संक्षेप रामायणम्

బుద్ధిమాన్ నీతిమాన్ వాగ్మీ శ్రీమాన్ శత్రునిబర్హణః । విపులాంసో మహాబాహుః కంబుగ్రీవో మహాహనుః ॥ 9 ॥

మహోరస్కో మహేష్వాసో గూఢజత్రురరిందమః । ఆజానుబాహుః సుశిరాః సులలాటః సువిక్రమః ॥ 10 ॥

సమః సమవిభక్తాంగః స్నిగ్ధవర్ణః ప్రతాపవాన్ । పీనవక్షా విశాలాక్షో లక్ష్మీవాన్ శుభలక్షణః ॥ 11 ॥

ధర్మజ్ఞః సత్యసంధశ్చ ప్రజానాం చ హితే రతః । యశస్వీ జ్ఞానసంపన్నః శుచిర్వశ్యః సమాధిమాన్ ॥ 12 ॥

ప్రజాపతిసమః శ్రీమాన్ ధాతా రిపునిషూదనః । రక్షితా జీవలోకస్య ధర్మస్య పరిరక్షితా ॥ 13 ॥

రక్షితా స్వస్య ధర్మస్య స్వజనస్య చ రక్షితా । వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞో ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితః ॥ 14 ॥

సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞో స్మృతిమాన్ప్రతిభానవాన్ । సర్వలోకప్రియః సాధురదీనాత్మా విచక్షణః ॥ 15 ॥

సర్వదాభిగతః సద్భిః సముద్ర ఇవ సింధుభిః । ఆర్యః సర్వసమశ్చైవ సదైకప్రియదర్శనః ॥ 16 ॥

స చ సర్వగుణోపేతః కౌసల్యానందవర్ధనః । సముద్ర ఇవ గాంభీర్యే ధైర్యేణ హిమవానివ ॥ 17 ॥

విష్ణునా సదృశో వీర్యే సోమవత్ప్రియదర్శనః । కాలాగ్నిసదృశః క్రోధే క్షమయా పృథివీసమః ॥ 18 ॥

ధనదేన సమస్త్యాగే సత్యే ధర్మ ఇవాపరః । తమేవం గుణసంపన్నం రామం సత్యపరాక్రమమ్ ॥ 19 ॥

జ్యేష్ఠం శ్రేష్ఠగుణైర్యుక్తం ప్రియం దశరథః సుతమ్ । ప్రకృతీనాం హితైర్యుక్తం ప్రకృతి ప్రియ కామ్యయా ॥ 20 ॥

యౌవరాజ్యేన సంయోక్తుమైచ్ఛత్ప్రీత్యా మహీపతిః । తస్యాభిషేకసంభారాన్ దృష్ట్వా భార్యాఽథ కైకయీ ॥ 21 ॥

పూర్వం దత్తవరా దేవీ వరమేనమయాచత । వివాసనం చ రామస్య భరతస్యాభిషేచనమ్ ॥ 22 ॥

స సత్యవచనాద్రాజా ధర్మపాశేన సంయతః । వివాసయామాస సుతం రామం దశరథః ప్రియమ్ ॥ 23 ॥

స జగామ వనం వీరః ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్ । పితుర్వచననిర్దేశాత్కైకేయ్యాః ప్రియకారణాత్ ॥ 24 ॥

తం వ్రజంతం ప్రియో భ్రాతా లక్ష్మణోఽనుజగామ హ । స్నేహాద్వినయసంపన్నః సుమిత్రానందవర్ధనః ॥ 25 ॥

భ్రాతరం దయితో భ్రాతుః సౌభ్రాత్రమనుదర్శయన్ । రామస్య దయితా భార్యా నిత్యం ప్రాణసమాహితా ॥ 26 ॥

జనకస్య కులే జాతా దేవమాయేవ నిర్మితా । సర్వలక్షణసంపన్నా నారీణాముత్తమా వధూః ॥ 27 ॥

సీతాఽప్యనుగతా రామం శశినం రోహిణీ యథా । పౌరైరనుగతో దూరం పిత్రా దశరథేన చ ॥ 28 ॥

శృంగిబేరపురే సూతం గంగాకూలే వ్యసర్జయత్ । గుహమాసాద్య ధర్మాత్మా నిషాదాధిపతిం ప్రియమ్ ॥ 29 ॥

గుహేన సహితో రామః లక్ష్మణేన చ సీతయా । తే వనేన వనం గత్వా నదీస్తీర్త్వా బహూదకాః ॥ 30 ॥

చిత్రకూటమనుప్రాప్య భరద్వాజస్య శాసనాత్ । రమ్యమావసథం కృత్వా రమమాణా వనే త్రయః ॥ 31 ॥

దేవగంధర్వసంకాశాస్తత్ర తే న్యవసన్సుఖమ్ । చిత్రకూటం గతే రామే పుత్రశోకాతురస్తథా ॥ 32 ॥

రాజా దశరథః స్వర్గం జగామ విలపన్సుతమ్ । మృతే తు తస్మిన్భరతో వసిష్ఠప్రముఖైర్ద్విజైః ॥ 33 ॥

నియుజ్యమానో రాజ్యాయ నైచ్ఛద్రాజ్యం మహాబలః । స జగామ వనం వీరో రామపాదప్రసాదకః ॥ 34 ॥

గత్వా తు స మహాత్మానం రామం సత్యపరాక్రమమ్ । అయాచద్భ్రాతరం రామం ఆర్యభావపురస్కృతః ॥ 35 ॥

త్వమేవ రాజా ధర్మజ్ఞ ఇతి రామం వచోఽబ్రవీత్ । రామోఽపి పరమోదారః సుముఖస్సుమహాయశాః ॥ 36 ॥

న చైచ్ఛత్పితురాదేశాద్రాజ్యం రామో మహాబలః । పాదుకే చాస్య రాజ్యాయ న్యాసం దత్త్వా పునః పునః ॥ 37 ॥

నివర్తయామాస తతో భరతం భరతాగ్రజః । స కామమనవాప్యైవ రామపాదావుపస్పృశన్ ॥ 38 ॥

నందిగ్రామేఽకరోద్రాజ్యం రామాగమనకాంక్షయా । గతే తు భరతే శ్రీమాన్ సత్యసంధో జితేంద్రియః ॥ 39 ॥

రామస్తు పునరాలక్ష్య నాగరస్య జనస్య చ । తత్రాగమనమేకాగ్రో దండకాన్ప్రవివేశ హ ॥ 40 ॥

ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం రామో రాజీవలోచనః । విరాధం రాక్షసం హత్వా శరభంగం దదర్శ హ ॥ 41 ॥

సుతీక్ష్ణం చాప్యగస్త్యం చ అగస్త్యభ్రాతరం తథా । అగస్త్యవచనాచ్చైవ జగ్రాహైంద్రం శరాసనమ్ ॥ 42 ॥

ఖడ్గం చ పరమప్రీతస్తూణీ చాక్షయసాయకౌ । వసతస్తస్య రామస్య వనే వనచరైః సహ ॥ 43 ॥

ఋషయోఽభ్యాగమన్సర్వే వధాయాసురరక్షసామ్ । స తేషాం ప్రతిశుశ్రావ రాక్షసానాం తథా వనే ॥ 44 ॥

ప్రతిజ్ఞాతశ్చ రామేణ వధః సంయతి రక్షసామ్ । ఋషీణామగ్నికల్పానాం దండకారణ్యవాసినామ్ ॥ 45 ॥

తేన తత్రైవ వసతా జనస్థాననివాసినీ । విరూపితా శూర్పణఖా రాక్షసీ కామరూపిణీ ॥ 46 ॥

తతః శూర్పణఖావాక్యాదుద్యుక్తాన్సర్వరాక్షసాన్ । ఖరం త్రిశిరసం చైవ దూషణం చైవ రాక్షసమ్ ॥ 47 ॥

నిజఘాన రణే రామస్తేషాం చైవ పదానుగాన్ । వనే తస్మిన్నివసతా జనస్థాననివాసినామ్ ॥ 48 ॥

రక్షసాం నిహతాన్యాసన్సహస్రాణి చతుర్దశ । తతో జ్ఞాతివధం శ్రుత్వా రావణః క్రోధమూర్ఛితః ॥ 49 ॥

సహాయం వరయామాస మారీచం నామ రాక్షసమ్ । వార్యమాణః సుబహుశో మారీచేన స రావణః ॥ 50 ॥

న విరోధో బలవతా క్షమో రావణ తేన తే । అనాదృత్య తు తద్వాక్యం రావణః కాలచోదితః ॥ 51 ॥

జగామ సహమారీచః తస్యాశ్రమపదం తదా । తేన మాయావినా దూరమపవాహ్య నృపాత్మజౌ ॥ 52 ॥

జహార భార్యాం రామస్య గృధ్రం హత్వా జటాయుషమ్ । గృధ్రం చ నిహతం దృష్ట్వా హృతాం శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్ ॥ 53 ॥

రాఘవః శోకసంతప్తో విలలాపాకులేంద్రియః । తతస్తేనైవ శోకేన గృధ్రం దగ్ధ్వా జటాయుషమ్ ॥ 54 ॥

మార్గమాణో వనే సీతాం రాక్షసం సందదర్శ హ । కబంధం నామ రూపేణ వికృతం ఘోరదర్శనమ్ ॥ 55 ॥

తం నిహత్య మహాబాహుః దదాహ స్వర్గతశ్చ సః । స చాస్య కథయామాస శబరీం ధర్మచారిణీమ్ ॥ 56 ॥

శ్రమణీం ధర్మనిపుణామభిగచ్ఛేతి రాఘవమ్ । సోఽభ్యగచ్ఛన్మహాతేజాః శబరీం శత్రుసూదనః ॥ 57 ॥

శబర్యా పూజితః సమ్యగ్రామో దశరథాత్మజః । పంపాతీరే హనుమతా సంగతో వానరేణ హ ॥ 58 ॥

హనుమద్వచనాచ్చైవ సుగ్రీవేణ సమాగతః । సుగ్రీవాయ చ తత్సర్వం శంసద్రామో మహాబలః ॥ 59 ॥

ఆదితస్తద్యథావృత్తం సీతయాశ్చ విశేషతః । సుగ్రీవశ్చాపి తత్సర్వం శ్రుత్వా రామస్య వానరః ॥ 60 ॥

చకార సఖ్యం రామేణ ప్రీతశ్చైవాగ్నిసాక్షికమ్ । తతో వానరరాజేన వైరానుకథనం ప్రతి ॥ 61 ॥

రామాయావేదితం సర్వం ప్రణయాద్దుఃఖితేన చ । ప్రతిజ్ఞాతం చ రామేణ తదా వాలివధం ప్రతి ॥ 62 ॥

వాలినశ్చ బలం తత్ర కథయామాస వానరః । సుగ్రీవః శంకితశ్చాసీన్నిత్యం వీర్యేణ రాఘవే ॥ 63 ॥

రాఘవః ప్రత్యయార్థం తు దుందుభేః కాయముత్తమమ్ । దర్శయామాస సుగ్రీవో మహాపర్వత సన్నిభమ్ ॥ 64 ॥

ఉత్స్మయిత్వా మహాబాహుః ప్రేక్ష్య చాస్థి మహాబలః । పాదాంగుష్ఠేన చిక్షేప సంపూర్ణం దశయోజనమ్ ॥ 65 ॥

బిభేద చ పునః సాలాన్సప్తైకేన మహేషుణా । గిరిం రసాతలం చైవ జనయన్ ప్రత్యయం తదా ॥ 66 ॥

తతః ప్రీతమనాస్తేన విశ్వస్తః స మహాకపిః । కిష్కింధాం రామసహితో జగామ చ గుహాం తదా ॥ 67 ॥

తతోఽగర్జద్ధరివరః సుగ్రీవో హేమపింగళః । తేన నాదేన మహతా నిర్జగామ హరీశ్వరః ॥ 68 ॥

అనుమాన్య తదా తారాం సుగ్రీవేణ సమాగతః । నిజఘాన చ తత్రైనం శరేణైకేన రాఘవః ॥ 69 ॥

తతః సుగ్రీవవచనాద్ధత్వా వాలినమాహవే । సుగ్రీవమేవ తద్రాజ్యే రాఘవః ప్రత్యపాదయత్ ॥ 70 ॥

స చ సర్వాన్సమానీయ వానరాన్వానరర్షభః । దిశః ప్రస్థాపయామాస దిదృక్షుర్జనకాత్మజామ్ ॥ 71 ॥

తతో గృధ్రస్య వచనాత్సంపాతేర్హనుమాన్బలీ । శతయోజనవిస్తీర్ణం పుప్లువే లవణార్ణవమ్ ॥ 72 ॥

తత్ర లంకాం సమాసాద్య పురీం రావణపాలితామ్ । దదర్శ సీతాం ధ్యాయంతీం అశోకవనికాం గతామ్ ॥ 73 ॥

నివేదయిత్వాఽభిజ్ఞానం ప్రవృత్తిం చ నివేద్య చ । సమాశ్వాస్య చ వైదేహీం మర్దయామాస తోరణమ్ ॥ 74 ॥

పంచ సేనాగ్రగాన్హత్వా సప్త మంత్రిసుతానపి । శూరమక్షం చ నిష్పిష్య గ్రహణం సముపాగమత్ ॥ 75 ॥

అస్త్రేణోన్ముక్తమాత్మానం జ్ఞాత్వా పైతామహాద్వరాత్ । మర్షయన్రాక్షసాన్వీరో యంత్రిణస్తాన్యదృచ్ఛయా ॥ 76 ॥

తతో దగ్ధ్వా పురీం లంకాం ఋతే సీతాం చ మైథిలీమ్ । రామాయ ప్రియమాఖ్యాతుం పునరాయాన్మహాకపిః ॥ 77 ॥

సోఽభిగమ్య మహాత్మానం కృత్వా రామం ప్రదక్షిణమ్ । న్యవేదయదమేయాత్మా దృష్టా సీతేతి తత్త్వతః ॥ 78 ॥

తతః సుగ్రీవసహితో గత్వా తీరం మహోదధేః । సముద్రం క్షోభయామాస శరైరాదిత్యసన్నిభైః ॥ 79 ॥

దర్శయామాస చాత్మానం సముద్రః సరితాం పతిః । సముద్రవచనాచ్చైవ నలం సేతుమకారయత్ ॥ 80 ॥

తేన గత్వా పురీం లంకాం హత్వా రావణమాహవే । రామః సీతామనుప్రాప్య పరాం వ్రీడాముపాగమత్ ॥ 81 ॥

తామువాచ

తతో రామః పరుషం జనసంసది । అమృష్యమాణా సా సీతా వివేశ జ్వలనం సతీ ॥ 82

తతోఽగ్నివచనాత్సీతాం జ్ఞాత్వా విగతకల్మషామ్ । బభౌ రామః సంప్రహృష్టః పూజితః సర్వదైవతైః ॥ 83 ॥

కర్మణా తేన మహతా త్రైలోక్యం సచరాచరమ్ । సదేవర్షిగణం తుష్టం రాఘవస్య మహాత్మనః ॥ 84 ॥

అభిషిచ్య చ లంకాయాం రాక్షసేంద్రం విభీషణమ్ । కృతకృత్యస్తదా రామో విజ్వరః ప్రముమోద హ ॥ 85 ॥

దేవతాభ్యో వరం ప్రాప్య సముత్థాప్య చ వానరాన్ । అయోధ్యాం ప్రస్థితో రామః పుష్పకేణ సుహృద్వృతః ॥ 86 ॥

భరద్వాజాశ్రమం గత్వా రామః సత్యపరాక్రమః । భరతస్యాంతికం రామో హనూమంతం వ్యసర్జయత్ ॥ 87 ॥

పునరాఖ్యాయికాం జల్పన్సుగ్రీవసహితశ్చ సః । పుష్పకం తత్సమారుహ్య నందిగ్రామం యయౌ తదా ॥ 88 ॥

నందిగ్రామే జటాం హిత్వా భ్రాతృభిః సహితోఽనఘః । రామః సీతామనుప్రాప్య రాజ్యం పునరవాప్తవాన్ ॥ 89 ॥

ప్రహృష్టముదితో లోకస్తుష్టః పుష్టః సుధార్మికః । నిరామయో హ్యరోగశ్చ దుర్భిక్ష భయవర్జితః ॥ 90 ॥

న పుత్రమరణం కించిద్ద్రక్ష్యంతి పురుషాః క్వచిత్ । నార్యశ్చావిధవా నిత్యం భవిష్యంతి పతివ్రతాః ॥ 91 ॥

న చాగ్నిజం భయం కించిన్నాప్సు మజ్జంతి జంతవః । న వాతజం భయం కించిన్నాపి జ్వరకృతం తథా ॥ 92 ॥

న చాపి క్షుద్భయం తత్ర న తస్కరభయం తథా । నగరాణి చ రాష్ట్రాణి ధనధాన్యయుతాని చ ॥ 93 ॥

నిత్యం ప్రముదితాః సర్వే యథా కృతయుగే తథా । అశ్వమేధశతైరిష్ట్వా తథా బహుసువర్ణకైః ॥ 94 ॥

గవాం కోట్యయుతం దత్వా బ్రహ్మలోకం ప్రయాస్యతి । అసంఖ్యేయం ధనం దత్వా బ్రాహ్మణేభ్యో మహాయశాః ॥ 95 ॥

రాజవంశాన్ శతగుణాన్ స్థాపయిష్యతి రాఘవః । చాతుర్వర్ణ్యం చ లోకేఽస్మిన్ స్వే స్వే ధర్మే నియోక్ష్యతి ॥ 96 ॥

దశవర్షసహస్రాణి దశవర్షశతాని చ । రామో రాజ్యముపాసిత్వా బ్రహ్మలోకం గమిష్యతి ॥ 97 ॥

ఇదం పవిత్రం పాపఘ్నం పుణ్యం వేదైశ్చ సమ్మితమ్ । యః పఠేద్రామచరితం సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ 98 ॥

ఏతదాఖ్యానమాయుష్యం పఠన్రామాయణం నరః । సపుత్రపౌత్రః సగణః ప్రేత్య స్వర్గే మహీయతే ॥ 99 ॥

పఠన్ ద్విజో వాగృషభత్వమీయాత్ స్యాత్ క్షత్రియో భూమిపతిత్వమీయాత్ । వణిగ్జనః పణ్యఫలత్వమీయాత్ జనశ్చ శూద్రోఽపి మహత్త్వమీయాత్ ॥ 100 ॥

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాండే నారదవాక్యం నామ ప్రథమః సర్గః ॥

Browse Related Categories: