभाषत ॥ 9॥

श्रीभगवानुवाच

किमर्थमागतोऽसि त्वं किं ते मनसि वर्तते । कथयस्व महाभाग तत्सर्वं कथायामि ते ॥ 10

नारद उवाच

मर्त्यलोके जनाः सर्वे नानाक्लेशसमन्विताः । ननायोनिसमुत्पन्नाः पच्यंते पापकर्मभिः ॥ 11

तत्कथं शमयेन्नाथ लघूपायेन तद्वद । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं कृपास्ति यदि ते मयि ॥ 12॥

श्रीभगवानुवाच

साधु पृष्टं त्वया वत्स लोकानुग्रहकांक्षया । यत्कृत्वा मुच्यते मोहत् तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ 13

व्रतमस्ति महत्पुण्यं स्वर्गे मर्त्ये च दुर्लभम् । तव स्नेहान्मया वत्स प्रकाशः क्रियतेऽधुना ॥ 14॥

सत्यनारायणस्यैव व्रतं सम्यग्विधानतः । (सत्यनारायणस्यैवं) कृत्वा सद्यः सुखं भुक्त्वा परत्र मोक्षमाप्नुयात् । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं नारदो मुनिरब्रवीत् ॥ 15॥

नारद उवाच

किं फलं किं-विँधानं च कृतं केनैव तद् व्रतम् । तत्सर्वं-विँस्तराद् ब्रूहि कदा कार्यं-व्रँतं प्रभो ॥ 16॥ (कार्यंहितद्व्रतम्)

श्रीभगवानुवाच

दुःखशोकादिशमनं धनधान्यप्रवर्धनम् ॥ 17

सौभाग्यसंततिकरं सर्वत्र विजयप्रदम् । यस्मिन् कस्मिन् दिने मर्त्यो भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ 18॥

सत्यनारायणं देवं-यँजेच्चैव निशामुखे । ब्राह्मणैर्बांधवैश्चैव सहितो धर्मतत्परः ॥ 19॥

नैवेद्यं भक्तितो दद्यात् सपादं भक्ष्यमुत्तमम् । रंभाफलं घृतं क्षीरं गोधूमस्य च चूर्णकम् ॥ 20॥

अभावे शालिचूर्णं-वाँ शर्करा वा गुडस्तथा । सपादं सर्वभक्ष्याणि चैकीकृत्य निवेदयेत् ॥ 21॥

विप्राय दक्षिणां दद्यात् कथां श्रुत्वा जनैः सह । ततश्च बंधुभिः सार्धं-विँप्रांश्च प्रतिभोजयेत् ॥ 22॥

प्रसादं भक्षयेद् भक्त्या नृत्यगीतादिकं चरेत् । ततश्च स्वगृहं गच्छेत् सत्यनारायणं स्मरन्न् ॥ 23॥

एवं कृते मनुष्याणां-वांँछासिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् । विशेषतः कलियुगे लघूपायोऽस्ति भूतले ॥ 24॥ (लघूपायोस्ति)

॥ इति श्रीस्कांदपुराणे रेवाखंडे श्रीसत्यनारायण व्रतकथायां प्रथमोऽध्यायः ॥ 1 ॥

अथ द्वितीयोऽध्यायः

सूत उवाच

अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि कृतं-येँन पुरा द्विजाः । कश्चित् काशीपुरे रम्ये ह्यासीद्विप्रोऽतिनिर्धनः ॥ 1॥ (ह्यासीद्विप्रोतिनिर्धनः)

क्षुत्तृड्भ्यां-व्याँकुलोभूत्वा नित्यं बभ्राम भूतले । दुःखितं ब्राह्मणं दृष्ट्वा भगवान् ब्राह्मणप्रियः ॥ 2॥

वृद्धब्राह्मण रूपस्तं पप्रच्छ द्विजमादरात् । किमर्थं भ्रमसे विप्र महीं नित्यं सुदुःखितः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथ्यतां द्विज सत्तम ॥ 3॥

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मणोऽति दरिद्रोऽहं भिक्षार्थं-वैँ भ्रमे महीम् ॥ 4॥ (ब्राह्मणोति)

उपायं-यँदि जानासि कृपया कथय प्रभो । वृद्धब्राह्मण उवाच । सत्यनारायणो विष्णुर्वांछितार्थफलप्रदः ॥ 5॥

तस्य त्वं पूजनं-विँप्र कुरुष्व व्रतमुत्तमम । (व्रतमुत्तमम्) यत्कृत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुक्तो भवति मानवः ॥ 6॥

विधानं च व्रतस्यापि विप्रायाभाष्य यत्नतः । सत्यनारायणो वृद्धस्तत्रैवांतरधीयत ॥ 7॥

तद् व्रतं संकरिष्यामि यदुक्तं ब्राह्मणेन वै । इति संचिंत्य विप्रोऽसौ रात्रौ निद्रा न लब्धवान् ॥ 8॥ (निद्रां)

ततः प्रातः समुत्थाय सत्यनारायणव्रतम् । करिष्य इति संकल्प्य भिक्षार्थमगमद्विजः ॥ 9॥ (भिक्षार्थमगमद्द्विजः)

तस्मिन्नेव दिने विप्रः प्रचुरं द्रव्यमाप्तवान् । तेनैव बंधुभिः सार्धं सत्यस्यव्रतमाचरत् ॥ 10॥

सर्वदुःखविनिर्मुक्तः सर्वसंपत्समन्वितः । बभूव स द्विजश्रेष्ठो व्रतस्यास्य प्रभावतः ॥ 11॥

ततः प्रभृति कालं च मासि मासि व्रतं कृतम् । एवं नारायणस्येदं-व्रँतं कृत्वा द्विजोत्तमः ॥ 12॥

सर्वपापविनिर्मुक्तो दुर्लभं मोक्षमाप्तवान् । व्रतमस्य यदा विप्र पृथिव्यां संकरिष्यति ॥ 13॥ (विप्राः)

तदैव सर्वदुःखं तु मनुजस्य विनश्यति । (च मनुजस्य) एवं नारायणेनोक्तं नारदाय महात्मने ॥ 14॥

मया तत्कथितं-विँप्राः किमन्यत् कथयामि वः । ऋषय ऊचुः । तस्माद् विप्राच्छ्रुतं केन पृथिव्यां चरितं मुने । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामः श्रद्धाऽस्माकं प्रजायते ॥ 15॥ (श्रद्धास्माकं)

सूत उवाच

शृणुध्वं मुनयः सर्वे व्रतं-येँन कृतं भुवि । एकदा स द्विजवरो यथाविभव विस्तरैः ॥ 16

बंधुभिः स्वजनैः सार्धं-व्रँतं कर्तुं समुद्यतः । एतस्मिन्नंतरे काले काष्ठक्रेता समागमत् ॥ 17॥

बहिः काष्ठं च संस्थाप्य विप्रस्य गृहमाययौ । तृष्णाया पीडितात्मा च दृष्ट्वा विप्रं कृतं-व्रँतम् ॥ 18॥ (कृत)

प्रणिपत्य द्विजं प्राह किमिदं क्रियते त्वया । कृते किं फलमाप्नोति विस्तराद् वद मे प्रभो ॥ 19॥ (विस्ताराद्)

विप्र उवाच

सत्यनारायणेस्येदं-व्रँतं सर्वेप्सितप्रदम् । तस्य प्रसादान्मे सर्वं धनधान्यादिकं महत् ॥ 20

तस्मादेतद् व्रतं ज्ञात्वा काष्ठक्रेताऽतिहर्​षितः । पपौ जलं प्रसादं च भुक्त्वा स नगरं-यँयौ ॥ 21॥

सत्यनारायणं देवं मनसा इत्यचिंतयत् । काष्ठं-विँक्रयतो ग्रामे प्राप्यते चाद्य यद् धनम् ॥ 22॥ (प्राप्यतेमेऽद्य)

तेनैव सत्यदेवस्य करिष्ये व्रतमुत्तमम् । इति संचिंत्य मनसा काष्ठं धृत्वा तु मस्तके ॥ 23॥

जगाम नगरे रम्ये धनिनां-यँत्र संस्थितिः । तद्दिने काष्ठमूल्यं च द्विगुणं प्राप्तवानसौ ॥ 24॥

ततः प्रसन्नहृदयः सुपक्वं कदली फलम् । शर्कराघृतदुग्धं च गोधूमस्य च चूर्णकम् ॥ 25॥

कृत्वैकत्र सपादं च गृहीत्वा स्वगृहं-यँयौ । ततो बंधून् समाहूय चकार विधिना व्रतम् ॥ 26॥

तद् व्रतस्य प्रभावेण धनपुत्रान्वितोऽभवत् । (धनपुत्रान्वितोभवत्) इहलोके सुखं भुक्त्वा चांते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 27॥

॥ इति श्रीस्कांदपुराणे रेवाखंडे श्रीसत्यनारायण व्रतकथायां द्वितीयोऽध्यायः ॥ 2 ॥

अथ तृतीयोऽध्यायः

सूत उवाच

पुनरग्रे प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनि सत्तमाः । पुरा चोल्कामुखो नाम नृपश्चासीन्महामतिः ॥ 1

जितेंद्रियः सत्यवादी ययौ देवालयं प्रति । दिने दिने धनं दत्त्वा द्विजान् संतोषयत् सुधीः ॥ 2॥

भार्या तस्य प्रमुग्धा च सरोजवदना सती । भद्रशीलानदी तीरे सत्यस्यव्रतमाचरत् ॥ 3॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र साधुरेकः समागतः । वाणिज्यार्थं बहुधनैरनेकैः परिपूरितः ॥ 4॥

नावं संस्थाप्य तत्तीरे जगाम नृपतिं प्रति । दृष्ट्वा स व्रतिनं भूपं प्रपच्छ विनयान्वितः ॥ 5॥

साधुरुवाच

किमिदं कुरुषे राजन् भक्तियुक्तेन चेतसा । प्रकाशं कुरु तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम् ॥ 6

राजोवाच । पूजनं क्रियते साधो विष्णोरतुलतेजसः । व्रतं च स्वजनैः सार्धं पुत्राद्यावाप्ति काम्यया ॥ 7॥

भूपस्य वचनं श्रुत्वा साधुः प्रोवाच सादरम् । सर्वं कथय मे राजन् करिष्येऽहं तवोदितम् ॥ 8॥

ममापि संततिर्नास्ति ह्येतस्माज्जायते ध्रुवम् । ततो निवृत्त्य वाणिज्यात् सानंदो गृहमागतः ॥ 9॥

भार्यायै कथितं सर्वं-व्रँतं संतति दायकम् । तदा व्रतं करिष्यामि यदा मे संततिर्भवेत् ॥ 10॥

इति लीलावतीं प्राह पत्नीं साधुः स सत्तमः । एकस्मिन् दिवसे तस्य भार्या लीलावती सती ॥ 11॥ (भार्यां)

भर्तृयुक्तानंदचित्ताऽभवद् धर्मपरायणा । र्गभिणी साऽभवत् तस्य भार्या सत्यप्रसादतः ॥ 12॥ (साभवत्)

दशमे मासि वै तस्याः कन्यारत्नमजायत । दिने दिने सा ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ 13॥

नाम्ना कलावती चेति तन्नामकरणं कृतम् । ततो लीलावती प्राह स्वामिनं मधुरं-वँचः ॥ 14॥

न करोषि किमर्थं-वैँ पुरा संकल्पितं-व्रँतम् । साधुरुवाच । विवाह समये त्वस्याः करिष्यामि व्रतं प्रिये ॥ 15॥

इति भार्यां समाश्वास्य जगाम नगरं प्रति । ततः कलावती कन्या ववृधे पितृवेश्मनि ॥ 16॥

दृष्ट्वा कन्यां ततः साधुर्नगरे सखिभिः सह । मंत्रयित्वा द्रुतं दूतं प्रेषयामास धर्मवित् ॥ 17॥

विवाहार्थं च कन्याया वरं श्रेष्ठं-विँचारय । तेनाज्ञप्तश्च दूतोऽसौ कांचनं नगरं-यँयौ ॥ 18॥

तस्मादेकं-वँणिक्पुत्रं समादायागतो हि सः । दृष्ट्वा तु सुंदरं बालं-वँणिक्पुत्रं गुणान्वितम् ॥ 19॥

ज्ञातिभिर्बंधुभिः सार्धं परितुष्टेन चेतसा । दत्तावान् साधुपुत्राय कन्यां-विँधिविधानतः ॥ 20॥ (साधुःपुत्राय)

ततोऽभाग्यवशात् तेन विस्मृतं-व्रँतमुत्तमम् । (ततोभाग्यवशात्) विवाहसमये तस्यास्तेन रुष्टो भवत् प्रभुः ॥ 21॥ (रुष्टोऽभवत्)

ततः कालेन नियतो निजकर्म विशारदः । वाणिज्यार्थं ततः शीघ्रं जामातृ सहितो वणिक् ॥ 22॥

रत्नसारपुरे रम्ये गत्वा सिंधु समीपतः । वाणिज्यमकरोत् साधुर्जामात्रा श्रीमता सह ॥ 23॥

तौ गतौ नगरे रम्ये चंद्रकेतोर्नृपस्य च । (नगरेतस्य) एतस्मिन्नेव काले तु सत्यनारायणः प्रभुः ॥ 24॥

भ्रष्टप्रतिज्ञमालोक्य शापं तस्मै प्रदत्तवान् । दारुणं कठिनं चास्य महद् दुःखं भविष्यति ॥ 25॥

एकस्मिंदिवसे राज्ञो धनमादाय तस्करः । तत्रैव चागत श्चौरो वणिजौ यत्र संस्थितौ ॥ 26॥

तत्पश्चाद् धावकान् दूतान् दृष्टवा भीतेन चेतसा । धनं संस्थाप्य तत्रैव स तु शीघ्रमलक्षितः ॥ 27॥

ततो दूताःसमायाता यत्रास्ते सज्जनो वणिक् । दृष्ट्वा नृपधनं तत्र बद्ध्वाऽऽनीतौ वणिक्सुतौ ॥ 28॥ (बद्ध्वानीतौ)

हर्​षेण धावमानाश्च प्रोचुर्नृपसमीपतः । तस्करौ द्वौ समानीतौ विलोक्याज्ञापय प्रभो ॥ 29॥

राज्ञाऽऽज्ञप्तास्ततः शीघ्रं दृढं बद्ध्वा तु ता वुभौ । स्थापितौ द्वौ महादुर्गे कारागारेऽविचारतः ॥ 30॥

मायया सत्यदेवस्य न श्रुतं कैस्तयोर्वचः । अतस्तयोर्धनं राज्ञा गृहीतं चंद्रकेतुना ॥ 31॥

तच्छापाच्च तयोर्गेहे भार्या चैवाति दुःखिता । चौरेणापहृतं सर्वं गृहे यच्च स्थितं धनम् ॥ 32॥

आधिव्याधिसमायुक्ता क्षुत्पिपाशाति दुःखिता । (क्षुत्पिपासाति) अन्नचिंतापरा भूत्वा बभ्राम च गृहे गृहे । कलावती तु कन्यापि बभ्राम प्रतिवासरम् ॥ 33॥

एकस्मिन् दिवसे याता क्षुधार्ता द्विजमंदिरम् । (दिवसे जाता) गत्वाऽपश्यद् व्रतं तत्र सत्यनारायणस्य च ॥ 34॥ (गत्वापश्यद्)

उपविश्य कथां श्रुत्वा वरं र्प्राथितवत्यपि । प्रसाद भक्षणं कृत्वा ययौ रात्रौ गृहं प्रति ॥ 35॥

माता कलावतीं कन्यां कथयामास प्रेमतः । पुत्रि रात्रौ स्थिता कुत्र किं ते मनसि वर्तते ॥ 36॥

कन्या कलावती प्राह मातरं प्रति सत्वरम् । द्विजालये व्रतं मातर्दृष्टं-वांँछितसिद्धिदम् ॥ 37॥

तच्छ्रुत्वा कन्यका वाक्यं-व्रँतं कर्तुं समुद्यता । सा मुदा तु वणिग्भार्या सत्यनारायणस्य च ॥ 38॥

व्रतं चक्रे सैव साध्वी बंधुभिः स्वजनैः सह । भर्तृजामातरौ क्षिप्रमागच्छेतां स्वमाश्रमम् ॥ 39॥

अपराधं च मे भर्तुर्जामातुः क्षंतुमर्​हसि । व्रतेनानेन तुष्टोऽसौ सत्यनारायणः पुनः ॥ 40॥ (तुष्टोसौ)

दर्​शयामास स्वप्नं ही चंद्रकेतुं नृपोत्तमम् । बंदिनौ मोचय प्रातर्वणिजौ नृपसत्तम ॥ 41॥

देयं धनं च तत्सर्वं गृहीतं-यँत् त्वयाऽधुना । (त्वयाधुना) नो चेत् त्वां नाशयिष्यामि सराज्यधनपुत्रकम् ॥ 42॥

एवमाभाष्य राजानं ध्यानगम्योऽभवत् प्रभुः । (ध्यानगम्योभवत्) ततः प्रभातसमये राजा च स्वजनैः सह ॥ 43॥

उपविश्य सभामध्ये प्राह स्वप्नं जनं प्रति । बद्धौ महाजनौ शीघ्रं मोचय द्वौ वणिक्सुतौ ॥ 44॥

इति राज्ञो वचः श्रुत्वा मोचयित्वा महाजनौ । समानीय नृपस्याग्रे प्राहुस्ते विनयान्विताः ॥ 45॥

आनीतौ द्वौ वणिक्पुत्रौ मुक्तौ निगडबंधनात् । ततो महाजनौ नत्वा चंद्रकेतुं नृपोत्तमम् ॥ 46॥

स्मरंतौ पूर्व वृत्तांतं नोचतुर्भयविह्वलौ । राजा वणिक्सुतौ वीक्ष्य वचः प्रोवाच सादरम् ॥ 47॥

देवात् प्राप्तं महद्दुःखमिदानीं नास्ति वै भयम् । तदा निगडसंत्यागं क्षौरकर्माद्यकारयत् ॥ 48॥

वस्त्रालंकारकं दत्त्वा परितोष्य नृपश्च तौ । पुरस्कृत्य वणिक्पुत्रौ वचसाऽतोषयद् भृशम् ॥ 49॥ (वचसातोषयद्भृशम्)

पुरानीतं तु यद् द्रव्यं द्विगुणीकृत्य दत्तवान् । प्रोवाच च ततो राजा गच्छ साधो निजाश्रमम् ॥ 50॥ (प्रोवाचतौ)

राजानं प्रणिपत्याह गंतव्यं त्वत्प्रसादतः । इत्युक्त्वा तौ महावैश्यौ जग्मतुः स्वगृहं प्रति ॥ 51॥ (महावैश्यो)

॥ इति श्रीस्कांद पुराणे रेवाखंडे श्रीसत्यनारायण व्रतकथायां तृतीयोऽध्यायः ॥ 3 ॥

अथ चतुर्थोऽध्यायः

सूत उवाच

यात्रां तु कृतवान् साधुर्मंगलायनपूर्विकाम् । ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तदा तु नगरं-यँयौ ॥ 1

कियद् दूरे गते साधो सत्यनारायणः प्रभुः । जिज्ञासां कृतवान् साधौ किमस्ति तव नौस्थितम् ॥ 2॥

ततो महाजनौ मत्तौ हेलया च प्रहस्य वै । (मतौ) कथं पृच्छसि भो दंडिन् मुद्रां नेतुं किमिच्छसि ॥ 3॥

लतापत्रादिकं चैव वर्तते तरणौ मम । निष्ठुरं च वचः श्रुत्वा सत्यं भवतु ते वचः ॥ 4॥

एवमुक्त्वा गतः शीघ्रं दंडी तस्य समीपतः । कियद् दूरे ततो गत्वा स्थितः सिंधु समीपतः ॥ 5॥

गते दंडिनि साधुश्च कृतनित्यक्रियस्तदा । उत्थितां तरणीं दृष्ट्वा विस्मयं परमं-यँयौ ॥ 6॥

दृष्ट्वा लतादिकं चैव मूर्च्छितो न्यपतद् भुवि । लब्धसंज्ञो वणिक्पुत्रस्ततश्चिंतान्वितोऽभवत् ॥ 7॥ (वणिक्पुत्रस्ततश्चिंतान्वितोभवत्)

तदा तु दुहितुः कांतो वचनं चेदमब्रवीत् । किमर्थं क्रियते शोकः शापो दत्तश्च दंडिना ॥ 8॥

शक्यते तेन सर्वं हि कर्तुं चात्र न संशयः । (शक्यतेने न) अतस्तच्छरणं-याँमो वांछतार्थो भविष्यति ॥ 9॥ (वांछितार्थो)

जामातुर्वचनं श्रुत्वा तत्सकाशं गतस्तदा । दृष्ट्वा च दंडिनं भक्त्या नत्वा प्रोवाच सादरम् ॥ 10॥

क्षमस्व चापराधं मे यदुक्तं तव सन्निधौ । एवं पुनः पुनर्नत्वा महाशोकाकुलोऽभवत् ॥ 11॥ (महाशोकाकुलोभवत्)

प्रोवाच वचनं दंडी विलपंतं-विँलोक्य च । मा रोदीः शृणुमद्वाक्यं मम पूजाबहिर्मुखः ॥ 12॥

ममाज्ञया च दुर्बुद्धे लब्धं दुःखं मुहुर्मुहुः । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं स्तुतिं कर्तुं समुद्यतः ॥ 13॥

साधुरुवाच

त्वन्मायामोहिताः सर्वे ब्रह्माद्यास्त्रिदिवौकसः । न जानंति गुणान् रूपं तवाश्चर्यमिदं प्रभो ॥ 14

मूढोऽहं त्वां कथं जाने मोहितस्तवमायया । (मूढोहं) प्रसीद पूजयिष्यामि यथाविभवविस्तरैः ॥ 15॥

पुरा वित्तं च तत् सर्वं त्राहि मां शरणागतम् । श्रुत्वा भक्तियुतं-वाँक्यं परितुष्टो जनार्दनः ॥ 16॥

वरं च वांछितं दत्त्वा तत्रैवांतर्दधे हरिः । ततो नावं समारूह्य दृष्ट्वा वित्तप्रपूरिताम् ॥ 17॥

कृपया सत्यदेवस्य सफलं-वांँछितं मम । इत्युक्त्वा स्वजनैः सार्धं पूजां कृत्वा यथाविधि ॥ 18॥

हर्​षेण चाभवत् पूर्णःसत्यदेवप्रसादतः । नावं सं​योँज्य यत्नेन स्वदेशगमनं कृतम् ॥ 19॥

साधुर्जामातरं प्राह पश्य रत्नपुरीं मम । दूतं च प्रेषयामास निजवित्तस्य रक्षकम् ॥ 20॥

ततोऽसौ नगरं गत्वा साधुभार्यां-विँलोक्य च । (दूतोसौ) प्रोवाच वांछितं-वाँक्यं नत्वा बद्धांजलिस्तदा ॥ 21॥

निकटे नगरस्यैव जामात्रा सहितो वणिक् । आगतो बंधुवर्गैश्च वित्तैश्च बहुभिर्युतः ॥ 22॥

श्रुत्वा दूतमुखाद्वाक्यं महाहर्​षवती सती । सत्यपूजां ततः कृत्वा प्रोवाच तनुजां प्रति ॥ 23॥

व्रजामि शीघ्रमागच्छ साधुसंदर्​शनाय च । इति मातृवचः श्रुत्वा व्रतं कृत्वा समाप्य च ॥ 24॥

प्रसादं च परित्यज्य गता साऽपि पतिं प्रति । (सापि) तेन रुष्टाः सत्यदेवो भर्तारं तरणिं तथा ॥ 25॥ (रुष्टः, तरणीं)

संहृत्य च धनैः सार्धं जले तस्यावमज्जयत् । ततः कलावती कन्या न विलोक्य निजं पतिम् ॥ 26॥

शोकेन महता तत्र रुदंती चापतद् भुवि । (रुदती) दृष्ट्वा तथाविधां नावं कन्यां च बहुदुःखिताम् ॥ 27॥

भीतेन मनसा साधुः किमाश्चर्यमिदं भवेत् । चिंत्यमानाश्च ते सर्वे बभूवुस्तरिवाहकाः ॥ 28॥

ततो लीलावती कन्यां दृष्ट्वा सा विह्वलाऽभवत् । विललापातिदुःखेन भर्तारं चेदमब्रवीत ॥ 29॥

इदानीं नौकया सार्धं कथं सोऽभूदलक्षितः । न जाने कस्य देवस्य हेलया चैव सा हृता ॥ 30॥

सत्यदेवस्य माहात्म्यं ज्ञातुं-वाँ केन शक्यते । इत्युक्त्वा विललापैव ततश्च स्वजनैः सह ॥ 31॥

ततो लीलावती कन्यां क्रौडे कृत्वा रुरोद ह । ततःकलावती कन्या नष्टे स्वामिनि दुःखिता ॥ 32॥

गृहीत्वा पादुके तस्यानुगतुं च मनोदधे । (पादुकां) कन्यायाश्चरितं दृष्ट्वा सभार्यः सज्जनो वणिक् ॥ 33॥

अतिशोकेन संतप्तश्चिंतयामास धर्मवित् । हृतं-वाँ सत्यदेवेन भ्रांतोऽहं सत्यमायया ॥ 34॥

सत्यपूजां करिष्यामि यथाविभवविस्तरैः । इति सर्वान् समाहूय कथयित्वा मनोरथम् ॥ 35॥

नत्वा च दंडवद् भूमौ सत्यदेवं पुनः पुनः । ततस्तुष्टः सत्यदेवो दीनानां परिपालकः ॥ 36॥

जगाद वचनं चैनं कृपया भक्तवत्सलः । त्यक्त्वा प्रसादं ते कन्या पतिं द्रष्टुं समागता ॥ 37॥

अतोऽदृष्टोऽभवत्तस्याः कन्यकायाः पतिर्ध्रुवम् । गृहं गत्वा प्रसादं च भुक्त्वा साऽऽयाति चेत्पुनः ॥ 38॥ (सायाति)

लब्धभर्त्री सुता साधो भविष्यति न संशयः । कन्यका तादृशं-वाँक्यं श्रुत्वा गगनमंडलात् ॥ 39॥

क्षिप्रं तदा गृहं गत्वा प्रसादं च बुभोज सा । पश्चात् सा पुनरागत्य ददर्​श स्वजनं पतिम् ॥ 40॥ (सापश्चात्पुनरागत्य, सजनं)

ततः कलावती कन्या जगाद पितरं प्रति । इदानीं च गृहं-याँहि विलंबं कुरुषे कथम् ॥ 41॥

तच्छ्रुत्वा कन्यकावाक्यं संतुष्टोऽभूद्वणिक्सुतः । पूजनं सत्यदेवस्य कृत्वा विधिविधानतः ॥ 42॥

धनैर्बंधुगणैः सार्धं जगाम निजमंदिरम् । पौर्णमास्यां च संक्रांतौ कृतवान् सत्यस्य पूजनम् ॥ 43॥ (सत्यपूजनम्)

इहलोके सुखं भुक्त्वा चांते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 44॥

॥ इति श्रीस्कांद पुराणे रेवाखंडे श्रीसत्यनारायण व्रतकथायां चतुर्थोऽध्यायः ॥ 4 ॥

अथ पंचमोऽध्यायः

सूत उवाच

अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि श्रुणुध्वं मुनिसत्तमाः । आसीत् तुंगध्वजो राजा प्रजापालनतत्परः ॥ 1

प्रसादं सत्यदेवस्य त्यक्त्वा दुःखमवाप सः । एकदा स वनं गत्वा हत्वा बहुविधान् पशून् ॥ 2॥

आगत्य वटमूलं च दृष्ट्वा सत्यस्य पूजनम् । (चापश्यत्) गोपाः कुर्वंति संतुष्टा भक्तियुक्ताः स बांधवाः ॥ 3॥

राजा दृष्ट्वा तु दर्पेण न गतो न ननाम सः । ततो गोपगणाः सर्वे प्रसादं नृपसन्निधौ ॥ 4॥

संस्थाप्य पुनरागत्य भुक्तत्वा सर्वे यथेप्सितम् । ततः प्रसादं संत्यज्य राजा दुःखमवाप सः ॥ 5॥

तस्य पुत्रशतं नष्टं धनधान्यादिकं च यत् । सत्यदेवेन तत्सर्वं नाशितं मम निश्चितम् ॥ 6॥

अतस्तत्रैव गच्छामि यत्र देवस्य पूजनम् । मनसा तु विनिश्चित्य ययौ गोपालसन्निधौ ॥ 7॥

ततोऽसौ सत्यदेवस्य पूजां गोपगणैःसह । भक्तिश्रद्धान्वितो भूत्वा चकार विधिना नृपः ॥ 8॥

सत्यदेवप्रसादेन धनपुत्रान्वितोऽभवत् । इहलोके सुखं भुक्तत्वा चांते सत्यपुरं-यँयौ ॥ 9॥

य इदं कुरुते सत्यव्रतं परमदुर्लभम् । शृणोति च कथां पुण्यां भक्तियुक्तः फलप्रदाम् ॥ 10॥

धनधान्यादिकं तस्य भवेत् सत्यप्रसादतः । दरिद्रो लभते वित्तं बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ 11॥

भीतो भयात् प्रमुच्येत सत्यमेव न संशयः । ईप्सितं च फलं भुक्त्वा चांते सत्यपुरं​व्रँजेत् ॥ 12॥

इति वः कथितं-विँप्राः सत्यनारायणव्रतम् । यत् कृत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुक्तो भवति मानवः ॥ 13॥

विशेषतः कलियुगे सत्यपूजा फलप्रदा । केचित् कालं-वँदिष्यंति सत्यमीशं तमेव च ॥ 14॥

सत्यनारायणं केचित् सत्यदेवं तथापरे । नानारूपधरो भूत्वा सर्वेषामीप्सितप्रदम् ॥ 15॥ (सर्वेषामीप्सितप्रदः)

भविष्यति कलौ सत्यव्रतरूपी सनातनः । श्रीविष्णुना धृतं रूपं सर्वेषामीप्सितप्रदम् ॥ 16॥

य इदं पठते नित्यं शृणोति मुनिसत्तमाः । तस्य नश्यंति पापानि सत्यदेवप्रसादतः ॥ 17॥

व्रतं-यैँस्तु कृतं पूर्वं सत्यनारायणस्य च । तेषां त्वपरजन्मानि कथयामि मुनीश्वराः ॥ 18॥

शतानंदोमहाप्राज्ञःसुदामाब्राह्मणो ह्यभूत् । तस्मिंजन्मनि श्रीकृष्णं ध्यात्वा मोक्षमवाप ह ॥ 19॥

काष्ठभारवहो भिल्लो गुहराजो बभूव ह । तस्मिंजन्मनि श्रीरामं सेव्य मोक्षं जगाम वै ॥ 20॥

उल्कामुखो महाराजो नृपो दशरथोऽभवत् । श्रीरंगनाथं संपूज्य श्रीवैकुंठं तदागमत् ॥ 21॥ (श्रीरामचंद्रसंप्राप्य)

र्धामिकः सत्यसंधश्च साधुर्मोरध्वजोऽभवत् । (साधुर्मोरध्वजोभवत्) देहार्धं क्रकचैश्छित्त्वा दत्वा मोक्षमवाप ह ॥ 22॥

तुंगध्वजो महाराजः स्वायंभुवोऽभवत् किल । (स्वायंभूरभवत्) सर्वान् भागवतान् कृत्वा श्रीवैकुंठं तदाऽगमत् ॥ 23॥ (कृत्त्वा, तदागमत्)

भूत्वा गोपाश्च ते सर्वे व्रजमंडलवासिनः । निहत्य राक्षसान् सर्वान् गोलोकं तु तदा ययुः ॥ 24॥

॥ इति श्रीस्कांदपुराणे रेवाखंडे श्रीसत्यनारायण व्रतकथायां पंचमोऽध्यायः ॥ 5 ॥

Browse Related Categories: